Temel Yas Unsurları Ölçeği

Özet

Temel Yas Unsurları Ölçeği (TYUÖ), yas sürecinde ortaya çıkan temel bilişsel ve duygusal tepkileri standart bir şekilde ölçmek amacıyla Türkçe’ye uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Ölçek, 2011 yılında Selvi ve arkadaşları tarafından Türk popülasyonu üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışmaları tamamlanarak kullanıma sunulmuştur. Bu araç, bireylerin kayıp sonrası yaşadığı keder, ayrılık acısı ve kayba dair tekrarlayıcı düşünce kalıplarını nicel olarak değerlendirmeyi hedefler.

Ölçek, toplam 17 maddeden ve üç ana alt boyuttan oluşmaktadır: İmajlar ve Düşünceler, Akut Ayrılık ve Keder. Derecelendirme, 4’lü Likert ölçeği formatında olup, yanıtlar 0 (Hiçbir zaman) ile 3 (sürekli, daima) arasında değişmektedir. TYUÖ, klinik uygulamalar ve araştırmalar için yasın bileşenlerini objektif olarak incelemede önemli bir kaynak sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Yas, Keder, Akut Ayrılık, Ölçek Uyarlama, Psikometri, Psikolojik Değerlendirme, Vefat.

Yazarlar

Selvi, Y., Öztürk, R. İ., Ağargün, M. Y., Beşiroğlu, L., Çilli, A. S.

Amaç

Temel Yas Unsurları Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin yaşadığı yas tepkisinin yoğunluğunu ve niteliğini, özellikle de kayıp sonrası ortaya çıkan bilişsel ve duygusal zorlanmaları ölçmektir. Ölçek, yas sürecinin temel unsurlarını ölçerek, bu unsurların patolojik düzeye ulaşıp ulaşmadığını belirlemede klinisyenlere yardımcı olmayı amaçlamaktadır.

Türkçe formunun uyarlanması, Türk kültüründeki yas tepkilerinin bilimsel ve standart bir psikometrik araçla değerlendirilmesine olanak tanımıştır. Bu sayede araştırmacılar, yasın bileşenlerini klinik ve demografik değişkenlerle ilişkilendirerek daha derinlemesine çalışmalar yapabilmektedir.

Yapı

Temel Yas Unsurları Ölçeği, yas deneyiminin teorik olarak belirlenmiş üç temel bileşenini ölçmek üzere yapılandırılmıştır. Ölçek, toplam 17 maddeden oluşmakta ve maddeler bu üç alt boyuta dağıtılmaktadır.

Ölçeğin alt boyutları ve madde sayıları şu şekildedir:

• İmajlar ve Düşünceler (7 Madde): Kaybedilen kişinin vefatına ilişkin olaylarla ilgili zihinde canlanan istemsiz hayalleri ve tekrarlayıcı, zorlayıcı düşünceleri ölçer.
• Akut Ayrılık (5 Madde): Kaybedilen kişiye ait bilinen eşyaların (fotoğraflar, oda gibi) kişiyi hatırlatması sonucu ortaya çıkan yoğun ve ani ayrılık hissini değerlendirir.
• Keder (5 Madde): Fotoğraf, müzik, belli yerler ve durumlar gibi uyarıcıların kişiye kaybedileni hatırlatması sonucu ortaya çıkan yoğun duygusal acı ve keder duygusunu ölçer.

Geçerlik

Temel Yas Unsurları Ölçeği Türkçe formunun geçerlik çalışması, bilinen gruplar karşılaştırması yöntemi kullanılarak yapılmıştır. Bu yaklaşım, ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı (yas unsurlarını) ölçüp ölçmediğini, yani ayırt edici geçerliğini test etmeyi sağlamıştır.

Geçerlik analizinde, yas sürecinde olan bireylerden oluşan bir grup ile kontrol grubu olarak belirlenen ikinci bir grubun ölçekten aldıkları puanlar, bağımsız gruplar t testi kullanılarak karşılaştırılmıştır. Bu istatistiksel karşılaştırma, ölçeğin yas unsurlarını yaşayan grubu, yaşamayan gruptan anlamlı düzeyde ayırabildiğini göstermiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığına yönelik yapılan güvenirlik analizleri, yüksek düzeyde tutarlılık sergilemiştir. Ölçeğin toplam puanı için hesaplanan Cronbach Alfa katsayısı 0.94 olarak rapor edilmiştir; bu, ölçeğin mükemmel bir güvenilirlik düzeyine sahip olduğunu göstermektedir.

Alt boyutların iç tutarlılık katsayıları da yüksek değerlerdedir: İmajlar ve Düşünceler kategorisi için 0.83, Akut Ayrılık kategorisi için 0.89 ve Keder kategorisi için 0.87 bulunmuştur. Kategoriler arası iç tutarlılık katsayısı ise 0.91 olarak raporlanmıştır.

İç tutarlılığı desteklemek amacıyla Pearson bağıntı analizi de yapılmıştır. Toplam puan ile her bir madde arasında elde edilen bağıntı değerleri 0.46 ile 0.87 arasında değişmektedir. Kategorilerin toplam puanla olan bağıntı katsayıları 0.91 ile 0.94 arasındayken, kategorilerin birbirleriyle aralarındaki bağıntı katsayıları 0.74 ile 0.83 arasında bulunarak ölçeğin yapısal tutarlılığı kanıtlanmıştır.

Faktör Analizi

Temel Yas Unsurları Ölçeği, orijinal yapısına uygun olarak üç faktörlü bir yapı sergilemektedir: İmajlar ve Düşünceler, Akut Ayrılık ve Keder. Uyarlama çalışmasında, maddelerin bu üç alt boyuta dağılımı, ölçeğin kavramsal yapısını koruduğunu göstermektedir.

Bu faktör yapısı, yas tepkisinin tek boyutlu bir olgu olmaktan ziyade, bilişsel ruminasyon (düşünceler), çevresel tetikleyicilere tepki (ayrılık) ve yoğun duygusal acı (keder) gibi farklı bileşenlerden oluştuğunu desteklemektedir. Maddelerin bu faktörlere dağılımı, ölçeğin yapı geçerliğine dair önemli ipuçları sunmaktadır.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: 3 alt boyut ve 17 maddeden oluşan kendini değerlendirme ölçeği.

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Yas yaşayan bireyler.

Age Group: Yetişkin populasyon.

Population Details: Ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışması, yas yaşayan bir grup ile kontrol grubunun karşılaştırılmasıyla yapılmıştır.

Test Methodology: 4’lü Likert derecelendirme sistemi kullanılmaktadır. Puanlama şu şekildedir: 3=sürekli, daima; 0=Hiçbir zaman. Yüksek puanlar, yas unsurlarının yoğunluğunu işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Psikoloji, Vefat, Kayıp, Likert Ölçeği, Psikolojik Değerlendirme, Ölçek Geliştirme, Güvenilirlik.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Yavuz Selvi (Sorumlu Yazar)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Temel Yas Unsurları Ölçeği’nin Türkçe uyarlama çalışması 2011 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımı, çoğaltılması ve ticari olmayan akademik amaçlarla kullanılması için sorumlu yazar (Yavuz Selvi) ile iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Kaynaklar

Selvi, Y., Öztürk, R. İ., Ağargün, M. Y., Beşiroğlu, L. ve Çilli, A. S. (2011). Temel Yas Unsurları Ölçeği Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması. Nöropsikiyatri Arşivi, 48(2), 129-134. doi: 10.4274/npa.y5716

Makalenin tam metnine buradan ulaşılabilir: noropsikiyatriarsivi.com

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: temel-yas-unsurlari-olcegi-toad.pdf

Temel Yas Unsurları Ölçeği Maddeleri

Ölçek, toplam 3 alt boyut ve 17 maddeden oluşmaktadır. Aşağıda alt boyutlar ve örnek maddeleri yer almaktadır:

• İmajlar ve Düşünceler (7 m): O’nun vefatına ilişkin olaylarla ilgili hayaller zihninizde canlanıyor mu?
• Akut Ayrılık (5 m): O’na ait bilinen eşyalar (fotoğrafları, odası gibi) size O’nu hatırlatıyor mu?
• Keder (5 m): Fotoğraf, müzik, bazı yerler ve durumlar gibi O’nu hatırlatan şeyler size keder veriyor mu?