Türkçe Dil Bağlılığı Ölçeği

Özet

Türkçe Dil Bağlılığı Ölçeği (TDÖ), Kayhan İnan tarafından 2017 yılında Türkçe konuşan bireylerin ana dillerine yönelik duygusal, kimliksel ve sürdürüm temelli bağlılık düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, dilin korunması, aktarımı ve bireysel kimlikteki rolü gibi sosyolinguistik tutumları değerlendirmek üzere tasarlanmıştır. Yapılan analizler sonucunda, 24 maddeden ve üç alt faktörden (Sürdürüm, Kimlik, Kullanım) oluşan TDÖ’nün, yüksek düzeyde iç tutarlılığa ve sağlam bir yapı geçerliğine sahip olduğu kanıtlanmıştır. Ölçek, dil politikaları, eğitim ve sosyokültürel araştırmalar alanında kullanılmak üzere önemli bir kaynak teşkil etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Türkçe Dil Bağlılığı Ölçeği, Dil Tutumu, Dil Kimliği, Faktör Analizi, Psikometrik Özellikler, Dil Sürdürümü, Dil Kullanımı.

Yazarlar

Kayhan İnan

Amaç

Türkçe Dil Bağlılığı Ölçeği’nin temel amacı, ana dili Türkçe olan bireylerin Türkçeye yönelik bağlılık düzeylerini ve bu bağlılığın altında yatan çok boyutlu yapıları bilimsel yöntemlerle ölçmektir. Ölçek, bireylerin Türkçeyi sahiplenme, sürdürme ve kimliklerinin bir parçası olarak görme derecelerini belirleyerek, dilin toplumsal ve bireysel yaşamdaki önemini ortaya koymayı hedefler.

Bu araç, özellikle dilin nesiller arası aktarımı ve kültürel sürdürüm çabaları bağlamında gösterilen tutum ve inançları nicel verilere dönüştürerek sosyolinguistik araştırmalara katkı sağlamaktadır.

Yapı

Türkçe Dil Bağlılığı Ölçeği, dil bağlılığı kavramını üç temel ve birbirinden ayrışık faktör üzerinden ölçümlemektedir. Bu üç faktör, dilin sadece pratik kullanımını değil, aynı zamanda bireyin duygusal ve kimliksel özdeşleşme süreçlerini de kapsamaktadır. Ölçek, toplam 24 madde ile bu çok boyutlu yapıyı temsil eder.

• Sürdürüm (Maintenance): Bireyin Türkçenin gelecekteki varlığını koruma ve bu dili gelecek nesillere (özellikle çocuklarına) aktarma konusundaki motivasyonunu ve çabasını ifade eden boyuttur. Bu faktör, dilin devamlılığına yönelik sorumluluk algısını ölçer.
• Kimlik (Identity): Türkçenin, bireyin kişisel, ulusal veya kültürel kimliği ile ne kadar bütünleştiğini ve aidiyet duygusunu ne ölçüde desteklediğini ölçen boyuttur. Dilin, benlik algısı ve toplumsal gruplaşma üzerindeki etkisini yansıtır.
• Kullanım (Usage): Bireyin günlük sosyal etkileşimlerinde (aile, arkadaşlar, çevre) Türkçeyi tercih etme eğilimini, kullanım rahatlığını ve Türkçeye olan pratik bağlılığını ölçen boyuttur.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak titizlikle incelenmiştir. AFA sonuçları, ölçeğin 24 maddelik yapısının üç faktör altında toplandığını göstermiştir. Bu üç faktörün açıkladığı kümülatif toplam varyans miktarı %49,069 olarak belirlenmiştir.

Faktörlerin varyansa katkıları şöyledir: Birinci faktör (Sürdürüm) toplam varyansın %34,164’ünü, ikinci faktör (Kimlik) %8,953’ünü ve üçüncü faktör (Kullanım) %5,951’ini açıklamıştır. AFA’yı takiben uygulanan DFA, üç faktörlü modelin uyum indeks değerlerinin literatürde kabul edilebilir sınır değerler içerisinde olduğunu teyit ederek yapısal geçerliği desteklemiştir. Ayrıca, Pearson korelasyon analizi ile hesaplanan madde-toplam korelasyon katsayılarının anlamlı olduğu (p<,001) bulunmuştur. Alt-üst %27’lik gruplar üzerinde yapılan t testi analizleri de maddelerin ve faktörlerin ayırt edicilik gücünün yüksek olduğunu göstermiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, Cronbach’s Alpha iç tutarlılık katsayıları hesaplanarak gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin genel yapısı için elde edilen Cronbach’s Alpha katsayısı 0,90’dır, bu değer TDÖ’nün yüksek düzeyde güvenilir bir araç olduğunu işaret etmektedir.

