Türk Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği

Özet

Türk Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği, mevcut bir sağlık okuryazarlığı aracının Türkiye’de yaşayan belirli bir hedef kitleye, yani okuryazar Suriye mültecisi yetişkinlere, kültürel ve dilsel olarak uyarlanması amacıyla geliştirilmiştir. Bu ölçek, bireylerin sağlık bilgilerine erişme, bu bilgileri anlama, değerlendirme ve sağlık kararları almak için kullanma becerilerini ölçmeyi amaçlayan kritik bir sağlık okuryazarlığı yapısını değerlendirmektedir. Ölçeğin uyarlama çalışması, bu hassas grubun sağlık hizmetlerine erişimini ve sağlık sonuçlarını etkileyen okuryazarlık düzeylerini belirlemek için psikometrik geçerlik ve güvenirlik analizlerini içermiştir.

Anahtar Kelimeler

Sağlık Okuryazarlığı, Türk Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği, Uyarlama, Psikometrik, Suriyeli Mülteciler, Türkiye, Halk Sağlığı.

Yazarlar

Sibel Özvarış, Burcu Güçiz-Doğan, Hande Konşuk Unlu, Gülizar Aktuna, Gülay İnandı, Oya Kurt, Nimet Aydın, Tezer Kutluk.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, sağlık okuryazarlığı düzeylerini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu özel uyarlama çalışması, Türkiye’de ikamet eden okuryazar Suriyeli yetişkin mültecilerin sağlık okuryazarlığı seviyelerini belirlemek için uluslararası kabul görmüş bir aracı Türkçe bağlamına ve kültürel yapısına uygun hale getirmeyi hedeflemiştir. Bu tür bir araç, halk sağlığı müdahalelerinin planlanması ve hedef kitlenin sağlık ihtiyaçlarının doğru anlaşılması açısından büyük önem taşımaktadır.

Yapı (Ölçülen Yapı)

Ölçek, bireyin sağlıkla ilgili bilgileri edinme, işleme ve anlama yeteneği olarak tanımlanan Sağlık Okuryazarlığı (Health Literacy) yapısını ölçmektedir. Bu yapı genellikle dört temel boyutta incelenir:

• İşlevsel Okuryazarlık: Sağlık bilgilerini okuma ve anlama becerisi.
• Etkileşimli Okuryazarlık: Sağlık hizmeti sağlayıcılarıyla iletişim kurma ve bilgi alışverişinde bulunma yeteneği.
• Eleştirel Okuryazarlık: Sağlık bilgilerini eleştirel olarak analiz etme ve değerlendirme becerisi.
• Uygulamalı Okuryazarlık: Sağlık bilgisini günlük yaşam kararlarına uygulama becerisi.

Uyarlama çalışması, bu karmaşık yapının Suriyeli mülteci popülasyonunda da tutarlı bir şekilde ölçülebildiğini göstermeyi amaçlamıştır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, aracın gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı (sağlık okuryazarlığı) ölçüp ölçmediğini belirlemeye odaklanmıştır. Özvarış ve arkadaşları (2021) tarafından yürütülen bu uyarlama araştırması kapsamında, genellikle yapı geçerliği ve kültürel geçerlik analizleri gerçekleştirilmiştir.

Yapı geçerliğini incelemek için Faktör Analizi teknikleri kullanılarak ölçek maddelerinin beklenen alt boyutlarla tutarlılığı araştırılmıştır. Kültürel geçerlik ise, ölçeğin Suriyeli yetişkinlerin kültürel bağlamına ve sağlık sistemine dair algılarına uygun olduğundan emin olmak için uzman görüşleri ve geri çeviri yöntemleri ile sağlanmıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, aracın farklı zamanlarda veya farklı madde setleri aracılığıyla tutarlı sonuçlar verip vermediğini belirlemek için yapılmıştır. Uyarlama çalışmasında, genellikle iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanarak ölçek maddelerinin birbiriyle ne kadar uyumlu olduğu değerlendirilmiştir.

Yüksek bir iç tutarlılık değeri, ölçeğin Suriyeli mülteci popülasyonunda sağlık okuryazarlığını ölçmede güvenilir olduğunu göstermektedir. Çalışmanın odak noktası, çeviri ve kültürel adaptasyon sürecinin ardından ölçeğin orijinal yapısının korunarak, ölçüm hatalarının minimize edilmesidir.

Faktör Analizi

Uyarlama sürecinin ayrılmaz bir parçası olarak, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türkçe’ye uyarlanmış versiyonda da korunup korunmadığını test etmek amacıyla Faktör Analizi uygulanmıştır. Bu analiz, sağlık okuryazarlığının teorik olarak tanımlanmış alt boyutlarının (örneğin, işlevsel, etkileşimli, eleştirel) ampirik verilerle desteklenip desteklenmediğini ortaya koyar.

Uyarlama çalışmasında, büyük olasılıkla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak, ölçeğin maddelerinin Suriyeli yetişkin mülteci örnekleminde orijinal ölçek yapısına uygun bir şekilde yüklendiği gösterilmiştir. Bu, ölçeğin yapısal eşdeğerliğini kanıtlamada önemli bir adımdır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama Çalışması (Adaptation)

Format: Bildirime dayalı sağlık okuryazarlığı ölçeği.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama yapılan dil), Arapça (Orijinal çeviri süreci için gerekli olabilir).

Popülasyon Grubu: Mülteciler ve Göçmenler.

Yaş Grubu: Yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Türkiye’de yaşayan okuryazar Suriyeli yetişkin mülteciler.

Test Metodolojisi: Psikometrik güvenirlik ve geçerlik çalışması (Cross-sectional survey design).

Anahtar Kelimeler

Mülteci Sağlığı, Suriye, Türkiye, Halk Sağlığı Araçları, Ölçek Geliştirme, Güvenirlik, Geçerlik.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Hande Konşuk Ünlü

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiş.

Bağlılık E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Hacettepe Üniversitesi (Çalışma sırasında bağlı olunan kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2021 yılında yayınlanan bir araştırma makalesinde sunulmuştur. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler, sorumlu yazar (Hande Konşuk Ünlü) veya yayıncı kuruluş (Research Square) ile iletişime geçilerek öğrenilmelidir.

Orijinal PDF, telif hakkı koşulları gereğince yayınevi tarafından sağlanmaktadır. Orijinal PDF’e bu bağlantıdan erişilebilir: the-adaptation-of-turkish-health-literacy-scale-toad.pdf

Kaynaklar

Özvarış, S., Güçiz-Doğan, B., Unlu, H., Aktuna, G., İnandı, G., Kurt, O., Aydın, N., & Kutluk, T. (2021). The Adaptation of Turkish Health Literacy Scale for literate syrian adult refugees living in turkey: a reliability-validity study. Research Square, 1-12. DOI: 10.21203/rs.3.rs-487416/v1

Türk Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, kaynak içerikte sağlanmadığı için burada listelenememektedir. Maddeler için yazarla iletişime geçilmesi veya referans makaleye başvurulması gerekmektedir.