Veli Katılımı Ölçeği-VKÖ

Özet

Veli Katılımı Ölçeği (VKÖ), ebeveynlerin çocuklarının eğitim süreçlerine aktif katılımlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş, çok boyutlu bir psikometrik araçtır. O. Gürbüztürk ve S.N. Şad (2010b) tarafından Türkiye bağlamında geliştirilen bu ölçek, veli katılımını sekiz temel faktör üzerinden kapsamlı bir şekilde değerlendirmektedir. Ölçek, hem okul-öğretmen iletişimi gibi dışsal katılım biçimlerini hem de çocuğun ödevlerini destekleme ve öğrenmeye uygun ev ortamı yaratma gibi ev temelli katılım davranışlarını ölçmeyi hedefler. Geliştirme çalışmaları, kapsamlı alan yazın taraması, nitel görüşmeler ve geniş örneklemler üzerinde yapılan geçerlik ve güvenirlik analizlerini içermektedir.

Anahtar Kelimeler

Veli Katılımı, Ebeveyn Desteği, Eğitim Psikolojisi, Ölçek Geliştirme, Yapı Geçerliği, Faktör Analizi, Okul-Aile İşbirliği, Çok Boyutlu Ölçek

Yazarlar

O. Gürbüztürk, Süleyman Nihat Şad

Amaç

Veli Katılımı Ölçeği (VKÖ), ebeveynlerin çocuklarının eğitim hayatına ve gelişimine yönelik gösterdikleri katılım düzeylerini ve biçimlerini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçek, özellikle Türk eğitim sistemi ve kültürel yapısı içerisinde veli katılımının farklı boyutlarını ortaya çıkarmayı ve bu boyutlardaki uygulama görevlerini belirlemeyi amaçlamaktadır.

VKÖ, eğitim araştırmacılarına ve okul yöneticilerine, veli katılımını teşvik eden programların etkinliğini değerlendirmede ve velilerin hangi alanlarda daha fazla desteğe ihtiyaç duyduğunu tespit etmede kullanılabilecek standardize edilmiş bir araç sunmaktadır.

Yapı

VKÖ, sekiz alt boyuttan ve toplam 39 maddeden oluşan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Ölçek, ebeveyn katılımını tek bir genel puan yerine, farklı ve spesifik davranış alanları üzerinden değerlendirerek katılımın karmaşık doğasını yansıtmaktadır. Bu sekiz faktör, veli katılımının hem okul temelli (örneğin, iletişim ve gönüllülük) hem de ev temelli (örneğin, ödev desteği ve ev ortamı yaratma) yönlerini kapsamaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirilmesi sürecinde kapsam geçerliği, titizlikle sağlanmıştır. Öncelikle, yerli ve yabancı alan yazın taranmış ve veli katılımının önemi ile etkili uygulama görevleri konusunda sınıf öğretmenleri (10 kişi), okul müdürleri (3 kişi) ve farklı sosyo-ekonomik düzeylerden ebeveynlerle (15 kişi) nitel görüşmeler yapılmıştır. Taslak ölçek formu, program geliştirme, eğitim yönetimi ve psikolojik danışmanlık alanlarında doktoralı 12 akademisyenden oluşan bir uzman grubunun görüşüne sunularak son haline getirilmiştir.

Yapı geçerliği, 618 velinin katıldığı pilot uygulama verileri üzerinden Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile incelenmiştir. Analiz sonucunda sekiz faktörlü yapı doğrulanmıştır ve 39 maddenin tamamının toplam varyansı açıklama oranı %60.86 olarak hesaplanmıştır. Maddelerin faktör yükleri .442 ile .807 arasında dağılım göstermiştir. Sekiz faktörlü yapıya ilişkin yapılan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonucunda elde edilen uyum iyiliği değerleri, modelin veriyle yüksek uyum içinde olduğunu göstermiştir: X2=1334.85, sd=636 (X2 /sd=2.09), GFI=.90, AGFI=.88, NNFI=.92, CFI=.93, RMSEA=.042, RMR=.057, SRMR=.043 (Gürbüztürk ve Şad, 2010).

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, iç tutarlılık ve zamana karşı kararlılık (test-tekrar test) yöntemleriyle incelenmiştir. İç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alpha), 618 kişilik pilot uygulama veri seti ve devamında yapılan 1252 kişilik uygulama veri seti için hesaplanmıştır. Bu katsayılar, ölçeğin faktörlerine ilişkin yüksek tutarlılık düzeylerini işaret etmektedir (detaylı katsayılar orijinal çalışmanın Tablo 1’inde sunulmuştur).

