Türkçe Sesletim- Sesbilgisi Testi

Özet

Türkçe Sesletim-Sesbilgisi Testi (SST), Türkçe konuşan bireylerin, özellikle çocukların, sesletim (artikülasyon) ve sesbilgisel (fonolojik) gelişim düzeylerini standardize edilmiş bir biçimde değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş kapsamlı bir ölçektir. Seyhun Topbaş tarafından 2006 yılında yayımlanan çalışma ile geçerlik, güvenirlik ve standardizasyon süreçleri tamamlanmıştır. SST, konuşma sesi bozukluklarının tanılanmasında ve dil ve konuşma terapisi müdahale programlarının planlanmasında klinisyenler için bilimsel ve sağlam bir temel sunmaktadır. Test, Sesletim Tarama Boyutu (SET), İşitsel Ayırt Etme Boyutu (IAT) ve Sesbilgisel Analiz Boyutu (SAT) olmak üzere üç temel alt boyuttan oluşmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Türkçe Sesletim-Sesbilgisi Testi, SST, Sesbilim, Sesletim, Dil ve Konuşma Terapisi, Standardizasyon, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Seyhun Topbaş

[quads id=5]

Amaç

Türkçe Sesletim-Sesbilgisi Testi’nin (SST) temel amacı, Türkçe konuşan bireylerin sesletim ve sesbilgisi becerilerindeki yeterlilikleri objektif ve detaylı bir şekilde ölçmektir. Geleneksel dil ve konuşma değerlendirme yöntemlerine ek olarak, bu test klinik uygulamalarda konuşma sesi bozukluklarının tipini ve şiddetini belirlemeye yardımcı olur. Bu sayede, terapistler bireyselleştirilmiş ve kanıta dayalı müdahale stratejileri geliştirebilirler.

Test, sadece seslerin üretimini değil, aynı zamanda seslerin dilin kurallarına uygun olarak kullanılıp kullanılmadığını (fonolojik süreçler) ve işitsel olarak doğru ayırt edilip edilmediğini de inceleyerek kapsamlı bir profil sunmayı amaçlar.

Yapı

SST’nin ölçtüğü temel yapı, dilin iki ana bileşeni olan sesletim (konuşma seslerinin motor üretimi) ve sesbilgisi (bir dildeki ses sisteminin kuralları ve düzenlenmesi) becerileridir. Bu yapılar, test içerisinde üç farklı ve yüksek düzeyde ilişkili alt boyut aracılığıyla değerlendirilir:

• Sesletim Tarama Boyutu (SET): Bireyin tek ses birimleri ve ünsüz öbekleri dahil olmak üzere, Türkçe sesleri doğru ve anlaşılır bir şekilde üretebilme yeteneğini tarar.
• İşitsel Ayırt Etme Boyutu (IAT): Bireyin konuşma sesleri arasındaki ince farklılıkları işitsel olarak algılama ve ayırt etme yeteneğini ölçer. Bu, fonolojik bilginin temelini oluşturur.
• Sesbilgisel Analiz Boyutu (SAT): Bireyin sesleri dilin genel kurallarına uygun olarak kullanıp kullanmadığını, özellikle de fonolojik süreç hatalarını (basitleştirmeleri) analiz eder.

Geçerlik

Türkçe Sesletim-Sesbilgisi Testi’nin yapı geçerliği, testin alt boyutları arasındaki yüksek korelasyonlar ile güçlü bir şekilde desteklenmiştir. Bu korelasyonlar, alt testlerin farklı beceri alanlarını ölçmesine rağmen, aynı temel konuşma ve dil yapısının bileşenleri olduğunu göstermektedir. Standardizasyon çalışmasında (n = 665), alt testlerin birbirleri ile olan korelasyonları yüksek derecede anlamlı bulunmuştur (p < .001):

• Sesletim Tarama Boyutu (SET) ve Sesbilgisel Analiz Boyutu (SAT) arasındaki korelasyon: r = .92
• SET ve İşitsel Ayırt Etme Boyutu (IAT) arasındaki korelasyon: r = .75
• SAT ve IAT arasındaki korelasyon: r = .74

Bu bulgular, testin alt ölçeklerinin klinik olarak birbiriyle tutarlı ve ilgili olduğunu, dolayısıyla testin konuşma sesi bozuklukları yapısını başarıyla temsil ettiğini kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

SST’nin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayıları (Cronbach’s Alpha) kullanılarak değerlendirilmiştir. Elde edilen değerler, testin ve tüm alt ölçeklerinin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir. Yüksek güvenilirlik katsayıları, testin zaman içinde tutarlı sonuçlar vereceğini ve ölçülen yapıyı istikrarlı bir şekilde temsil ettiğini işaret eder.

