Toplu Taşıma Araçlarını Kullanma Ölçeği (TTAKÖ)

Özet

Toplu Taşıma Araçlarını Kullanma Ölçeği (TTAKÖ), bireylerin toplu taşıma araçlarını kullanmaya yönelik niyet, tutum ve davranış kontrolü algılarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş kapsamlı bir psikometrik araçtır. Ölçek, 2017 yılında Ahmet Volkan Yüzüak tarafından doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir ve Planlanmış Davranış Teorisi (PDT) temel alınarak yapılandırılmıştır.

79 maddeden oluşan TTAKÖ, özellikle fen bilimleri öğretmen adaylarının sürdürülebilir ulaşım davranışlarını değerlendirmeye odaklanmıştır. Ölçek, yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olup (Cronbach Alpha: .936), ulaşım psikolojisi ve çevresel sürdürülebilirlik alanlarında kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Toplu Taşıma, Sürdürülebilir Davranış, Planlanmış Davranış Teorisi, Psikometrik Ölçek, Ulaşım Davranışı, Öğretmen Adayları, İç Tutarlılık.

Yazarlar

Ahmet Volkan Yüzüak

[quads id=5]

Amaç

TTAKÖ’nün temel amacı, bireylerin toplu taşıma araçlarını kullanmaya yönelik algılarını, inançlarını ve niyetlerini derinlemesine analiz etmektir. Ölçek, özellikle bireylerin bu davranışı sergilemelerini kolaylaştıran veya zorlaştıran faktörleri, zaman tasarrufu, kaza riski ve engelli erişimi gibi spesifik unsurlar üzerinden değerlendirir.

Ölçek, akademik araştırmalarda ve özellikle çevresel psikoloji çalışmalarında, sürdürülebilir davranışların planlanması ve bu davranışlara etki eden psikolojik mekanizmaların anlaşılması için güçlü bir araç sağlamayı hedeflemektedir.

Yapı (Construct)

Ölçek, sosyal psikolojide davranışsal niyetleri açıklamada yaygın olarak kullanılan Planlanmış Davranış Teorisi (PDT) çerçevesinde geliştirilmiştir. Bu teoriye göre davranışsal niyetler üç ana bileşen tarafından belirlenir: Davranışa Yönelik Tutum (Attitude), Sübjektif Norm (Subjective Norm) ve Algılanan Davranış Kontrolü (Perceived Behavioral Control).

TTAKÖ’nün 79 maddesi bu bileşenleri ölçmeye odaklanmıştır. Ölçek, maddelerin karmaşık bir yapıya sahip olduğunu ve çok sayıda alt boyutu içerdiğini gösteren E ve T harfleriyle kodlanmış farklı setler (E1, T1, E2, T2, vb.) kullanmaktadır. Bu kodlamalar, muhtemelen PDT’nin farklı bileşenlerini veya bu bileşenlerin alt faktörlerini temsil etmektedir.

Geçerlik

Kaynak içerikte geçerlik çalışmalarına dair spesifik istatistiksel bilgi (örneğin, faktör yükleri, uyum indeksleri) sunulmamıştır. Ölçek, Planlanmış Davranış Teorisi temelinde geliştirildiği için, yapı geçerliğinin teorik çerçeveye uygunluğunun incelenmiş olması beklenmektedir.

