Weiss İşlevsellikte Bozulma Ölçeği-Ebeveyn Formu (WİBÖ-E)

Özet

Weiss İşlevsellikte Bozulma Ölçeği-Ebeveyn Formu (WİBÖ-E), çocuk ve ergenlerdeki günlük yaşam aktivitelerindeki işlevsellikte bozulma düzeyini ebeveyn bakış açısıyla ölçmek amacıyla Türkçe’ye uyarlanmış ve geçerlik/güvenirlik çalışmaları yapılmış bir ölçektir. Bu ölçek, özellikle dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) gibi nörogelişimsel durumların yol açtığı sosyal, akademik ve aile içi işlev kayıplarını nicelleştirmeyi hedefler. WİBÖ-E’nin Türkçe adaptasyonu, Matmut Cem Tarakçıoğlu tarafından 2012 yılında tıpta uzmanlık tezi kapsamında gerçekleştirilmiş olup, klinik ve araştırma ortamlarında kullanılmak üzere tasarlanmış bir psikolojik değerlendirme aracıdır.

Ölçek, ebeveynlerin çocuklarının günlük işlevsellik zorluklarını sistematik olarak raporlamasına olanak tanıyarak, tedavi müdahalelerinin etkinliğini izlemede ve bireyselleştirilmiş eğitim planları oluşturmada önemli bilgiler sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

WİBÖ-E, Weiss Ölçeği, İşlevsellikte Bozulma, Ebeveyn Formu, DEHB, Psikometrik Özellikler, Türkçe Adaptasyon.

Yazarlar

Matmut Cem Tarakçıoğlu

Amaç

WİBÖ-E’nin temel amacı, Weiss İşlevsellikte Bozulma Ölçeği’nin ebeveyn formunun Türk kültürüne ve diline uygunluğunu sınayarak, işlevsellikte bozulma düzeylerinin standart bir şekilde ölçülmesini sağlamaktır. Bu çalışma, Tarakçıoğlu (2012) tarafından yürütülmüş olup, klinik uygulamalarda ve araştırmalarda kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir Türkçe araç sunmayı hedeflemiştir.

Ölçek, çocukların ev, okul ve sosyal çevrelerindeki adaptasyon zorluklarını ve performans düşüklüklerini ebeveyn raporlaması yoluyla tespit ederek, tanı ve tedavi planlamasına katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. Orijinal ölçeğin hedeflediği psikopatolojilerle ilişkili işlev kayıplarını derinlemesine incelemek için geliştirilmiştir.

Yapı

Ölçek, bireyin günlük yaşamdaki temel alanlarda sergilediği yeterlilik ve uyum düzeylerindeki düşüşü, yani işlevsellikte bozulma yapısını ölçmektedir. Bu yapı genellikle çok boyutludur ve akademik başarı, sosyal ilişkiler, ev görevlerini yerine getirme ve öz bakım gibi alanları kapsar. WİBÖ-E, ebeveynlerin gözlemlerine dayanarak bu bozulmaların şiddetini belirler.

Türkçe uyarlama çalışmasında, 44 maddelik formun yedi faktörlü bir yapıda temsil edildiği görülmüştür. Bu faktörler, orijinal ölçeğin alt boyutlarını büyük ölçüde yansıtmakla birlikte, kültürel veya metodolojik farklılıklar nedeniyle bazı maddelerin farklı alt boyutlara yerleştiği tespit edilmiştir.

Geçerlik

Ölçeğin yapısal geçerlik çalışmaları, doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılarak incelenmiştir. Tarakçıoğlu (2012) tarafından yapılan analizde, toplam model için tahminin ortalama karekök hatası (TOKH, RMSEA karşılığı) 0.95 ve karşılaştırmalı uyum indeksi (KUİ, CFI karşılığı) 0.061 olarak rapor edilmiştir.

Bu uyum indeksleri, kabul edilebilir model uyum standartlarının (genellikle TOKH < 0.08 ve KUİ > 0.90) oldukça dışında kalmaktadır. Bu durum, ölçeğin Türkçe formunun yapısal geçerliğinin ileri düzeyde ek çalışmalarla desteklenmesi gerektiğini veya orijinal faktör yapısının Türk örnekleminde tam olarak temsil edilmediğini göstermektedir. Bu bulgular, ölçeğin yapı geçerliği açısından dikkatli yorumlanmasını gerektirmektedir.

