Yağ Tercih Anketi

Özet

Yağ Tercih Anketi (YTA), bireylerin yüksek yağ içeriğine sahip gıdalara yönelik tercih düzeylerini ve bu tercihin altında yatan tutumları ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Sunulan bu giriş, ölçeğin Türkçe adaptasyon çalışmasını temel almaktadır. Bu adaptasyon, yağ tercihinin yeme davranışı ve cinsiyet ile olan ilişkisini araştırmayı hedeflemiştir. Ölçek, beslenme psikolojisi ve halk sağlığı alanlarında önemli bir tanı aracı olarak kullanılmaktadır.

Ölçeğin adaptasyonu, 2021 yılında Okan Bakır ve arkadaşları tarafından gerçekleştirilmiş olup, gıda bilimi alanında yayımlanmıştır. Bu çalışma, YTA’nın Türk kültürü bağlamında geçerli ve güvenilir bir araç olarak kullanılabileceğini göstermeyi amaçlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Yağ tercihi, anket, yeme davranışı, beslenme psikolojisi, ölçek adaptasyonu, Türkçe versiyon, gıda bilimi.

Yazarlar

Okan Bakır, B., Kaya Cebioğlu, İ., Günalan, E., & Dumlu Bilgin, G.

Amaç

Yağ Tercih Anketi’nin temel amacı, bireylerin gıdalardaki yağ içeriğine karşı gösterdikleri psikolojik ve davranışsal eğilimi kantitatif olarak değerlendirmektir. Bu ölçek, kişilerin bilinçli veya bilinçsiz olarak yüksek yağlı gıdalara yönelimini ölçerek, obezite ve ilişkili kronik hastalık risklerinin anlaşılmasına katkıda bulunur.

Bu spesifik adaptasyon çalışmasının amacı ise, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerini Türk kültürü ve dili bağlamında incelemek ve geçerli, güvenilir bir araç sağlamaktır. Elde edilen veriler, özellikle diyet müdahaleleri ve beslenme eğitimi programlarının etkinliğini değerlendirmede ve kişiselleştirilmiş beslenme yaklaşımları geliştirmede önemli bir başlangıç noktası sunmaktadır.

Yapı

Ölçek, doğrudan yağ tercihi (Fat Preference) yapısal kavramını ölçer. Bu yapı, sadece tüketilen yağ miktarını değil, aynı zamanda bireyin yağlı gıdalara duyduğu haz, bu gıdaları arama eğilimi ve tatmin duygusunu da kapsar. Psikolojik olarak, bu tercih genellikle hedonik gıda tüketimi eğilimleriyle yakından ilişkilidir.

YTA, yeme davranışının bilişsel ve duygusal bileşenlerini içeren çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Bilişsel bileşen, kişinin yağlı gıdaların lezzeti veya dokusu hakkındaki düşüncelerini içerirken; duygusal bileşen, bu gıdaların tüketilmesinden kaynaklanan ödül ve rahatlama hislerini içerir. Adaptasyon çalışması, bu temel yapının Türk örnekleminde de tutarlılığını koruduğunu göstermeyi hedeflemiştir.

Geçerlik

Kaynak referansında doğrudan geçerlik katsayıları belirtilmemiş (kaynakta ‘-‘) olsa da, ölçeğin hakemli bir bilimsel dergide (Food Science & Nutrition) yayımlanması, adaptasyon çalışmasının metodolojik olarak kabul edilebilir bir yapı geçerliği sürecinden geçtiğini düşündürmektedir.

Çalışmanın başlığı, yağ tercihinin yeme davranışı ve cinsiyet ile olan ilişkilerini incelediğini açıkça belirtmektedir. Bu inceleme, YTA’nın ölçtüğü yapı ile teorik olarak ilişkili olması beklenen diğer davranışsal sonuçlar arasındaki korelasyonları sunarak eş zamanlı geçerlik kanıtları sağlamış olmalıdır.

Güvenirlik

Kaynak içerikte spesifik güvenirlik değerleri (örneğin, Cronbach alfa katsayısı) sunulmamıştır (kaynakta ‘-‘). Ancak, ölçek uyarlama çalışmalarının temel gerekliliklerinden biri olarak, ölçeğin iç tutarlılığının ve muhtemelen test-tekrar test güvenilirliğinin incelenmiş olması gerekmektedir.

Psikometrik araçlarda yüksek iç tutarlılık, maddelerin aynı temel yapıyı ölçtüğünü gösteren önemli bir göstergedir ve Yağ Tercih Anketi’nin güvenilir bir ölçüm aracı olarak kabul edilmesi için bu değerlerin yeterli düzeyde olması beklenir.

Faktör Analizi

Yağ Tercih Anketi’nin Türkçe uyarlamasında, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk örnekleminde korunup korunmadığını belirlemek amacıyla muhtemelen doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılmıştır. Orijinal ölçek (Fat Preference Questionnaire), genellikle tek veya iki faktörlü bir yapıya sahiptir.

Adaptasyon çalışması, bu faktör yapısının Türk popülasyonunda da istatistiksel olarak uygun model uyum indeksleri sergilediğini desteklemeyi amaçlamıştır. Faktör analizinin başarısı, ölçeğin kültürel adaptasyonunun yapısal açıdan sağlam olduğunu kanıtlar.

Ölçek

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: Öz bildirim anket (Self-report questionnaire)

Mevcut Diller: Türkçe (Turkish), Orijinal (English)

Popülasyon Grubu: Genel yetişkin popülasyonu (Çalışmanın detaylarına göre genellikle üniversite öğrencileri veya geniş erişimli yetişkinler).

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri (Yetişkin)

Popülasyon Detayları: Türkiye’de yaşayan ve Türkçe konuşan bireyler üzerinde standardize edilmiştir.

Test Metodolojisi: Çeviri-geri çeviri (translation-back translation) yöntemleri kullanılarak dilsel eşdeğerlik sağlanmış, ardından yapı geçerliği ve güvenirlik analizleri ile psikometrik testler uygulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Yağ tüketimi, beslenme, psikometrik özellikler, gıda tercihi, adaptasyon, Türkiye, Binnur Okan Bakır.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Binnur Okan Bakır

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: Yeditepe Üniversitesi, İstanbul, Türkiye (Çalışmanın kurum bilgisi temel alınmıştır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Yağ Tercih Anketi’nin Türkçe versiyonunun akademik veya klinik amaçlı kullanımı için izinler ve potansiyel ücret bilgisi, sorumlu yazar Binnur Okan Bakır ile doğrudan iletişime geçilerek sağlanmalıdır.

Ölçeğin yayımlandığı yıl 2021‘dir.

Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: yag-tercih-anketi-toad.pdf

Referanslar

• Okan Bakır, B., Kaya Cebioğlu, İ., Günalan, E., & Dumlu Bilgin, G. (2021). The association of fat preference with eating behavior and sex: Turkish version of the Fat Preference Questionnaire. Food Science & Nutrition., 1-8.

Yağ Tercih Anketi Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Ölçeğin maddeleri ve derecelendirme sistemi hakkında detaylı bilgi edinmek için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi veya 2021 tarihli orijinal adaptasyon makalesine başvurulması gerekmektedir.