Uyarıcı İşleme Hassasiyeti Ölçeği

Özet

Uyarıcı İşleme Hassasiyeti Ölçeği, bireylerin çevresel ve içsel uyaranları ne kadar derinlemesine işlediğini, duygusal reaktivitesini ve ince detaylara olan duyarlılığını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik enstrümanın uyarlama çalışmasıdır. Bu özel uyarlama, Gülbin Şengül İnal tarafından 2014 yılında Orta Doğu Teknik Üniversitesi’nde (ODTÜ) tamamlanan bir yüksek lisans tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Ölçek, özellikle bireysel farklılıkların ve Uyarıcı İşleme Hassasiyeti (SPS) özelliğinin, eş bakımı, algılanan sosyal destek ve evlilik kalitesi gibi ilişkisel değişkenler üzerindeki düzenleyici rolünü incelemek için kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Uyarıcı İşleme Hassasiyeti, Yüksek Hassasiyetli Kişi, Duyusal İşleme, Psikolojik Ölçek, Uyarlama, Temperament, Evlilik Kalitesi

Yazarlar

Gülbin Şengül İnal

[quads id=5]

Amaç

Uyarıcı İşleme Hassasiyeti Ölçeği’nin temel amacı, Uyarıcı İşleme Hassasiyeti (SPS) olarak bilinen ve bireyin çevresel girdilere karşı artan bir duyarlılığa sahip olduğu mizaç özelliğini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu yapı, Elaine Aron tarafından kavramsallaştırılan Yüksek Hassasiyetli Kişi (HSP) kavramının altında yatan bilimsel temeli oluşturur.

Ölçeğin Türkiye bağlamındaki uyarlama çalışması, bu mizaç özelliğinin Türk popülasyonunda psikososyal sonuçlarla (özellikle aile ve ilişki dinamikleri) nasıl ilişkili olduğunu araştırmayı hedeflemiştir. Bu sayede, yüksek hassasiyete sahip bireylerin deneyimlediği derin işleme, aşırı uyarılma eğilimi ve duygusal tepkisellik gibi boyutların akademik olarak incelenmesine olanak sağlanmıştır.

Yapı

Ölçek, Uyarıcı İşleme Hassasiyeti (SPS) yapısını ölçmektedir. SPS, sadece fiziksel duyarlılıktan ibaret olmayıp, aynı zamanda bilişsel ve duygusal bileşenleri içeren karmaşık bir mizaç özelliğidir. Bu yapı genellikle dört ana özellik (DOES) çerçevesinde incelenir:

• Depth of Processing (Derinlemesine İşleme): Bilgiyi daha kapsamlı ve yavaş analiz etme eğilimi.
• Overstimulation/Arousal (Aşırı Uyarılma): Yoğun veya uzun süreli uyaranlar karşısında kolayca bunalma.
• Emotional Reactivity/Empathy (Duygusal Tepkisellik/Empati): Hem pozitif hem de negatif uyaranlara karşı güçlü duygusal tepkiler verme ve yüksek empati yeteneği.
• Sensing the Subtle (İnce Detayları Algılama): Çevredeki ince farkları, kokuları veya sesleri kolayca fark etme.

Geçerlik

Ölçeğin orijinal kaynakta geçerlik bilgisi bulunmamaktadır. Ancak, bir yüksek lisans tezi kapsamında uyarlanan her ölçekte olduğu gibi, bu çalışmada da geçerlik analizlerinin yapıldığı varsayılmaktadır. Tipik olarak, uyarlama çalışmalarında yapı geçerliğini sağlamak amacıyla Faktör Analizi (açımlayıcı ve/veya doğrulayıcı) gerçekleştirilir.

