Tüberküloz İle İlgili Damgalama Ölçeği

Özet

Tüberküloz İle İlgili Damgalama Ölçeği, Tüberküloz hastalığına yönelik hem toplumsal hem de hastanın içselleştirdiği Damgalama düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, Beser ve arkadaşları (2018) tarafından Türkçeye uyarlama çalışması yapılarak Türk kültürüne özgü geçerlik ve güvenirlik özellikleri test edilmiştir. Ölçek, hastalığın yol açtığı sosyal dışlanma, korku, suçluluk ve utanç gibi duygusal ve sosyal tepkileri çok boyutlu olarak değerlendirmektedir.

Ölçek, iki temel alt boyuttan oluşmaktadır: Toplum Bakış Açısı ve Hasta Bakış Açısı. Bu yapısıyla hem halk sağlığı profesyonellerinin Tüberküloz hastalarına yönelik toplumsal algıları anlamasına hem de hastaların tedavi sürecinde yaşadıkları içsel baskıyı belirlemesine olanak tanır.

Anahtar Kelimeler

Tüberküloz, Damgalama, Psikometri, Ölçek Uyarlaması, Halk Sağlığı, Sosyal Dışlanma, Hasta Bakış Açısı.

Yazarlar

Beser, A., Bahar, B., Kıssal, A., Cal, A., Cavusoglu, F., Mert, H., Capık, C.

Amaç

Tüberküloz İle İlgili Damgalama Ölçeği’nin temel amacı, Tüberküloz hastaları ve genel toplum nezdinde hastalığa karşı geliştirilen olumsuz tutum ve inançların yoğunluğunu ve niteliğini belirlemektir. Bu ölçüm, damgalanmanın tedaviye uyum üzerindeki potansiyel olumsuz etkilerini anlamak ve bu etkileri azaltmaya yönelik halk sağlığı müdahaleleri geliştirmek için kritik öneme sahiptir.

Ölçek, özellikle hem hastaların kendilerini nasıl algıladığını (içselleştirilmiş Damgalama) hem de toplumun hastalara nasıl davrandığını (algılanan toplumsal Damgalama) ayrı ayrı değerlendirerek, damgalanma olgusunun kapsamlı bir profilini sunmayı hedefler.

Yapı

Tüberküloz İle İlgili Damgalama Ölçeği, Damgalama kavramını iki ana faktör altında inceleyen çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir:

• Toplum Bakış Açısı: Bu boyut, bireylerin Tüberküloz hastalarına karşı sergiledikleri kaçınma, korku, ayrımcılık ve olumsuz yargılama davranışlarını yansıtan maddeleri içerir. Toplumsal dışlama ve önyargı düzeyini ölçer.
• Hasta Bakış Açısı: Bu boyut, Tüberküloz hastalarının hastalığı nedeniyle hissettikleri utanç, suçluluk, yalnızlık, ifşa korkusu ve diğer insanların tepkilerinden duydukları rahatsızlık gibi içselleştirilmiş duyguları ve davranışları ölçer.

Geçerlik

Beser ve arkadaşlarının (2018) Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapı geçerliğini incelemek üzere faktör analizleri kullanılmıştır. Çalışma, ölçeğin orijinal yapısına uygun olarak iki faktörlü modelin Türk popülasyonunda da yeterli düzeyde uyum sağladığını göstermiştir. Bu, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı iki farklı damgalama boyutunu (toplumsal ve içselleştirilmiş) başarılı bir şekilde ayırt ettiğini desteklemektedir.

Yapı geçerliğine ek olarak, ölçeğin ölçüt bağımlı geçerliği ve bilinen gruplar geçerliği gibi diğer geçerlik türlerinin de ilgili akademik çalışmada detaylandırıldığı varsayılmaktadır, bu da ölçeğin klinik ve araştırma ortamlarında güvenilir bir araç olarak kullanılabileceğini işaret eder.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, Beser ve arkadaşları (2018) tarafından iç tutarlılık (internal consistency) yöntemiyle değerlendirilmiştir. Psikometri alanında yaygın olarak kullanılan Cronbach Alfa katsayısı, ölçeğin genel ve alt boyutlarının yüksek düzeyde tutarlılığa sahip olduğunu göstermiştir.

Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda birbiriyle uyumlu çalıştığını ve ölçüm sonuçlarının zaman içinde istikrarlı olacağını göstermektedir. Bu bulgular, ölçeğin Türk popülasyonunda Tüberküloz Damgalama düzeylerini güvenilir bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Tüberküloz İle İlgili Damgalama Ölçeği’nin Türkçe versiyonunun faktör yapısı, Beser ve arkadaşları tarafından yapılan analizler sonucunda incelenmiştir. Bu analizler, orijinal ölçeğin iki temel faktörlü yapısını doğrulamıştır: Toplum Bakış Açısı ve Hasta Bakış Açısı.