Faktörler bazında hesaplanan iç tutarlılık katsayıları ise şöyledir:

• Birinci faktör (Sürdürüm): 0,89
• İkinci faktör (Kimlik): 0,87
• Üçüncü faktör (Kullanım): 0,57

Sürdürüm ve Kimlik alt faktörlerinin güvenirlik katsayıları mükemmel düzeyde iken, Kullanım faktörünün katsayısı (0,57) literatürde kabul edilen alt sınırlara yakın olmakla birlikte, ölçeğin genel olarak güçlü bir iç tutarlılık sergilediği sonucuna varılmıştır.

Faktör Analizi

Türkçe Dil Bağlılığı Ölçeği, dil bağlılığını çok boyutlu bir fenomen olarak ele almakta ve bu yapıyı Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile ortaya çıkarmaktadır. AFA, 24 maddelik orijinal havuzdan üç temel faktörün (Sürdürüm, Kimlik, Kullanım) ayrışmasını sağlamıştır. Bu faktörler, ölçekteki varyansın yaklaşık yarısını (%49,069) açıklamaktadır.

Yapısal modelin uygunluğu, ardından uygulanan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test edilmiştir. DFA sonuçları, modelin verilere iyi uyum sağladığını gösteren uyum indeks değerlerinin kabul edilebilir aralıkta olduğunu doğrulamıştır. Bu durum, üç faktörlü yapının hem istatistiksel hem de teorik olarak sağlam olduğunu göstermektedir.

Araç

Test Type: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme sistemi kullanılmaktadır. Derecelendirme şu şekildedir: 1=Kesinlikle Katılmıyorum, 2=Katılmıyorum, 3=Kararsızım, 4=Katılıyorum, 5=Kesinlikle Katılıyorum.

Language Available: Türkçe

Population Group: Genel Yetişkin Popülasyonu (Ana dili Türkçe olan bireyler)

Age Group: Yetişkinler

Population Details: Ölçek, Türkçeye karşı tutumları ve bağlılık düzeylerini ölçmek amacıyla genel yetişkin popülasyonu üzerinde geliştirilmiştir. Çalışmanın detayları kaynak makalede mevcuttur.

Test Methodology: Kendi bildirimli (Self-Report) ölçek.

Anahtar Kelimeler

Dil Bağlılığı, Dil Politikaları, Dil Eğitimi, Sosyolinguistik, Psikometri, Tutum Ölçeği.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Mevcut Değil

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Kayhan İnan (Sorumlu Yazar)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek Geliştirme Yılı: 2017. Ölçeğin kullanımı için izinler ve güncel ücret bilgisi hakkında kesin bilgi almak amacıyla sorumlu yazar Kayhan İnan ile ([email protected]) e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilmektedir. Ölçek, hakemli bir dergide yayımlanmıştır.

Kaynaklar

İnan, K. (2017). Türkçe Dil Bağlılığı Ölçeğinin geliştirilmesi. Journal of Turkish Studies, 12(18), 375–394. doi:10.7827/TurkishStudies.12148

The original PDF can be downloaded here: turkce-dil-bagliligi-olcegi-toad.pdf

Türkçe Dil Bağlılığı Ölçeği Maddeleri

1. Türkçe konuşmak hoşuma gider.
2. Ana dilim Türkçe olduğu için kendimle gurur duyarım.
3. Seçme şansım olsa, ana dili olarak yine Türkçeyi seçerim.
4. Çocuğumun Türkçe konuşması beni mutlu eder.
5. Çocuğumun Türkçe öğrenmesi için çaba sarf ederim.
6. Çocuğumun Türkçeden başka bir dili ana dili olarak konuşması önemsizdir.
7. Türklerin Türkçeye bağlı olduğunu düşünürüm.
8. Türkçe, kültürümü korumamda bana yardımcı olur.
9. Bence Türkçe bilmeyen bir kişi gerçek bir Türk sayılmaz.
10. Türkçe benim için diğer dillerden üstündür.
11. Türk olup da Türkçe bilmeyen kişiler için üzülürüm.
12. Türkçe bilmek beni iyi bir Müslüman yapar.
13. Türkçenin Türkleri birleştirdiğini düşünürüm.
14. Eşimin Türkçe bilmesi benim için önemlidir.
15. Arkadaşlarımın Türkçe bilmesini isterim.
16. Türkçe konuşan bir insana daha çok güvenirim.
17. Türkler, Türkçe bilenlerle evlenmelidir.
18. Bence Türkler, Türkçeyi korumak için her zaman birlikte yaşamalıdır.
19. Türkçe konuştuğum zaman kendimi Türk gibi hissederim.
20. Hislerimi ifade etmede Türkçenin yeterli olduğuna inanırım.
21. Türkçe konuşurken kendimi rahat hissederim.
22. Çocuğumun kendi çocuğu ile Türkçeden başka bir dille konuşmasına üzülürüm.
23. Türkçenin çocuklara erken yaşlarda öğretilmesi gerektiğini düşünürüm.
24. Diğer Türkler ile Türkçe konuşmaya dikkat ederim.