5-6 Yaş Çocuklar için Felsefi Sorgulama Yoluyla Eleştirel Düşünmenin Değerlendirilmesi Ölçeği

Özet

5-6 Yaş Çocuklar için Felsefi Sorgulama Yoluyla Eleştirel Düşünmenin Değerlendirilmesi Ölçeği, okul öncesi dönemdeki çocukların felsefi sorgulama aktiviteleri bağlamında sergiledikleri eleştirel düşünme becerilerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Ölçek, Filiz Karadağ, F:Y. Demirtaş ve T. Yıldız tarafından 2017 yılında geliştirilmiştir. Ölçek, çocukların bu alandaki yetkinliklerini 5’li Likert ölçeği formatında değerlendirerek, eğitimcilerin ve araştırmacıların bu önemli bilişsel yapıyı güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmelerine olanak tanır. Yapılan kapsamlı geçerlik ve güvenirlik çalışmaları, ölçeğin okul öncesi eğitim ortamlarında kullanıma uygun olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Eleştirel Düşünme, Felsefi Sorgulama, Okul Öncesi Eğitim, Ölçek Geliştirme, Geçerlik, Güvenirlik, Cronbach Alpha, Faktör Analizi

Yazarlar

Filiz Karadağ, F:Y. Demirtaş, T. Yıldız

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, 5-6 yaş aralığındaki okul öncesi çocuklarının felsefi sorgulama etkinlikleri sırasında edindikleri ve sergiledikleri eleştirel düşünme becerilerini sistematik ve standart bir şekilde değerlendirmektir. Okul öncesi dönem, kritik bilişsel becerilerin temellerinin atıldığı bir süreç olduğundan, ölçek bu becerilerin erken yaşta tespit edilerek desteklenmesine yönelik önemli bir araç sağlamaktadır.

Ölçek, eğitim programlarının etkinliğini ölçmek ve felsefi sorgulama yöntemlerinin çocukların eleştirel düşünme gelişimine olan katkısını araştırmacılar açısından analiz etmek için tasarlanmıştır. Bu sayede, uygulayıcılar ve politika yapıcılar, eğitim materyallerini ve yöntemlerini çocukların gelişim düzeyine uygun olarak optimize edebilirler.

Yapı (Construct)

Ölçek, çocukların felsefi tartışmalar sırasında gösterdikleri gözlemlenebilir davranışlar üzerinden eleştirel düşünme yeteneğini ölçen çok boyutlu bir yapıyı temel alır. Eleştirel düşünme, bu bağlamda sadece mantıksal çıkarım yapma yeteneği değil; aynı zamanda soru sorma, farklı görüşleri değerlendirme, kanıtları sorgulama ve kendi fikirlerini gerekçelendirme gibi felsefi sorgulama süreçleriyle bütünleşmiş becerileri kapsamaktadır.

Güvenirlik analizlerinde üç alt faktörden bahsedilmesi, ölçeğin eleştirel düşünmenin farklı bileşenlerini (örneğin, şüphecilik, muhakeme etme, kavramsal netlik) ayrı ayrı ölçme kapasitesine sahip olduğunu düşündürmektedir. Bu alt faktörler, çocukların karmaşık felsefi konulara nasıl yaklaştıklarını detaylı bir şekilde ortaya koymaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak titizlikle incelenmiştir. AFA ile elde edilen faktör yapısı, DFA ile test edilerek modelin uyumu değerlendirilmiştir.

DFA sonucunda elde edilen uyum değerleri, ölçeğin yapısal olarak güçlü olduğunu göstermektedir. Başlıca uyum indeksleri şunlardır: χ²/df: 4.933, RMSEA: .088, NFI: .899, CFI: .917, RFI: .889, IFI: .918, ve TLI: .910. Özellikle CFI (Karşılaştırmalı Uyum İndeksi) ve TLI (Tucker-Lewis İndeksi) değerlerinin .90’ın üzerinde olması, modelin verilere mükemmel uyum sağladığını ve ölçeğin teorik yapıyı başarılı bir şekilde temsil ettiğini kanıtlamaktadır. Bu analizler, ölçeğin 5-6 yaş çocukların felsefi sorgulama yoluyla eleştirel düşünme becerilerini ölçmede geçerli ve güvenilir bir araç olduğunu doğrulamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığa dayalı güvenirliği, yaygın olarak kullanılan Cronbach Alpha katsayısı yöntemiyle sağlanmıştır. Bu yöntem, özellikle derecelendirme ölçeklerinden (Likert tipi) elde edilen verilerin tutarlılığını değerlendirmek için tercih edilmektedir.

