Türkçe Ders Kitabındaki Şiirlere Yönelik Analitik Dereceli Puanlama Anahtarı

Özet

Türkçe Ders Kitabındaki Şiirlere Yönelik Analitik Dereceli Puanlama Anahtarı (TOAD), Şener Demirel ve H. Deniz (2021) tarafından 5. sınıf Türkçe ders kitaplarında yer alan şiirlerin çocuğa görelik ölçütlerine uygunluğunu sistematik bir şekilde değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu araç, şiirlerin pedagojik, dilsel ve tematik uygunluğunu objektif kriterler üzerinden analiz etmeye olanak tanır.

Ölçek, geliştirme sürecinde kapsamlı uzman görüşlerine dayandırılmıştır. Geçerlik çalışmaları, alanında yetkin akademisyenler ve deneyimli Türkçe öğretmenlerinin değerlendirmeleriyle desteklenmiş ve Kapsam Geçerlik Oranı (KGO) hesaplamalarıyla bilimsel temeli güçlendirilmiştir. Güvenirlik analizleri, yüksek düzeyde gözlemci uyumunu gösteren Cohen Kappa Testi ile sağlanmıştır (κ=.79).

Anahtar Kelimeler

Analitik Dereceli Puanlama Anahtarı, Türkçe Dersi, Şiir Analizi, Çocuğa Görelik, Ders Kitabı İncelemesi, Ölçme Aracı Geliştirme.

Yazarlar

Şener DEMİREL, H. Deniz

Amaç

Bu analitik dereceli puanlama anahtarının temel amacı, Milli Eğitim Bakanlığı tarafından belirlenen 5. sınıf Türkçe ders kitaplarında bulunan şiir materyallerinin çocukların bilişsel, duyuşsal ve sosyal gelişim seviyeleri açısından uygunluğunu detaylıca değerlendirmektir. Ölçek, mevcut materyallerin kalitesini ölçmek ve Türkçe Eğitimi alanında materyal seçim süreçlerine bilimsel bir rehberlik sağlamak üzere tasarlanmıştır.

TOAD, şiirlerin içeriğini sadece genel bir uygunluk üzerinden değil, aynı zamanda tematik derinlik, kullanılan dilin sadeliği, ritim ve öğrencilerin ilgisini çekme potansiyeli gibi spesifik kriterler üzerinden analiz ederek, eğitimcilerin ve müfredat geliştiricilerin daha bilinçli kararlar almasına yardımcı olmayı hedefler.

Yapı

Türkçe Ders Kitabındaki Şiirlere Yönelik Analitik Dereceli Puanlama Anahtarı, temel olarak “çocuğa görelik” yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bir edebi metnin hedef kitlenin (5. sınıf öğrencileri) gelişim özelliklerine ve pedagojik ihtiyaçlarına ne ölçüde hitap ettiğini inceleyen çok boyutlu bir kavramdır. Ölçek, bu yapıyı değerlendirirken şiirlerin; dil ve ifade uygunluğu, temaların yaş grubuna hitabı, içerdiği kültürel ve evrensel değerler gibi alt boyutlara ayırır.

Ölçek, puanlamayı bütünsel (holistik) bir yaklaşımdan ziyade, analitik bir yaklaşımla gerçekleştirdiği için, değerlendirilen her bir kriter için ayrı ayrı puanlama yaparak şiirin hangi yönlerinin güçlü, hangi yönlerinin düzeltilmesi gerektiğini ortaya koyar. Bu da tanılayıcı (diagnostik) geri bildirim açısından büyük önem taşımaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, uzman görüşlerine dayalı kapsam geçerliği yöntemleri kullanılarak yürütülmüştür. Uzman paneli, üniversitelerin Türkçe Eğitimi Bölümlerinde görev yapan 3 Doç. Dr., 2 Dr. Araştırma Görevlisi ve Türkçe Eğitimi alanında tezli yüksek lisans yapmış, aktif görev yapan 3 Türkçe öğretmeninden oluşturulmuştur.

Uzmanlardan, ölçek maddelerini değerlendirirken Uygun=3, Düzeltilmeli=2, Çıkarılmalı=1 kategorilerinden birini seçmeleri ve düzeltme önerilerinde bulunmaları talep edilmiştir. Elde edilen uzman görüşleri doğrultusunda, Excel programı kullanılarak her bir madde için Kapsam Geçerlik Oranı (KGO) hesaplanmıştır. KGO hesaplaması, “KGO=(Nu/N/2)-1” formülü üzerinden gerçekleştirilerek, maddelerin ölçülmek istenen yapıyı ne derece temsil ettiğine dair nicel kanıtlar sunulmuştur.

