Tedbirsiz Davranma Eğilimi Ölçeği

Özet

Tedbirsiz Davranma Eğilimi Ölçeği, Ayşe Aypay (2009) tarafından geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, bireylerin çeşitli durumlar karşısında sergiledikleri tedbirsiz veya düşüncesiz davranış eğilimlerini ölçmeyi amaçlar. Ölçek, toplam 15 maddeden oluşmakta ve beş farklı alt boyutta yapılandırılmıştır. Derecelendirme formatı olarak 3’lü Likert tipi bir yanıt sistemi kullanılmıştır (1= asla yapmam, 3= sıklıkla yaparım).

Yapılan geçerlik ve güvenirlik çalışmaları, ölçeğin psikometrik özelliklerinin yeterli düzeyde olduğunu göstermiştir. Ölçeğin bütünü için elde edilen yüksek iç tutarlılık katsayısı (.76), toplam puan üzerinden yapılan analizlerin uygunluğunu desteklemektedir.

Anahtar Kelimeler

Tedbirsizlik, Davranış Eğilimi, Risk Alma, Psikometrik Ölçek Geliştirme, Faktör Analizi, İç Tutarlılık, Ayşe Aypay.

Yazarlar

Ayşe Aypay

Amaç

Tedbirsiz Davranma Eğilimi Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin günlük yaşamda ve özellikle akademik veya mesleki bağlamlarda gösterdikleri tedbirsiz davranışları ve bu davranışlara yol açan eğilimleri sistematik bir şekilde ölçmek için geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı geliştirmektir. Bu eğilimin ölçülmesi, eğitim ve psikolojik danışmanlık alanlarında riskli davranışların önlenmesi veya müdahale programlarının tasarlanması açısından kritik öneme sahiptir.

Ölçek, tedbirsizliği tek bir faktör olarak değil, beş farklı boyutta ele alarak, bu karmaşık davranış yapısının altında yatan spesifik eğilimleri ortaya çıkarmayı hedeflemiştir. Bu sayede, hangi boyutlarda daha yüksek tedbirsizlik eğilimi bulunduğuna dair detaylı bir profil elde edilmesi sağlanmıştır.

Yapı

Ölçek, tedbirsiz davranış eğilimini, bilişsel süreçler, duygusal tepkiler ve durumsal risk algısıyla ilişkilendirilen çok boyutlu bir yapı olarak kavramsallaştırmaktadır. Ölçeğin yapısal modeli, Görünen Riskin Azaltılması gibi bilişsel çarpıtmaları, Bilinçsiz Olma ve Sonuçları Görememe gibi dikkat eksikliklerini ve Kendine Aşırı Güvenme gibi öz-yeterlilik algısındaki sapmaları içermektedir.

Yapılan faktör analizi sonucunda elde edilen beş alt boyut, tedbirsizliğin sadece anlık bir karar mekanizması değil, aynı zamanda çalışma alışkanlıkları ve stres yönetimi (Çalışmaya Katılım ve Meşguliyet; Çalışma konularında Gerilim ve Stres) ile de ilişkili geniş bir eğilim alanı olduğunu göstermektedir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, açımlayıcı faktör analizi (AFA) sonuçları ile desteklenmiştir. 15 maddeden oluşan ölçek, beklendiği gibi beş farklı faktör altında gruplanmıştır. Faktör yükleri, maddelerin ait oldukları boyutları ne kadar güçlü temsil ettiğini göstermektedir.

• Birinci boyut (Görünen Riskin Azaltılması) için madde faktör yükleri: .46 ile .78 arasındadır.

• İkinci boyut (Bilinçsiz Olma ve Sonuçları Görememe) için madde faktör yükleri: .59 ile .79 arasındadır.

• Üçüncü boyut (Çalışmaya Katılım ve Meşguliyet) için madde faktör yükleri: .56 ile .75 arasındadır.

• Dördüncü ve beşinci boyutlar (Çalışma konularında Gerilim ve Stres; Kendine Aşırı Güvenme) için madde faktör yükleri: .65 ile .85 gibi yüksek değerler arasındadır.

Bu faktör yükleri, maddelerin teorik olarak belirlenen alt boyutlarla güçlü bir ilişki içinde olduğunu ve ölçeğin yapısal bütünlüğünün korunduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplamalarıyla gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin bütünü için hesaplanan alfa iç tutarlılık katsayısı .76 olarak bulunmuştur. Bu değer, ölçeğin genel olarak kabul edilebilir bir güvenirlik düzeyine sahip olduğunu işaret etmektedir.

Beş alt boyut için ayrı ayrı hesaplanan Alfa iç tutarlılık katsayıları ise .55 ile .65 arasında değişmektedir. Alt boyutların iç tutarlılık değerleri görece düşük olsa da, 15 maddenin toplamı için elde edilen katsayının daha yüksek (.76) olması nedeniyle, araştırmacılar tarafından ölçek puanlarının toplam puan üzerinden analiz edilmesinin daha uygun olduğu önerilmiştir. Bu, ölçeğin genel tedbirsizlik eğilimi skorunun kullanımını ön plana çıkarmaktadır.

Faktör Analizi

Tedbirsiz Davranma Eğilimi Ölçeği, yapılan istatistiksel analizler neticesinde 15 maddelik ve 5 alt boyutlu bir yapıya sahiptir. Bu beş boyut, tedbirsiz davranış eğiliminin farklı yönlerini temsil etmektedir:

• Görünen Riskin Azaltılması (5 madde): Bireyin karşılaştığı riskleri küçümseme veya görmezden gelme eğilimi.

• Bilinçsiz Olma ve Sonuçları Görememe (3 madde): Davranışlarının olası uzun vadeli sonuçlarını düşünmeme veya fark edememe durumu.

• Çalışmaya Katılım ve Meşguliyet (3 madde): Çalışma veya görevlere olan katılımda dikkatsizlik veya yüzeysel meşguliyet.

• Çalışma konularında Gerilim ve Stres (2 madde): İş veya görevlerle ilgili stres ve gerilimi tedbirsiz yollarla yönetme eğilimi.

• Kendine Aşırı Güvenme (2 madde): Kendi yeteneklerine ve durum kontrolüne dair gerçekçi olmayan, aşırı iyimser bir inanca sahip olma.

Araç

Test Type: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Yetişkinler ve Yükseköğretim Öğrencileri (Inferred from context, typically applied to students/professionals given the work-related subdimensions)

Age Group: Genç Yetişkinlik ve Üzeri (18+)

Population Details: Ölçek geliştirme çalışması spesifik bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir (Detaylar kaynak makalede bulunabilir).

Test Methodology: 3’lü Likert Tipi Derecelendirme (1= asla yapmam – 3= sıklıkla yaparım). Yüksek puanlar, yüksek tedbirsiz davranma eğilimini gösterir.

Anahtar Kelimeler

Tedbirsiz Davranış, Psikolojik Ölçek, İç Tutarlılık, Madde Analizi, Riskli Davranış, Eğitim Psikolojisi.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2009

İzinler ve Kullanım Ücreti: Ölçek, akademik çalışmalarda kullanım için genellikle yazara atıf yapılmak suretiyle erişime açıktır. Ticari kullanım için yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal makalesine ve detaylı bilgilerine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: eku.comu.edu.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: tedbirsiz-davranma-egilimi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Aypay, A. (2009). Tedbirsiz Davranma Ölçeğini geliştirme çalışması. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 5(2), 170-179. DOI: 10.17244/eku.1044000019

Tedbirsiz Davranma Eğilimi Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Toplam 15 madde ve 5 alt boyut

• Görünen Riskin Azaltılması (5 m)

• Bilinçsiz Olma ve Sonuçları Görememe (3 m)

• Çalışmaya Katılım ve Meşguliyet (3 m)

• Çalışma konularında Gerilim ve Stres (2 m)

• Kendine Aşırı Güvenme (2 m)