Güvenirlik

WİBÖ-E’nin zamana karşı tutarlılığını değerlendirmek amacıyla test-tekrar test güvenirlik çalışması yapılmıştır. İki uygulama arasındaki ilişkiyi gösteren Spearman korelasyon katsayısı 0.93 gibi oldukça yüksek bir değerde bulunmuştur. Bu yüksek katsayı, ölçeğin zaman içinde kararlı ölçümler sağlama yeteneğinin güçlü olduğunu göstermektedir.

Bu sonuçlar, ebeveynlerin çocuklarının işlevsellik düzeyindeki bozulmaları tutarlı bir şekilde raporladığını ve ölçeğin ölçme hatasının düşük olduğunu işaret etmektedir. Yüksek test-tekrar test güvenirliği, WİBÖ-E’nin Türkçe formunun güvenilir bir araç olduğunu güçlü bir şekilde desteklemektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin iç yapısını incelemek üzere 44 maddelik form üzerinden açıklayıcı faktör analizi (AFA) gerçekleştirilmiştir. Analiz sonucunda, ölçek maddelerinin en iyi şekilde yedi faktörlü bir yapı altında temsil edildiği görülmüştür. Bu yedi faktör, ölçeğin ölçtüğü işlevsellikteki bozulma alanlarını temsil etmektedir.

Ancak, AFA bulgularına göre, bazı ölçek maddelerinin özgün (orijinal) ölçekte yer aldığı alt boyutlardan farklı faktörlere yüklendiği tespit edilmiştir. Bu durum, Türkçe adaptasyon sürecinde kültürel veya dilsel farklılıkların maddelerin psikometrik davranışını etkilediğini ve ölçeğin yorumlanmasında bu alt boyut kaymalarının dikkate alınması gerektiğini göstermektedir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Türkçe Uyarlama ve Geçerlik/Güvenirlik Çalışması)

Format: Ebeveyn Tarafından Raporlama Formu

Mevcut Diller: Türkçe, İngilizce (Orijinal Form)

Popülasyon Grubu: Çocuklar ve Ergenler (Ebeveyn Raporu Alınır)

Yaş Grubu: Spesifik yaş aralığı tezde net belirtilmemekle birlikte, genellikle çocukluk ve ergenlik dönemi.

Popülasyon Detayları: Klinik veya genel popülasyonda bulunan, çeşitli psikopatolojilere sahip çocukların ebeveynleri.

Test Metodolojisi: 44 maddeden oluşan, işlevsellikteki bozulma sıklığını veya şiddetini ölçmeyi amaçlayan bir derecelendirme ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Psikometri, Faktör Analizi, Test-Tekrar Test, Kocaeli Üniversitesi, Tıpta Uzmanlık Tezi, Klinik Değerlendirme.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor

Bağlılık E-posta Adresleri: Bilinmiyor

Yazışma Adresi: Kocaeli Üniversitesi, Tıp Fakültesi (Tez çalışmasının yapıldığı kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari veya geniş ölçekli kullanımı için izinler ve ücretlendirme bilgileri, sorumlu yazar Matmut Cem Tarakçıoğlu ve orijinal ölçeğin telif hakkı sahipleri tarafından belirlenmelidir. Bu çalışma, bir tıpta uzmanlık tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir.

Test Yılı: Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışmasının tamamlandığı yıl 2012‘dir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

• weiss-islevsellikte-bozulma-olcegi-ebeveyn-formu-wibo-e-toad.pdf

Kaynaklar

1. Tarakçıoğlu, M.C. (2012). Weiss İşlevsellikte Bozulma Ölçeği Ebeveyn Formu (wibö-e) Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması (Tıpta uzmanlık tezi). Kocaeli Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Kocaeli.
2. Tez Kaynağı (YÖK Ulusal Tez Merkezi): tez.yok.gov.tr

Weiss İşlevsellikte Bozulma Ölçeği-Ebeveyn Formu (WİBÖ-E) Maddeleri

ÖNEMLİ BİLDİRİM: Sağlanan kaynak içerikte ölçeğin maddeleri bulunmamaktadır. Ölçek maddeleri, yalnızca ilgili tezin tamamına erişim sağlanarak temin edilebilir.