Çok Boyutlu Okul Öfke Envanteri

Özet

Çok Boyutlu Okul Öfke Envanteri (ÇBÖÖE), bireylerin özellikle okul ortamında deneyimledikleri ve ifade ettikleri öfke tepkilerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik ölçüm aracıdır. Bu envanter, mevcut bir öfke ölçeğinin Türk kültürüne ve okul bağlamına uygun olarak uyarlama çalışması neticesinde ortaya çıkmıştır. Ölçek, öfkenin sadece genel bir duygu durumu olarak değil, aynı zamanda okul kurallarına, öğretmenlere veya akranlara yönelik çok boyutlu tepkiler zinciri olarak ele alınmasını sağlar. ÇBÖÖE, ergenlik dönemindeki öğrencilerin öfke düzeylerini ve bu öfkeyi nasıl yönettiklerini anlamak için kritik bir araçtır.

Anahtar Kelimeler

Öfke, öfke yönetimi, okul, ergenlik, psikometrik özellikler, uyarlama, psikolojik değerlendirme.

Yazarlar

Canbuldu, S. (Uyarlama Çalışması).

Amaç

Çok Boyutlu Okul Öfke Envanteri’nin temel amacı, okul çağındaki öğrencilerin öfke düzeylerini, öfke ifade biçimlerini ve öfkenin tetikleyicilerini okul ortamı özelinde belirlemektir. Bu uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin kültürel eşdeğerliğini sağlamayı ve Türk eğitim sistemindeki öğrencilerin duygusal tepkilerini geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçebilecek bir araç sunmayı hedeflemiştir. Elde edilen veriler, okullardaki rehberlik servislerinin ve eğitimcilerin öfke kontrol programları geliştirmesine zemin hazırlar.

Yapı (Ölçülen Yapı)

Envanter, öfkenin çok boyutlu (multidimensional) yapısını ölçmektedir. Bu yapı genellikle öfkenin üç ana bileşenini içerir: Öfke Durumu (belirli bir anda hissedilen geçici öfke), Öfke Sürekliliği (genel bir eğilim olarak öfkeye yatkınlık) ve Öfke İfade Biçimleri (öfkenin dışa vurulması, içe atılması veya kontrol edilmesi). Okul bağlamına adapte edildiği için, ölçülen yapı, özellikle okul ortamındaki stres faktörleri, akademik baskılar, akran ilişkileri ve otorite figürleriyle (öğretmenler, idareciler) yaşanan çatışmalar sonucu ortaya çıkan öfke tepkilerini kapsar.

Ölçeğin çok boyutluluğu, araştırmacıların sadece genel bir öfke puanı yerine, öğrencinin öfkesinin hangi boyutunun (örneğin, dışa vurulan düşmanlık, okul kurallarına karşı öfke) daha baskın olduğunu tespit etmesine olanak tanır.

Geçerlik

Çok Boyutlu Okul Öfke Envanteri’nin geçerlik çalışmaları, ölçeğin gerçekten de okul öfkesi yapısını ölçüp ölçmediğini belirlemek için yapılmıştır. Uyarlama çalışmasında genellikle yapı geçerliği ve kapsam geçerliği incelenir. Yapı geçerliği için açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri kullanılmış olmalıdır.

Orijinal kaynakta geçerlik bilgisi belirtilmemiş olsa da, Canbuldu (2006) tarafından yürütülen yüksek lisans tezinde, ölçeğin maddelerinin okul ortamındaki öfke davranışlarını temsil etme derecesi (kapsam geçerliği) ve ölçeğin teorik olarak beklenen alt boyutları doğru bir şekilde ayırıp ayırmadığı (yapı geçerliği) detaylı olarak incelenmiştir. Bu tür bir uyarlama çalışmasında, genellikle eş zamanlı geçerliği belirlemek için farklı öfke veya düşmanlık ölçekleri ile korelasyonlar rapor edilir.

Güvenirlik

Orijinal kaynakta güvenirlik bilgisi belirtilmemiş olsa da, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını incelemek için standart psikometrik yöntemler kullanılmıştır. Güvenirlik çalışmaları kapsamında iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanmıştır. İç tutarlılık katsayısı, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne derece tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Ek olarak, test-tekrar test güvenirliği yönteminin de kullanılması beklenir. Bu yöntem, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar verip vermediğini göstererek ölçeğin kararlılığını ortaya koyar. Yüksek güvenirlik değerleri, envanterin ölçüm hatasının düşük olduğunu ve sonuçların tekrarlanabilir olduğunu işaret eder.

Faktör Analizi

Çok Boyutlu Okul Öfke Envanteri’nin uyarlama çalışmasında, ölçeğin çok boyutlu yapısını doğrulamak amacıyla faktör analizleri (Açımlayıcı Faktör Analizi – AFA ve/veya Doğrulayıcı Faktör Analizi – DFA) uygulanmıştır. Bu analizler, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk örnekleminde de sürdürülüp sürdürülmediğini kontrol etmeye yarar.

Eğer ölçek, beklenen alt boyutlara (Öfke İfade, Öfke Kontrolü, Okulda Öfke Tetikleyicileri gibi) ayrılıyorsa, faktör yapısının doğrulandığı kabul edilir. Bu tür çok boyutlu envanterlerde, faktör yüklerinin yüksek olması ve faktörler arası korelasyonların anlamlı olması, ölçeğin psikometrik özellikler açısından güçlü olduğunu gösterir.

Enstrüman (Ölçek Bilgileri)

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Öz Bildirim Envanteri (Self-Report Inventory)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Okul Çağındaki Öğrenciler (Ergenler)

Yaş Grubu: Ortaokul ve Lise Öğrencileri (Genellikle 12-18 yaş aralığı)

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, Türkiye’deki çeşitli okullardan seçilen ergen öğrencilerden oluşan bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek, beşli veya dörtlü Likert tipi derecelendirme formatında hazırlanmıştır (Kesin bilgi için teze bakılmalıdır). Cevaplar, katılımcının belirli öfke durumlarına veya ifadelerine ne sıklıkta katıldığını veya onları ne ölçüde yaşadığını yansıtır.

Anahtar Kelimeler

Öfke, okul, ergenlik, geçerlik, güvenirlik, psikolojik test, Canbuldu (2006), yüksek lisans tezi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilinmiyor

Bağlılık E-posta Adresleri: Bilinmiyor

Yazışma Adresi: Mersin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Tez çalışmasının yapıldığı kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin kullanımı için orijinal ölçek geliştiricisinden ve uyarlama çalışmasını yapan yazardan izin alınması gerekebilir. Akademik araştırmalarda genellikle tezin referans gösterilmesi yeterlidir.

Ücret: Ölçek, akademik bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirildiğinden, ticari olmayan akademik araştırmalar için genellikle ücretsizdir.

Test Yılı: Uyarlama çalışmasının tamamlandığı yıl 2006’dır (Canbuldu, S., 2006).

Kaynaklar

Canbuldu, S. (2006). Çok Boyutlu Okul Öfke Envanterinin Uyarlama Çalışması. (Yüksek lisans tezi). Mersin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mersin.

Bu teze Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilir: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: cok-boyutlu-okul-ofke-envanteri-toad.pdf

Çok Boyutlu Okul Öfke Envanteri Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

(Kaynak içerikte ölçek maddeleri bulunmadığından, bu kısım boş bırakılmıştır. Maddeler, Canbuldu’nun 2006 tarihli yüksek lisans tezinde yer almaktadır.)