Weiss İşlevsel Bozulma Derecelendirme Ölçeği – Ebeveyn İfadesi

Özet

Weiss İşlevsel Bozulma Derecelendirme Ölçeği – Ebeveyn İfadesi (WFIRS-P), çocuk ve ergenlerdeki psikiyatrik semptomların günlük yaşam alanları üzerindeki etkilerini, ebeveyn bakış açısıyla değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçektir. Bu ölçek, özellikle Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) gibi gelişimsel bozuklukların neden olduğu işlevsel bozulmanın ciddiyetini ve yaygınlığını ölçmeye odaklanmaktadır. Ölçeğin Türkçe uyarlaması Tarakçıoğlu ve arkadaşları tarafından 2015 yılında gerçekleştirilmiş olup, kültürel geçerliliği ve güvenilirliği incelenmiştir.

Ölçek, toplamda 50 maddeden ve altı farklı yaşam alanını temsil eden 6 alt boyuttan oluşmaktadır. Yanıtlar 4’lü Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanılarak toplanır, bu da ebeveynlerin çocuğun yaşadığı bozulma düzeyini hassasiyetle belirtmesine olanak tanır. WFIRS-P, klinik uygulamalarda ve araştırmalarda, tedavi öncesi ve sonrası işlevsellikteki değişiklikleri izlemek için önemli bir araç olarak kabul edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

İşlevsel Bozulma, DEHB, Weiss Ölçeği, Ebeveyn Raporu, Uyarlama, Likert Ölçeği, Psikometri, Çocuk Psikiyatrisi.

Yazarlar

Mahmut C. Tarakçıoğlu, Nermin Çakın Memik, Nalan Olgun, Ömer Aydemir, Michael D. Weiss.

Amaç

Weiss İşlevsel Bozulma Derecelendirme Ölçeği – Ebeveyn İfadesi’nin temel amacı, çocuk ve ergenlerin yaşam kalitelerinde ve günlük işlevselliklerinde psikopatolojiden kaynaklanan bozulma derecesini sistematik olarak ölçmektir. Ölçek, ebeveynlerin gözlemlerine dayanarak, çocuğun akademik başarı, sosyal ilişkiler, aile içi uyum ve özgüven gibi kritik alanlardaki zorluklarını nicelleştirmeyi hedefler.

Türkçe uyarlama çalışması (2015), ölçeğin orijinal yapısının ve psikometrik özelliklerinin Türk kültürü ve diline uygunluğunu test etmek amacıyla yapılmıştır. Bu sayede, Türkiye’deki klinisyenler ve araştırmacılar için DEHB ve ilişkili bozukluklarda işlevsel sonuçları değerlendirmede standartlaştırılmış ve güvenilir bir araç sağlanmıştır.

Yapı

Weiss İşlevsel Bozulma Derecelendirme Ölçeği, işlevsel bozulmayı çok boyutlu bir yapı olarak ele alır. Ölçek, 50 madde ile temsil edilen ve çocuğun yaşamındaki altı temel alanı kapsayan 6 alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar genellikle akademik performans, ev işlevselliği, sosyal ilişkiler ve riskli davranışlar gibi alanları içerir. Ölçek, bireyin semptomlarının ötesine geçerek, bu semptomların gerçek dünya üzerindeki etkisini ölçmeye odaklanır.

Ölçek, ebeveynin çocuğun davranışlarını değerlendirmesine dayanır ve dolayısıyla çocuğun subjektif raporlarına göre daha objektif bir dış gözlem sağlamayı amaçlar. Derecelendirme, 4’lü Likert sistemi kullanılarak yapılır ve ebeveynin ilgili maddenin çocuğu ne ölçüde tanımladığını belirtmesini ister.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasında, yapı geçerliliğini detaylı bir şekilde incelemek amacıyla kapsamlı analizler yapılmıştır. Bu analizler arasında, ölçek maddelerinin belirlenen alt boyutlarla tutarlılığını test etmek için hem açımlayıcı faktör analizleri (AFA) hem de doğrulayıcı faktör analizleri (DFA) kullanılmıştır.

Açımlayıcı faktör analizine başlanmadan önce, örneklem büyüklüğünün ve verinin faktör analizi için uygun olup olmadığını değerlendirmek amacıyla Kaiser – Meyer – Olkin (KMO) testi uygulanmıştır. DFA ise ölçeğin orijinal 6 alt boyutlu yapısının Türk örnekleminde de desteklenip desteklenmediğini belirlemek için kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin kavramsal yapıyı başarılı bir şekilde ölçtüğünü doğrulamıştır.

