Türkçe Öğretmenlerinin Ders Kitaplarına Bağlılıkları Ölçeği

Özet

Türkçe Öğretmenlerinin Ders Kitaplarına Bağlılıkları Ölçeği, Türkçe öğretmenlerinin öğretim faaliyetlerinde ders kitaplarına olan bağlılık düzeylerini, bu bağlılığın altında yatan motivasyonları ve kısıtlayıcı faktörleri ölçmek amacıyla geliştirilmiş özgün bir psikometrik araçtır. Ölçek, toplam 21 maddeden oluşan ve dört farklı alt boyutu kapsayan çok faktörlü bir yapıya sahiptir.

Ölçeğin geliştirme süreci, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile desteklenmiştir. Elde edilen yüksek iç tutarlılık katsayısı (Cronbach’s Alpha > .98), ölçeğin güvenilirliğini kanıtlarken; DFA sonuçları, dört faktörlü yapının geçerliğini ve model uyumunu doğrulamıştır. Bu ölçek, eğitim araştırmalarında öğretmen davranışlarını ve materyal kullanım alışkanlıklarını incelemek için önemli bir kaynak sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Türkçe öğretmenleri, ders kitaplarına bağlılık, öğretmen yeterlilikleri, psikometri, ölçek geliştirme, eğitim bilimleri, materyal bağımlılığı.

Yazarlar

Ahmet Tayfun Öztürk

Amaç

Ölçeğin temel amacı, Türkçe öğretmenlerinin öğretim sürecinde ders kitaplarını ne ölçüde bir kılavuz veya zorunluluk olarak algıladıklarını ve kullandıklarını belirlemektir. Bu araç, öğretmenlerin ders kitaplarına olan bağlılık durumlarının ardındaki pedagojik, idari ve kişisel yeterlilik algılarına dayalı faktörleri nicel olarak ortaya koymayı hedefler.

Elde edilen veriler, ders materyallerinin etkin kullanımı, öğretmenlerin mesleki gelişim ihtiyaçları ve ders kitaplarının müfredat ile uyumu konularında politika yapıcılara ve eğitim yöneticilerine önemli geri bildirimler sunmak üzere tasarlanmıştır.

Yapı

Türkçe Öğretmenlerinin Ders Kitaplarına Bağlılıkları Ölçeği, öğretmen bağlılığını dört temel boyutta inceleyen çok faktörlü bir yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, bağlılık durumunun basit bir kullanım sıklığı yerine, karmaşık motivasyon kaynaklarından oluştuğunu varsayar. Bu alt boyutlar şunlardır:

• Sınırlılıklar: Ders kitabının içeriğinden (örneğin metinlerin uzunluğu) kaynaklanan ve öğretmenin kitaba tam olarak bağlı kalmasını engelleyen kısıtlamalar.
• Zorunluluklar/Kolaylıklar: Öğretmenin idari yükünü azaltan (yıllık plan yapma kolaylığı gibi) veya zorunlu kılan nedenlerle ortaya çıkan bağlılık.
• Etkinlikler: Kitapta yer alan hazır etkinliklerin (özellikle öğrenci çalışma kitabındaki okuma etkinlikleri) kullanımına dayalı bağlılık.
• Öğretmen Yeterlilikleri: Öğretmenin kendi materyal hazırlama becerilerindeki yetersizlik algısı nedeniyle kitaba bağımlı kalma eğilimi.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak titizlikle incelenmiştir. AFA, ölçeğin dört alt boyuttan oluşan teorik yapısını desteklemiştir.

AFA sonucunda ortaya çıkan bu dört faktörlü yapının örneklemden elde edilen verilerle uyumunu test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA sonuçları, modelin iyi bir uyuma sahip olduğunu ve belirlenen faktör yapısının doğrulandığını göstermiştir. Bu bulgular, ölçeğin tasarlanan psikolojik yapıyı geçerli bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı, Cronbach’s Alpha katsayısı kullanılarak değerlendirilmiştir. İlk analizlerde, ölçeğin genel iç tutarlılık değeri oldukça yüksek bir seviye olan .977 olarak hesaplanmıştır. Bu değer, ölçeğin güvenilirliğinin başlangıçta güçlü olduğunu göstermektedir.