Cronbach Alpha katsayısı, ölçek maddelerine ait puanların toplam test puanıyla ne kadar tutarlı olduğunu gösterir (Crocker & Algina, 1986). Analizler, hem ölçeğin tamamı hem de belirtilen 3 alt faktörü için ayrı ayrı hesaplanmıştır. Elde edilen yüksek Alpha değerleri (detaylı sonuçlar makalede Tablo 3’te verilmiştir), Felsefi Sorgulama Yoluyla Eleştirel Düşünmenin Değerlendirilmesi Ölçeği’nin yüksek derecede güvenilir bir ölçme aracı olduğunu ve farklı uygulamalarda istikrarlı sonuçlar vereceğini göstermiştir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını belirleme süreci iki aşamalı olarak gerçekleştirilmiştir. İlk olarak, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılarak ölçeğin altında yatan temel boyutlar ve faktörler ortaya çıkarılmıştır. AFA, maddelerin hangi faktörlere yüklendiğini belirleyerek teorik yapının empirik verilerle ne kadar örtüştüğünü incelemiştir.

İkinci aşamada, AFA sonucu elde edilen faktör yapısı, daha katı bir istatistiksel yöntem olan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile doğrulanmıştır. DFA, belirlenen üç faktörlü yapının 5-6 yaş grubu verilerine ne kadar uyduğunu test etmiştir. Uyum indeksleri (χ²/df: 4.933; CFI: .917; TLI: .910) modelin kabul edilebilir düzeyde iyi bir uyum sergilediğini göstermiş, böylece ölçeğin yapısal geçerliği pekiştirilmiştir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme (Yeni bir ölçme aracıdır)

Format: 5’li Derecelendirme Ölçeği (Likert Tipi)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Okul Öncesi Çocuklar

Yaş Grubu: 5-6 yaş

Popülasyon Detayları: Okul öncesi eğitim kurumlarına devam eden 5-6 yaş aralığındaki çocuklar üzerinde standardize edilmiştir.

Test Metodolojisi: Tek uygulamaya dayalı güvenirlik yöntemleri kullanılmış, derecelendirme (gözlemci veya öğretmen değerlendirmesi) yoluyla veri toplanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Okul Öncesi, Felsefe, Eleştirel Düşünme Becerileri, RMSEA, Yapısal Eşitlik Modellemesi, Çocukluk Gelişimi

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Filiz Karadağ

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Derecelendirme Şekli: (1) Hiç, (2) Nadiren, (3) Bazen, (4) Sıklıkla, (5) Her zaman

Testin Geliştirildiği Yıl: 2017

İzinler ve Ücret Bilgisi: Ticari kullanım ve izinler hakkında detaylı bilgi için sorumlu yazar (Filiz Karadağ) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

PDF Dosyası: Ölçeğin orijinal PDF dosyasına buradan ulaşılabilir: 5-6-yas-cocuklar-icin-felsefi-sorgulama-yoluyla-elestirel-dusunmenin-degerlendirilmesi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Karadağ, F., Demirtaş, F:Y. ve Yıldız, T. (2017). 5-6 Yaş Çocuklar İçin Felsefi Sorgulama Yoluyla Eleştirel Düşünmenin Değerlendirilmesi Ölçeğinin geliştirilmesi. International Online Journal of Educational Sciences, 9 (4), 1025 -1037.
• Crocker, L. & Algina, J. (1986). Introduction to classical and modern test theory. Holt, Rinehart and Winston.

5-6 Yaş Çocuklar için Felsefi Sorgulama Yoluyla Eleştirel Düşünmenin Değerlendirilmesi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Kaynak içerikte ölçek maddeleri listelenmemiştir. Maddelerin tamamına erişim için yukarıda belirtilen akademik makalenin incelenmesi veya sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.