Güvenirlik

Güvenilirlik, ölçeğin zamana karşı tutarlılığını ve içsel tutarlılığını değerlendiren iki ana yöntemle incelenmiştir. İç tutarlılık güvenilirliği için, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar iyi ölçtüğünü gösteren Cronbach’ın alfa katsayısı hesaplanmıştır. Yüksek alfa değerleri, ölçeğin maddelerinin homojen olduğunu ve aynı yapıyı ölçtüğünü işaret eder.

Test-tekrar test güvenilirliği ise, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar verip vermediğini belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Bu analizde, iki farklı ölçümden elde edilen puanlar arasındaki ilişkiyi değerlendirmek için uygun korelasyon analizleri (Pearson veya Spearman’ın korelasyon analizleri) uygulanmıştır. Elde edilen güçlü korelasyon katsayıları, ölçeğin zaman içinde istikrarlı ölçümler sağladığını göstermiştir.

Faktör Analizi

Weiss İşlevsel Bozulma Derecelendirme Ölçeği’nin Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerliliğini sağlamlaştırmak amacıyla hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılmıştır. AFA, ölçeğin Türk kültüründeki potansiyel alt boyut yapısını keşfetmek için, DFA ise orijinal 6 faktörlü yapının uyumunu doğrulamak için yapılmıştır.

Yapılan analizler, ölçeğin 6 alt boyutlu yapısının Türk popülasyonunda da geçerli olduğunu desteklemiştir. KMO ve Barlett küresellik testi sonuçları, verinin faktör analizi için uygun olduğunu göstermiş, bu da ölçeğin çok boyutlu psikometrik yapısının sağlamlığını ortaya koymuştur.

Araç

Test Tipi: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Ebeveyn Raporu (Öz değerlendirme formu değil, ebeveyn tarafından doldurulan derecelendirme ölçeği)

Maddeler ve Boyutlar: 6 alt boyut, 50 madde

Derecelendirme: 4’lü Likert Ölçeği

• 3 = Katılıyorum
• 2 = Kısmen Katılıyorum
• 1 = Katılmıyorum
• 0 = Fikrim Yok

Mevcut Diller: Türkçe, İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Çocuklar ve Ergenler

Yaş Grubu: Genellikle okul çağı çocukları ve ergenler (Spesifik yaş aralığı uyarlama makalesinde belirtilmiştir, ancak genel olarak 6-18 yaş aralığı için tasarlanmıştır).

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki çocuk ve ergen popülasyonu üzerinde, özellikle DEHB tanısı almış bireylerin işlevsel bozulma düzeylerini ölçmek için kullanılmıştır.

Test Metodolojisi: Klinik değerlendirme ve araştırmalarda kullanılan, ebeveynin çocuğun günlük yaşamındaki işlevsel zorlukları belirtmesini gerektiren, nicel derecelendirme ölçeği.

İletişim Bilgileri

Sorumlu Yazar: Mahmut Tarakçıoğlu

İletişim E-postası: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Uyarlama Yılı: 2015

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı ve telif hakları, ölçeğin orijinal yaratıcısı ve Türkçe uyarlamayı yapan ilgili yazarlarla iletişime geçilerek öğrenilmelidir.

Orijinal PDF dokümanı aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

weiss-islevsel-bozulma-derecelendirme-olcegi-ebeveyn-ifadesi-toad.pdf

Kaynaklar

• Tarakçıoğlu, M.C., Çakın Memik, N., Olgun, N., Aydemir, Ö.,& Weiss, M.D. (2015). Turkish validity and reliability study of the Weiss Functional Impairment Rating Scale-Parent Report. ADHD Attention Deficit and Hyperactivity Disorders, 7 (2), 129–139. https://doi.org/10.1007/s12402-014-0158-6.

Weiss İşlevsel Bozulma Derecelendirme Ölçeği – Ebeveyn İfadesi Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, telif hakları nedeniyle burada tam olarak sunulmamaktadır. Ancak ölçek yapısı aşağıdaki gibidir:

• Ölçek toplam 50 maddeden oluşmaktadır.
• Ölçek, 6 farklı alt boyutu ölçmektedir.
• Maddeler, ebeveynin çocuğun işlevsel bozulma düzeyini 4’lü Likert sistemi üzerinden derecelendirmesini gerektirmektedir.