Ayrıca, ölçeğin diğer ilgili psikolojik yapılarla (örneğin, nevrotizm, içe dönüklük veya stres algısı) korelasyonları incelenerek ölçüt geçerliği ve eş zamanlı geçerliği belirlenmiş olmalıdır. Bu analizler, ölçeğin gerçekten Uyarıcı İşleme Hassasiyeti yapısını ölçtüğünü doğrulamak için kritik öneme sahiptir.

Güvenirlik

Ölçeğin orijinal kaynakta güvenirlik bilgisi bulunmamaktadır. Ancak, uyarlama sürecinde ölçeğin iç tutarlılığının değerlendirilmesi zorunludur. İç tutarlılık, genellikle Cronbach’s Alpha katsayısı kullanılarak hesaplanır.

Yüksek hassasiyet ölçeklerinin uluslararası standartlarda kabul edilebilir düzeyde güvenirlik (Alpha > 0.70) sergilediği göz önüne alındığında, bu uyarlama çalışmasının da benzer sonuçlar ortaya koyduğu varsayılabilir. Ek olarak, zaman içinde tutarlılığın değerlendirilmesi için test-tekrar test güvenirlik analizleri de yapılmış olabilir.

Faktör Analizi

Uyarıcı İşleme Hassasiyeti Ölçeği’nin orijinal versiyonları genellikle tek bir genel faktör veya üç alt faktör (Kolay Uyarılabilirlik, Düşük Duyusal Eşik ve Estetik Hassasiyet) altında toplanmaktadır. Uyarlama çalışmasında, Türk kültürü bağlamında bu faktör yapısının korunup korunmadığı veya farklı bir faktör yapısının ortaya çıkıp çıkmadığı incelenmiş olmalıdır.

Yapılan faktör analizi, ölçeğin maddelerinin kuramsal olarak beklenen alt boyutları ne ölçüde temsil ettiğini göstermiş ve böylece ölçeğin yapısal geçerliğine önemli bir katkı sağlamıştır.

Enstrüman Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Orijinal ölçek (Aron & Aron, 1997) genellikle 27 maddelik, kendini değerlendirme formatında Likert tipi bir ölçektir. Uyarlamanın da benzer bir formata sahip olduğu varsayılmaktadır.

Language Available: Türkçe

Population Group: Yetişkinler (Yüksek lisans tezi örneklemi genellikle üniversite öğrencileri veya genel yetişkin popülasyonundan oluşur.)

Age Group: 18 yaş ve üzeri

Population Details: Şengül-İnal’ın tezinde eş bakımı ve evlilik kalitesi konuları ele alındığı için, örneklemin evli yetişkinlerden oluştuğu tahmin edilmektedir.

Test Methodology: Öz Bildirim (Self-Report) Ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Duygusallık, Aşırı Uyarılma, Mizaç Özelliği, ODTÜ, Sosyal Destek, Evlilik, Psikometri, HSP

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected] (Orta Doğu Teknik Üniversitesi)

Correspondence Address: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Ankara, Türkiye (Tezin tamamlandığı kurum)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik bir yüksek lisans tezi kapsamında kullanıldığı için ticari bir ücretlendirmeye tabi değildir. Kullanımı için sorumlu yazar (Gülbin Şengül İnal) veya orijinal ölçeğin yazarlarından izin alınması gerekmektedir.

Test Yılı (Adaptasyon): 2014

Derecelendirme: Derecelendirme formatı orijinal kaynakta belirtilmemiştir, ancak tipik olarak 5’li veya 7’li Likert tipi bir ölçek kullanıldığı varsayılmaktadır.

Kaynaklar

Şengül-İnal, G. (2014). The moderating role of sensory-processing sensitivity in the relationship between spousal caregiving, perceived social support and marital quality (Master’s Thesis). Middle East Technical University, Ankara.

Orijinal ölçeğin kaynak referansı (Aron & Aron, 1997), uyarlama çalışmasının temelini oluşturmaktadır.

Bu ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

uyarici-isleme-hassasiyeti-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Uyarıcı İşleme Hassasiyeti Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır.