Sosyal İlişki Unsurları Ölçeği

Özet

Sosyal İlişki Unsurları Ölçeği (SİUÖ), bireylerin algıladıkları sosyal destek unsurlarını ve sosyal ilişkilerinin kalitesini değerlendirmek amacıyla uyarlanmış bir ölçme aracıdır. Veli Duyan, Serap Gelbal ve Eylem Çelik Var tarafından 2013 yılında gerçekleştirilen bu uyarlama çalışması, ölçeğin orijinal yapısını koruyarak Türk kültürüne ve diline adapte edilmiştir. Ölçek, özellikle ilköğretim ikinci kademe öğrencilerinin sosyal çevrelerinden aldıkları desteği ölçmeye odaklanmaktadır. SİUÖ, 15 maddeden oluşmakta ve iki temel alt boyutu (Aile Desteği ve Arkadaş Desteği) kapsamaktadır. Yapılan psikometrik çalışmalar, ölçeğin Türk örnekleminde yüksek düzeyde geçerli ve güvenilir olduğunu kanıtlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Sosyal İlişki Unsurları Ölçeği, Sosyal İlişki, Aile Desteği, Arkadaş Desteği, Uyarlama Çalışması, Güvenirlik, Geçerlik, İlköğretim İkinci Kademe.

Yazarlar

Veli Duyan, Serap Gelbal, Eylem Çelik Var.

Amaç

Sosyal İlişki Unsurları Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin algıladıkları sosyal destek düzeyini ve bu desteğin kaynağını (aile ve arkadaşlar) belirlemektir. Ölçek, öğrencilerin psikososyal gelişim süreçlerinde kritik rol oynayan sosyal çevreleriyle kurdukları ilişkilerin yapısını ve niteliğini nicel verilerle ortaya koymak üzere geliştirilmiştir.

Türkçeye uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerinin Türk kültürel bağlamında da sürdürülebilirliğini sağlamayı hedeflemiştir. Bu sayede, rehberlik ve psikolojik danışmanlık hizmetlerinde öğrencilerin sosyal uyum ve duygusal refah düzeylerini değerlendirmede standart bir araç olarak kullanılması amaçlanmıştır.

Yapı

Sosyal İlişki Unsurları Ölçeği, toplam 15 maddeden oluşan ve iki farklı sosyal destek alanını ölçen çok boyutlu bir yapıdır. Bu iki faktör, öğrencilerin yaşamlarında en önemli sosyal destek kaynaklarını temsil etmektedir:

• Aile Desteği: Bu alt boyut 6 maddeden oluşur ve bireyin ailesinden aldığı duygusal güvence, koşulsuz kabul ve yardım algısını ölçer.
• Arkadaş Desteği: Bu alt boyut 9 maddeden oluşur ve bireyin akranlarıyla olan ilişkilerinde kendini ifade edebilme, rahatlama ve aidiyet hissi gibi unsurları değerlendirir.

Ölçeğin bu iki alt boyutu, algılanan sosyal ilişkilerin kapsamlı bir değerlendirmesini sunarak, öğrencilerin genel sosyal uyum ve adaptasyon seviyeleri hakkında detaylı bilgi sağlamaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini test etmek amacıyla, uyarlama çalışmasında Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, Sosyal İlişki Unsurları Ölçeği’nin orijinal iki faktörlü modelinin (Aile Desteği ve Arkadaş Desteği) Türk ilköğretim ikinci kademe öğrencileri örnekleminde de istatistiksel olarak anlamlı ve kabul edilebilir uyum değerlerine sahip olduğunu göstermiştir.

Bu bulgular, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı sosyal ilişki unsurlarını başarılı bir şekilde ölçtüğünü ve dolayısıyla hedef kitle için geçerli bir psikometrik araç olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, hem iç tutarlılık hem de zamana karşı kararlılık açısından incelenmiştir. İç tutarlılık katsayısı olarak kullanılan Cronbach Alfa değeri, ölçeğin tamamı için .81 olarak hesaplanmıştır, bu da yüksek bir iç tutarlılığa işaret eder.

Alt boyutların güvenirlik katsayıları da yüksek bulunmuştur: Aile Desteği alt boyutu için Cronbach Alfa değeri .74 ve Arkadaş Desteği alt boyutu için Cronbach Alfa değeri .75 olarak belirlenmiştir. Ayrıca, ölçeğin kararlılığını gösteren test-tekrar test güvenirliği .85 olarak tespit edilmiştir. Bu değerler, Sosyal İlişki Unsurları Ölçeği’nin tutarlı ve güvenilir ölçümler sağladığını göstermektedir.

Faktör Analizi

Sosyal İlişki Unsurları Ölçeği’nin yapısal geçerliği, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) aracılığıyla test edilmiştir. DFA, ölçek maddelerinin Aile Desteği ve Arkadaş Desteği olmak üzere iki ayrı, ancak ilişkili faktör altında toplandığını doğrulamıştır.

Bu analiz, ölçeğin teorik yapısının ampirik verilerle uyumlu olduğunu ve her bir maddenin ait olduğu alt boyutu yeterince temsil ettiğini göstermiştir. DFA sonuçları, ölçeğin ilköğretim ikinci kademe öğrencileri arasında kullanıma uygun, geçerli ve güvenilir bir yapıya sahip olduğunu pekiştirmiştir.

Ölçme Aracı

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon) çalışması sonucu elde edilen öz bildirim ölçeği.

Format: 2 alt boyut ve 15 madde.

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Öğrenciler.

Yaş Grubu: İlköğretim ikinci kademe öğrencileri.

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki ilköğretim ikinci kademe öğrencileri üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Test Metodolojisi: 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılmaktadır. Yanıtlar, “Benim için asla geçerli değil” (1) ile “Benim için tamamıyla geçerli” (5) arasında puanlanmaktadır. Yüksek puan, algılanan sosyal desteğin yüksekliğini gösterir.

Anahtar Kelimeler

Sosyal destek, İç Tutarlılık, Test-tekrar test, Doğrulayıcı Faktör Analizi, Psikometrik özellikler, Okul çağı, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Veli Duyan

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin uyarlama çalışması 2013 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı ve izin gereklilikleri hakkında bilgi almak için sorumlu yazar Veli Duyan ile [email protected] adresi üzerinden iletişime geçilmesi önerilir.

Makalenin tam metnine Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi üzerinden erişilebilir: efdergi.hacettepe.edu.tr.

The original PDF can be downloaded here: sosyal-iliski-unsurlari-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Duyan, V., Gelbal, S., ve Var, E. Ç. (2013). Sosyal İlişki Unsurları Ölçeği’nin Türkçeye uyarlama çalışması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 44, 159-169.

Sosyal İlişki Unsurları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek, 2 alt boyut ve 15 maddeden oluşmaktadır. Aşağıda her bir alt boyutu temsil eden örnek maddeler verilmiştir:

• Aile desteği (6) : Ne olursa olsun, ihtiyacım olduğunda ailemin yanımda olacağını bilirim.
• Arkadaş desteği (9) : Arkadaşlarımla birlikteyken, kendim olabiliyorum ve rahatlayabileceğimi hissediyorum.