Geliştirme sürecinin bir doktora tezi kapsamında gerçekleştirilmiş olması, ölçeğin kapsamlı bir içerik geçerliği ve görünüş geçerliği sürecinden geçtiğini düşündürmektedir. Detaylı geçerlik analizleri ve faktör yapısı bilgisi için orijinal doktora tezine başvurulması önerilir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı, Cronbach Alpha katsayısı ile analiz edilmiştir. Ölçeğin tamamı için elde edilen güvenirlik katsayısı 0.936’dır. Bu değer, ölçeğin maddelerinin birbiriyle son derece tutarlı olduğunu ve yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Elde edilen yüksek katsayı (α > .90), TTAKÖ‘nün ölçtüğü yapıyı güvenilir ve tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve psikometrik açıdan sağlam bir iç yapıya sahip olduğunu işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Kaynak içerikte doğrudan bir faktör analizi sonucu sunulmamıştır. Ancak, ölçeğin 79 maddeden oluşması ve farklı harf-sayı kodlamaları (E1, T1, E2, T2, E11) ile derecelendirilmesi, çok boyutlu bir yapıyı ve muhtemelen Planlanmış Davranış Teorisi‘nin temel bileşenlerini (Tutum, Sübjektif Norm, Algılanan Kontrol) yansıtan alt faktörlerin varlığını düşündürmektedir.

Ölçeğin boyut yapısının belirlenmesi için açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizlerinin yapıldığı varsayılmaktadır. Bu analizlerin sonuçları, ölçeğin referans tezi içerisinde detaylı olarak incelenebilir.

Ölçek Bilgileri

Test Tipi: Geliştirme

Format: 79 maddeden oluşan, çok boyutlu yapıyı ölçmek üzere tasarlanmış bir öz bildirim ölçeğidir.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri (Öğretmen Adayları)

Yaş Grubu: Yükseköğretim seviyesindeki yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Ölçek, Hacettepe Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü’nde yürütülen bir doktora tezi kapsamında Fen bilimleri öğretmen adaylarının sürdürülebilir davranışlarını incelemek amacıyla uygulanmıştır.

Test Metodolojisi: Ölçek, maddelerin ait olduğu alt boyuta göre farklı Likert tipleriyle puanlanmıştır. Puanlama sistemi, ölçülen yapıya göre değişen derecelendirme aralıklarını içermektedir:

• E1, T1; E3, T3; E5, T5; E8, T8; E9, T9; E10, T10 alt boyutları için: 1 (Hiç mümkün değil) ile 7 (Oldukça mümkün) arasında 7’li derecelendirme.
• E2, T2 alt boyutları için: 1 (Çok önemsiz) ile 7 (Çok önemli buluyorum) arasında 7’li derecelendirme.
• E6, T6 alt boyutları için: 1 (Hiç) ile 5 (Çok fazla) arasında 5’li derecelendirme.
• E7, T7 alt boyutları için: 1 (Çok kötü) ile 7 (Çok iyi) arasında 7’li derecelendirme.
• E11 alt boyutu için: 1 (Hiçbir zaman) ile 5 (Oldukça sık) arasında 5’li derecelendirme.

Anahtar Kelimeler

Toplu Taşıma Ölçeği, TTAKÖ, Ahmet Volkan Yüzüak, Sürdürülebilirlik, Planlanmış Davranış, Psikometri, Ulaşım.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilgi mevcut değil.

İletişim E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bartın Üniversitesi (Yazarın e-posta adresine dayanan tahmini akademik kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2017

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik amaçlarla kullanımı için sorumlu yazar Ahmet Volkan Yüzüak ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanım detayları ve izin şartları için yazarın e-posta adresi kullanılabilir.

Referanslar

Yüzüak, A. V. (2017). Fen bilimleri öğretmen adaylarının sürdürülebilir davranışlarının planlanmış davranış teorisi temelinde değerlendirilmesi (Doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Ölçeğin orijinal doktora tezine YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim mümkündür.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: toplu-tasima-araclarini-kullanma-olcegi-ttako-toad.pdf

[quads id=5]

Toplu Taşıma Araçlarını Kullanma Ölçeği (TTAKÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

TTAKÖ 79 maddeden oluşmaktadır.

• T6.1 Zamandan tasarruf yapacağımdan dolayı kolay olur.
• T6.9 Kaza riski azalacağından dolayı kolay olur.
• T5.10 Engelli ve çocuklu kişilerin araçları rahat bir şekilde kullanamadığından dolayı zor olur.