• Sesletim Tarama Boyutu (SET) için alfa katsayısı: 0.993 (p < .001).
• Sesbilgisel Analiz Boyutu (SAT) için alfa katsayısı: 0.986 (p < 0.001).
• İşitsel Ayırt Etme Boyutu (IAT) için alfa katsayısı: 0.941 (p < .001).

Ayrıca, üç testin birleştirilmiş iç tutarlılık alfa katsayısı 0.89 (F3,663 = 164.7472, p < .001) olarak hesaplanmıştır. Bu değerler, SST’nin psikometrik açıdan sağlam bir ölçüm aracı olduğunu doğrulamaktadır.

Faktör Analizi

Türkçe Sesletim-Sesbilgisi Testi, geliştirme sürecinde belirlenen ve geçerlik çalışmalarıyla desteklenen üç temel faktörden oluşmaktadır: Sesletim Tarama (SET), İşitsel Ayırt Etme (IAT) ve Sesbilgisel Analiz (SAT). Bu üç faktör, konuşma sesi değerlendirmesinde kritik öneme sahip olan motor üretim, algısal işleme ve bilişsel/dilsel organizasyon boyutlarını temsil etmektedir. Her ne kadar bu alt boyutlar arasında yüksek korelasyonlar mevcut olsa da, her birinin kendine özgü bir klinik bilgi sağlaması, üç faktörlü yapının geçerliliğini desteklemektedir. Bu yapı, klinisyenlerin bir bozukluğun kökenini (motor mu, algısal mı, yoksa fonolojik sistemle mi ilgili olduğunu) daha iyi anlamasına olanak tanır.

Enstrüman

Test Türü: Geliştirme (Geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılarak standardize edilmiştir)

Format: Bireysel olarak uygulanan, resim adlandırma, işitsel ayırt etme ve tematik kompozisyon görevlerini içeren standardize edilmiş bir performans testidir.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Türkçe konuşan çocuklar ve ergenler.

Yaş Grubu: Makalede spesifik yaş aralığı belirtilmemekle birlikte, testin yapısı gereği dil ve konuşma gelişimi dönemi çocuklarını hedef almaktadır.

Popülasyon Detayları: Geçerlik ve güvenirlik analizleri 665 kişilik geniş bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir (n = 665).

Test Metodolojisi: Uygulama, resim materyalleri kullanılarak hedef seslerin kelime başı, ortası ve sonunda nasıl üretildiğinin kaydedilmesini, minimal çiftler aracılığıyla işitsel ayrımcılığın ölçülmesini ve serbest konuşma/kompozisyon analizi ile fonolojik süreçlerin değerlendirilmesini içerir.

Anahtar Kelimeler

Fonolojik Gelişim, Artikülasyon Bozukluğu, Konuşma Terapisi, SET, SAT, IAT, Seyhun Topbaş, Psikometri, Korelasyon.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Anadolu Üniversitesi, Dil ve Konuşma Bozuklukları Eğitimi Alanı (Makale referansına göre)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Türkçe Sesletim-Sesbilgisi Testi’nin standardizasyon ve psikometrik özellikleri 2006 yılında yayımlanmıştır. Testin ticari kullanımı, dağıtımı ve güncel ücretlendirme bilgileri hakkında bilgi almak için sorumlu yazar Seyhun Topbaş ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Topbas, S. (2006). Türkçe Sesletim-Sesbilgisi Testi: Geçerlik-güvenirlik ve standardizasyon çalismasi. Türk Psikoloji Dergisi, 21(58), 39-56.

Makalenin orijinal PDF bağlantısı aşağıdadır: turkpsikolojidergisi.com

Testin orijinal PDF dokümanı burada indirilebilir: turkce-sesletim-sesbilgisi-testi-toad.pdf

[quads id=5]

Türkçe Sesletim- Sesbilgisi Testi Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

3 alt boyut

• Sesletim Tarama Boyutu (24 ses birim, 7 ünsüz öbeği)
• İşitsel Ayırt Etme Boyutu (21 ünsüz, 48 adet resim sözcük)
• Sesbilgisel Analiz Boyutu (13 tematik komposizyon)