Güvenirlik

Ölçme aracının güvenirliğini test etmek amacıyla, Türkçe ders kitabındaki şiirlerin %20’si seçilmiş ve biri erkek diğeri kadın olmak üzere iki bağımsız uzmana gönderilerek Analitik Dereceli Puanlama Anahtarı ile analiz etmeleri istenmiştir. Bu süreç, puanlayıcılar arası güvenirlik (Inter-rater reliability) sağlamaya odaklanmıştır.

Uzmanlar arasındaki uyumu belirlemek için ilk olarak SPSS programı yardımıyla korelasyon analizi uygulanmış ve iki uzman arasında %100 uyum olduğu tespit edilmiştir. Güvenirlik sonuçlarını güçlendirmek amacıyla, uyumun şans eseri olup olmadığını kontrol eden parametrik olmayan Cohen Kappa Testi de uygulanmıştır. Uygulanan “κ= [Pr(a) – Pr(e)] / [1 – Pr(e)]” formülü sonucunda, uzmanlar arasındaki uyumun κ=.79 oranında iyi düzeyde olduğu belirlenmiştir (Kılıç, 2015, s. 142).

Faktör Analizi

Sağlanan kaynak verilerde, ölçeğin yapısal geçerliğini incelemek üzere Faktör Analizi (Açımlayıcı veya Doğrulayıcı) uygulandığına dair herhangi bir bilgi bulunmamaktadır. Ölçek, doğası gereği bir tutum veya kişilik ölçeği değil, kriter odaklı bir Analitik Dereceli Puanlama Anahtarı (rubrik) olduğundan, geçerlik ve güvenirlik çalışmaları daha çok kapsam geçerliği ve puanlayıcılar arası uyum (Cohen Kappa) testleri üzerine yoğunlaşmıştır.

Analitik rubriklerin temel amacı, ölçülen yapının tüm boyutlarını (çocuğa görelik kriterleri) kapsamaktır; bu nedenle geliştirme sürecinde Kapsam Geçerlik Oranının hesaplanması, maddelerin yapıya uygunluğunun temel kanıtını oluşturmuştur.

Ölçme Aracı

Test Type: Geliştirme (Analitik Dereceli Puanlama Anahtarı)

Format: Analitik Dereceli Puanlama Anahtarı. Değerlendirme, uzmanlar tarafından önceden belirlenmiş kriterler üzerinden yapılır.

Language Available: Türkçe

Population Group: Türkçe ders kitaplarındaki şiir materyallerini pedagojik ve edebi açıdan değerlendiren akademisyenler, öğretmenler ve uzmanlar.

Age Group: Değerlendirilen materyal 5. sınıf öğrencilerine (yaklaşık 10-11 yaş) yöneliktir.

Population Details: Ölçek, 5. sınıf seviyesindeki öğrencilerin gelişim özelliklerine uygunluk açısından şiirleri analiz etmek için tasarlanmıştır. Doğrudan öğrenci uygulaması yoktur.

Test Methodology: Kriter odaklı analitik değerlendirme (Criterion-referenced analytic assessment). Uzmanlar, her bir kriteri bağımsız olarak puanlayarak şiirin çocuğa görelik düzeyini belirler.

Anahtar Kelimeler

Şiir Analizi, Çocuk Edebiyatı, Kapsam Geçerliği, Cohen Kappa, Türkçe Eğitimi, Analitik Rubrik.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Şener DEMİREL (Fırat Üniversitesi, iletişim adresine dayanarak).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Demirel ve Deniz (2021) tarafından akademik bir makale kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Şener DEMİREL ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Test Yılı: 2021

Makalenin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: turkce-ders-kitabindaki-siirlere-yonelik-analitik-dereceli-puanlama-anahtari-toad.pdf

Kaynaklar

Demirel, Ş. ve Deniz, H. (2021). 5. sınıf Türkçe ders kitabındaki şiirlerin çocuğa görelik ölçütlerine göre incelenmesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi,10(2), 720-740. doi: 10.7884/teke.5251. Makale bağlantısı: dergipark.org.tr

Kılıç, S. (2015). Uyum Analizi (Kappa ve W). Ankara: Pegem Akademi.

Türkçe Ders Kitabındaki Şiirlere Yönelik Analitik Dereceli Puanlama Anahtarı Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Kaynak içerikte ölçeğin maddeleri listelenmemiştir. Ölçek, 5. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki şiirlerin çocuğa görelik kriterlerine göre incelenmesi için belirlenmiş analitik değerlendirme maddelerinden oluşmaktadır.