Kararlılık katsayısı için test-tekrar test yöntemi kullanılmış, ölçek üç hafta arayla 96 veliye uygulanmıştır. Bu uygulamanın sonucunda hesaplanan kararlılık katsayısı r=.910 olarak bulunmuştur, bu da ölçeğin zaman içinde yüksek düzeyde tutarlı ölçümler sağladığını göstermektedir. Ayrıca, ölçüt ölçek geçerliği kapsamında, Kotaman (2008) tarafından geliştirilen başka bir veli katılım aracıyla karşılaştırma yapılmış ve 65 velinin iki ölçekten aldığı puanlar arasında pozitif yönde yüksek düzeyde (r=.880) anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir.

Faktör Analizi

Veli Katılımı Ölçeği, 39 maddeden ve sekiz alt boyuttan oluşan bir yapıya sahiptir. Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile belirlenen bu faktörler, veli katılımının sekiz temel alanını temsil etmektedir. Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları, modelin teorik yapıyı desteklediğini kanıtlamıştır (Uyum İyiliği Endeksleri: CFI=.93, RMSEA=.042).

• Faktör Sayısı ve Madde Dağılımı: Sekiz alt boyut ve 39 madde.
• Açıklanan Varyans: Toplam varyansın %60.86’sı açıklanmaktadır.
• Faktör Yükleri: Maddelerin faktör yükleri .442 ile .807 arasında değişmektedir.

Ölçme Aracı

Test Türü: Geliştirme (Özgün Ölçek Geliştirme Çalışması)

Format: 39 madde, 8 alt boyut

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: İlkokul ve ortaokul çağındaki çocukların velileri/ebeveynleri

Yaş Grubu: Ebeveynler (Genellikle 25-55 yaş aralığı)

Popülasyon Detayları: Geliştirme çalışması için 618 veli, güvenirlik ve ileri uygulama çalışmaları için ise 1252 veli kullanılmıştır.

Test Metodolojisi: 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılmıştır (1=hiçbir zaman – 5=her zaman).

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn Katılımı, Eğitimde Rol, Okul Gelişimi, Çocuk Gelişimi, Psikometrik Özellikler, Likert Ölçeği, Türkçe Ölçek

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Süleyman Nihat Şad

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: İnönü Üniversitesi, Eğitim Fakültesi (Tahmini)

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2010 (Geliştirme makalesi referansı)

İzinler ve Ücret: Ticari olmayan akademik kullanımlar için yazarlarla iletişime geçilmesi önerilir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: veli-katilimi-olcegi-vko-toad.pdf

Kaynaklar

1. Gürbüztürk, O., & Şad, S.N. (2010b). Turkish Parental Involvement Scale: Validity and reliability studies. Procedia Social and Behavioral Sciences, 2, 487-491.
2. Gürbüztürk, O., & Şad, S.N. (2010a). (Bu referans metin içinde geçmektedir ancak tam künye bilgisi verilmemiştir.)
3. Şad ve Gürbüztürk, (2013). (Bu referans metin içinde geçmektedir ancak tam künye bilgisi verilmemiştir.)
4. Kotaman, H. (2008). (Bu referans metin içinde geçmektedir ancak tam künye bilgisi verilmemiştir.)

Veli Katılımı Ölçeği-VKÖ Maddeleri

Ölçek, 8 alt boyut ve 39 maddeden oluşmaktadır. Aşağıda alt boyutlar ve bu boyutları temsil eden örnek maddeler listelenmiştir:

• Okul ve öğretmenle iletişim (8 m): Çocuğumun başarı düzeyi konusunda öğretmeninden bilgi isterim.
• Çocuğun ödev ve çalışmalarını destekleme (5 m): Çocuğumun yaptığı ödevlerden aldığı sonuçları takip ederim.
• Katılım konusunda velinin kendini geliştirmesi (5 m): Çocuk gelişimi ve psikolojisi ile ilgili kaynaklar okurum.
• Gönüllü aktif katılım (4 m): Okul/sınıf gezilerinde öğretmen ve öğrencilere eşlik ederim.
• Çocukla iletişim (5 m): Çocuğumla iletişim kurarken ona güvendiğimi gösteririm.
• Öğrenmeyi destekleyici ev ortamının yaratılması (4 m): Çocuğumun ödevini yapabileceği sessiz ve uygun bir ortam hazırlarım.
• Çocuğun kişilik gelişimini destekleme (4 m): Çocuğumun yardım almadan kendi kendine bir şeyler başarmasına fırsat veririm.
• Çocuğun sosyo-kültürel gelişimini destekleme (4 m): Çocuğumu konser, sergi, tiyatro, sinema gibi kültürel ve sanatsal etkinliklere götürürüm.