Psikometrik iyileştirmeler amacıyla gerçekleştirilen analizler sonucunda, toplam altı madde ölçekten çıkarılmıştır. Bu düzenlemenin ardından, ölçeğin nihai güvenirlik katsayısı .981’e yükselmiştir. Bu sonuç, Türkçe Öğretmenlerinin Ders Kitaplarına Bağlılıkları Ölçeği’nin mükemmel düzeyde yüksek bir iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçek, toplam 21 maddeden oluşan dört faktörlü bir yapıya sahiptir. Bu yapı, ilk olarak Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test edilmiş ve modelin istatistiksel olarak uygun olduğu kanıtlanmıştır. Faktörler ve bu faktörleri oluşturan maddelerin dağılımı şu şekildedir:

• Zorunluluklar/Kolaylıklar: 11 madde (Örn: Yıllık ders planı yapma yükünden kurtardığı için ders kitaplarını kullanırım.)
• Etkinlikler: 16 madde (Örn: Öğrenci çalışma kitabındaki okuma etkinliklerini öğrencilere yaptırırım.)
• Öğretmen Yeterlilikleri: 21 madde (Örn: Etkinlik hazırlama sürecini bilmediğimden ders kitaplarına bağlı kalırım.)
• Sınırlılıklar: 1 madde (Örn: Kitaptaki metinler çok uzun olduğu için ders kitaplarına bağlı kalmam.)

Bu faktör yapısı, öğretmenlerin ders kitabına bağlılığını tek bir skor yerine, farklı pedagojik ve pratik etkenlerin birleşimi olarak ele almaktadır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiş özgün ölçek)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğretmenler (Türkçe Öğretmenleri)

Yaş Grubu: Yetişkinler (Profesyonel Eğitimciler)

Popülasyon Detayları: Türkiye Cumhuriyeti Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı okullarda görev yapan Türkçe öğretmenleri.

Test Metodolojisi: 5’li Likert derecelendirme kullanılmıştır:

1. Kesinlikle katılmıyorum
2. Katılmıyorum
3. Orta derecede katılıyorum
4. Katılıyorum
5. Tamamen katılıyorum

Anahtar Kelimeler

Türkçe öğretimi, ders kitabı bağımlılığı, öğretmen bağlılığı, eğitim araştırmaları, Likert ölçeği, materyal kullanımı.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut Değil

Kurumsal E-posta Adresleri: Mevcut Değil

Yazışma Adresi: Ahmet Tayfun Öztürk (Gaziantep Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Gaziantep, 2019)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2019 yılında Ahmet Tayfun Öztürk tarafından Gaziantep Üniversitesi’nde tamamlanan yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin akademik veya ticari amaçlı kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanım ücreti bilgisi orijinal tez kaynağında belirtilmemiştir.

Kaynaklar

Öztürk, A. T. (2019). Türkçe Öğretmenlerinin Ders Kitaplarına Bağlılıkları Durumları (Yüksek lisans tezi). Gaziantep Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Gaziantep.

Tezin orijinal kaynağına Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişilebilir: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: turkce-ogretmenlerinin-ders-kitaplarina-bagliliklari-olcegi-toad.pdf

Türkçe Öğretmenlerinin Ders Kitaplarına Bağlılıkları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

• Sınırlılıklar (1m): Kitaptaki metinler çok uzun olduğu için ders kitaplarına bağlı kalmam.
• Zorunluluklar/Kolaylıklar (11m): Yıllık ders planı yapma yükünden kurtardığı için ders kitaplarını kullanırım.
• Etkinlikler (16m): Öğrenci çalışma kitabındaki okuma etkinliklerini öğrencilere yaptırırım.
• Öğretmen Yeterlilikleri (21m): Etkinlik hazırlama sürecini bilmediğimden ders kitaplarına bağlı kalırım.