Faktör analizleri, her bir maddenin ilgili olduğu alt boyuta yüksek yük değerleri ile yüklendiğini ortaya koymuştur. Bu durum, ölçeğin yapısal netliğini ve maddelerin teorik çerçeveye uygunluğunu desteklemektedir. İki faktörlü yapının korunması, ölçeğin kültürel uyarlama sürecinde önemli bir başarı olarak kabul edilmektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (Öz Bildirim)

Format: Likert Tipi Derecelendirme (4 puanlı)

Mevcut Diller: Türkçe, Orijinal dil (İngilizce veya geliştirildiği dil)

Popülasyon Grubu: Tüberküloz Hastaları ve Genel Toplum Bireyleri

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Türk popülasyonunda Tüberküloz tedavisi gören hastalar ve sağlık hizmeti sağlayıcıları veya genel toplum örneklemi üzerinde test edilmiştir.

Test Metodolojisi: Dörtlü Likert ölçeği kullanılarak yanıtlanır: (0) kesinlikle katılmıyorum, (1) katılmıyorum, (2) katılıyorum, (3) kesinlikle katılıyorum.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil (Orijinal kaynakta belirtilmemiştir).

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Ayse Cal ([email protected])

Yazışma Adresi: Sorumlu yazar Ayse Cal, belirtilen e-posta adresi üzerinden iletişime açıktır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2018 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı ve telif hakları ile ilgili detaylı bilgi ve izinler için sorumlu yazar Ayse Cal ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanım ücretine dair kesin bilgi mevcut değildir, ancak akademik kullanım için genellikle yazar onayı gereklidir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şu adresten indirilebilir: tuberkuloz-ile-ilgili-damgalama-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Beser, A., Bahar, B., Kıssal, A., Cal, A., Cavusoglu, F., Mert, H., Capık, C. (2018). Psychometric Properties of the Turkish Version of the Tuberculosis-Related Stigma Scale, Acta Paulista de Enfermagem, 1(4):374-81. https://doi.org/10.1590/1982-0194201800053

Makalenin yayımlandığı derginin bağlantısı: scielo.br

Tüberküloz İle İlgili Damgalama Ölçeği Maddeleri

Derecelendirme: (0) kesinlikle katılmıyorum, (1) katılmıyorum, (2) katılıyorum, (3) kesinlikle katılıyorum.

Toplum Bakış Açısı

1. Bazı insanlar tüberküloz hastalığı olan kişilerle aynı ortamda yaşamayı tercih etmezler.
2. Bazı insanlar tüberküloz hastalığı olan kişilerden uzak dururlar.
3. Bazı insanlar tüberküloz hastalığı olan kişilerin iğrenç olduklarını düşünürler.
4. Bazı insanlar tüberküloz hastalığı olan kişinin yakınında olmaktan rahatsızlık duyarlar.
5. Bazı insanlar çocuklarının tüberküloz hastalığı olan kişilerin çocuklarıyla oynamasını istemezler.
6. Bazı insanlar tüberküloz hastalığı olan kişilerle konuşmak istemezler.
7. Bir kişinin tüberküloz hastalığı varsa bazı kişiler hayat boyu o kişiye farklı davranabilirler.
8. Bazı insanlar tüberküloz hastalığı olan arkadaşları ile birlikte bir şeyler yemek veya içmek istemeyebilirler.
9. Bazı insanlar tüberküloz hastalığı olan kişilere dokunmamaya çalışırlar.
10. Bazı insanlar tüberküloz hastalığı olan akrabalarıyla yemek veya içmek istemeyebilirler.
11. Bazı insanlar tüberküloz hastalığı olan kişilerden korkarlar.

Hasta Bakış Açısı

1. Tüberküloz hastalığı olan insanların bazıları kendi bakımları ile ilgili ailelerine yük olduklarını düşündükleri için suçluluk hissederler.
2. Tüberküloz hastalığı olan insanların bazıları tüberküloz mikrobunu yaymamak için diğer insanlara yaklaşmazlar.
3. Tüberküloz hastalığı olan insanların bazıları kendilerini yalnız hissederler.
4. Tüberküloz hastalığı olan insanların bazıları diğer insanların onların hastalığını öğrendikleri zaman gösterdikleri tepkiden rahatsız olurlar.
5. Tüberküloz hastalığı olan insanların bazıları hastalıkları nedeniyle arkadaşlarını kaybederler.
6. Tüberküloz hastalığı olan insanların bazıları AIDS oldukları konusunda endişelidirler.
7. Tüberküloz hastalığı olan insanların bazıları hastalıklarını aile dışındaki kişilere söylemekten korkarlar.
8. Tüberküloz hastalığı olan insanların bazıları hastalıklarını kime söyleyeceklerini dikkatli bir şekilde seçerler.
9. Tüberküloz hastalığı olan insanların bazıları diğer insanların kendilerini görebileceklerini düşünerek tüberküloz kliniklerine gitmekten korkarlar.
10. Tüberküloz hastalığı olan insanların bazıları ailelerine hastalıklarını söylemekten korkarlar.
11. Tüberküloz hastalığı olan insanların bazıları aynı zamanda AIDS hastası olduğunu düşünürler diye başkalarına hastalıklarını söylemekten korkarlar.
12. Tüberküloz hastalığı olan insanların bazıları sigara içme, alkol kullanma ve diğer sağlıksız davranışları nedeniyle hasta olduklarını düşündükleri için suçluluk hissederler.