Teknoloji ve Tasarım Dersi Öz Yeterlik Ölçeği

Özet

Teknoloji ve Tasarım Dersi Öz Yeterlik Ölçeği, öğrencilerin okul müfredatında yer alan Teknoloji ve Tasarım Dersi kapsamındaki görevleri başarıyla yerine getirme kapasitelerine dair inançlarını ve algılarını ölçmek amacıyla 2019 yılında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, öğrencilerin teknolojik süreçleri anlama, tasarım yapma ve problem çözme becerilerine yönelik sahip oldukları öz yeterlik düzeylerini belirlemeyi hedefler. Geliştirme çalışması, ölçeğin yapısal geçerliğini ve iç tutarlığını sağlamak üzere detaylı istatistiksel analizler içermektedir.

Ölçeğin geliştirme süreci, ilgili alanyazın taraması, madde havuzu oluşturma ve uzman görüşlerine başvurma aşamalarını takiben, geniş bir öğrenci grubu üzerinde uygulanmıştır. Elde edilen veriler, ölçeğin eğitim bilimleri ve psikometri standartlarına uygun, güvenilir ve geçerli bir ölçüm aracı olduğunu göstermektedir. Bu araç, öğretmenlerin ve araştırmacıların öğrencilerin derse yönelik motivasyon ve inanç düzeylerini anlamalarına kritik katkılar sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Teknoloji ve Tasarım Dersi, Öz Yeterlik, Ölçek Geliştirme, Eğitim Psikolojisi, Akademik Başarı, Tasarım Becerileri, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Cevdet Ozden, Murat Tezer, Ramazan Atasoy.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, ortaokul düzeyindeki öğrencilerin Teknoloji ve Tasarım dersinde karşılaştıkları görevleri, projeleri ve problem çözme süreçlerini başarıyla tamamlama konusundaki bireysel inançlarının şiddetini ölçmektir. Geliştiriciler, bu inançların, öğrencilerin derse katılımı ve akademik performansları üzerindeki etkisini belirleyebilecek standart bir araç sunmayı amaçlamışlardır.

Ölçek, ayrıca eğitimcilerin, öz yeterlik düzeyi düşük olan öğrencileri erken tespit etmelerine ve bu öğrencilerin inançlarını güçlendirmeye yönelik hedefe yönelik müdahaleler geliştirmelerine yardımcı olmayı hedeflemektedir. Bu, Technology ve Tasarım eğitiminin kalitesini artırmak için önemlidir.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

Ölçek, Albert Bandura tarafından kavramsallaştırılan sosyal bilişsel teoriye dayanan Öz Yeterlik (Self-Efficacy) yapısını ölçmektedir. Öz yeterlik, bireyin belirli bir sonucu elde etmek için gereken eylem biçimlerini başarılı bir şekilde organize etme ve yürütme yeteneklerine olan inancıdır. Bu ölçek özelinde, yapı, üç ana boyut altında incelenen, öğrencilerin teknolojik okuryazarlık, tasarım süreci yönetimi ve yenilikçi problem çözme yeteneklerine dair öz yargılarını temsil eder.

Öz yeterlik, başarı beklentisinin güçlü bir yordayıcısı olduğundan, bu ölçek, öğrencilerin dersteki motivasyonel yatırımlarını ve sebatlarını belirlemede merkezi bir rol oynamaktadır. Ölçeğin alt boyutları, dersin temel öğrenme çıktılarını yansıtacak şekilde yapılandırılmıştır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, hem kapsam hem de yapı geçerliğini sağlamak üzere yürütülmüştür. Kapsam geçerliği, madde havuzunun Teknoloji ve Tasarım dersi müfredatını ve öz yeterlik yapısını ne ölçüde temsil ettiğini belirlemek için uzman görüşleri alınarak sağlanmıştır. Uzmanlar, maddelerin dilini, anlaşılırlığını ve ilgili yapıyı ölçme uygunluğunu değerlendirmişlerdir.

Yapı geçerliği ise, açımlayıcı faktör analizi (AFA) ve doğrulayıcı faktör analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak test edilmiştir. DFA sonuçları, ölçeğin teorik olarak öngörülen faktör yapısının (genellikle iki veya üç faktörlü bir yapı) örneklem verileriyle uyumlu olduğunu gösteren iyi uyum indeksleri (örneğin, RMSEA, CFI, GFI) sunmuştur. Bu bulgular, ölçeğin amacına uygun olarak ilgili psikolojik yapıyı doğru bir şekilde ölçtüğünü desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. İç tutarlılık, ölçekteki maddelerin aynı yapıyı ne kadar homojen bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Çalışmada, Cronbach’s Alpha katsayısı hesaplanmıştır.

Geliştirme çalışmasında (Ozden, Tezer & Atasoy, 2019), ölçeğin genel Cronbach’s Alpha katsayısı, kabul edilebilir sınırların oldukça üzerinde bulunmuştur (genellikle .80 ve üzeri). Bu yüksek katsayı, ölçek maddelerinin birbirleriyle yüksek korelasyon gösterdiğini ve ölçümde tutarlı sonuçlar verdiğini işaret etmektedir. Alt boyutlar için hesaplanan Alpha değerleri de benzer şekilde yüksek olup, ölçeğin hem genel hem de alt boyutlar bazında güçlü bir güvenirlik sunduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını ortaya çıkarmak ve teorik modeli test etmek amacıyla hem açımlayıcı hem de doğrulayıcı faktör analizleri uygulanmıştır. AFA, ölçeğin kaç boyuttan oluştuğunu belirlemek için kullanılmış, genellikle Varimax rotasyonu ile temel bileşenler analizi yapılmıştır. AFA sonuçları, maddelerin dersin farklı yönleriyle ilgili alt gruplar halinde toplandığını göstermiştir.

DFA ise, AFA’dan elde edilen veya teorik olarak öngörülen yapının farklı bir örneklemde doğrulanıp doğrulanmadığını kontrol etmiştir. Uyum indeksleri, ölçeğin iyi bir model uyumuna sahip olduğunu ve Teknoloji ve Tasarım dersi öz yeterlik yapısını başarılı bir şekilde temsil eden ayrık faktörlere sahip olduğunu doğrulamıştır. Bu faktörler, tipik olarak “Tasarım ve Planlama Yeterliği” ve “Uygulama ve Değerlendirme Yeterliği” gibi boyutları içermektedir.

Ölçme Aracı Detayları

Test Türü: Geliştirme amaçlı ölçek (Ölçek Çeşidi: Geliştirme)

Format: Genellikle 5’li veya 6’lı Likert tipi derecelendirme formatı kullanılmıştır (Örn: “Kesinlikle Katılıyorum”dan “Kesinlikle Katılmıyorum”a).

Mevcut Dil: Türkçe.

Hedef Kitle: Ortaokul öğrencileri (Teknoloji ve Tasarım dersini alan 6., 7. ve 8. sınıf öğrencileri).

Yaş Grubu: 11-14 yaş aralığı.

Popülasyon Detayları: Türkiye’de çeşitli illerdeki resmi ortaokullarda öğrenim gören öğrenciler.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) yöntemiyle uygulanan, kağıt-kalem veya dijital ortamda tamamlanabilen anket formatı.

Anahtar Kelimeler

Eğitim Teknolojisi, Ders Öz Yeterliği, Ortaokul Eğitimi, Psikometrik Özellikler, Faktör Analizi, Yapısal Eşitlik Modellemesi, Akademik İnanç.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Çalışmada belirtilmemiştir.

Kurumsal E-posta Adresleri: Çalışmada belirtilmemiştir.

İletişim Adresi: Sorumlu yazarın e-posta adresi üzerinden iletişim kurulabilir.

Sorumlu Yazar İletişim: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için genellikle sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ücret: Ölçeğin akademik kullanımına dair ücret bilgisi belirtilmemiştir; genellikle akademik geliştirme çalışmaları ücretsiz erişime açıktır.

Test Yılı: 2019 (Yayın yılı).

Kaynaklar

• Ozden, C., Tezer, M. & Atasoy, R. (2019). Developing technology and design course self-efficacy scale: A validity and reliability study. World Journal on Educational Technology: Current Issues, 11(3), 186–197.

Teknoloji ve Tasarım Dersi Öz Yeterlik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Ancak, ölçeğin tam metnine ve maddelerine ulaşmak için orijinal makaleye ve aşağıdaki PDF dosyalarına başvurulabilir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyaları buradan indirilebilir:

• oz-yeterlik-olcegi-toad.pdf
• oz-yeterlik-olcegi-toad.pdf