Şükran Ölçeği

Özet

Şükran Ölçeği, Ferhat Kardaş ve İrfan Yalçın (2019) tarafından Türk kültürüne özgü minnettarlık ve genel şükran düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş özgün bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, bireylerin yaşamlarındaki olumlu olayları takdir etme, başkalarının iyiliklerini fark etme ve genel yaşam memnuniyetini ifade etme eğilimlerini değerlendirmektedir. Ölçeğin geliştirilme süreci, kapsamlı bir geçerlik ve güvenirlik çalışmasını içermektedir.

Ölçek, pozitif psikoloji alanındaki araştırmacılar için önemli bir kaynak sağlamakta olup, şükranın bireysel iyi oluş üzerindeki etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Beşli Likert Ölçeği formatında yanıtlanan bu araç, yetişkin popülasyonunda kullanılmak üzere tasarlanmıştır ve sağlam psikometrik özelliklere sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Şükran Ölçeği, Şükran, Minnettarlık, Pozitif Psikoloji, Ölçek Geliştirme, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Ferhat Kardaş, İrfan Yalçın

Amaç

Şükran Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin yaşam olaylarına karşı gösterdikleri minnettarlık eğilimini ve genel şükran düzeylerini bilimsel yöntemlerle ölçebilecek, kültürel açıdan geçerli ve güvenilir bir araç oluşturmaktır. Ölçek, mevcut uluslararası şükran ölçme araçlarının kültürel adaptasyon zorluklarını aşarak, doğrudan Türkçe literatür için özgün bir çözüm sunmayı hedeflemiştir.

Bu ölçek, özellikle pozitif psikolojide yapılan deneysel ve korelasyonel çalışmalarda, şükranın ruh sağlığı, kişisel gelişim ve yaşam kalitesi gibi önemli değişkenlerle ilişkisinin araştırılmasında standart bir ölçüm aracı olarak kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Yapı

Ölçek, pozitif psikolojinin temel yapılarından biri olan Şükran (Minnettarlık) yapısını ölçmektedir. Şükran, sadece anlık bir duygu durumu değil, aynı zamanda bireyin hayatındaki olumlu unsurlara odaklanma, bu unsurların kaynağını dışsal faktörlere (diğer insanlar, Tanrı, evren) atfetme ve bu iyilikler karşısında minnet hissetme eğilimi olarak kavramsallaştırılmıştır.

Geliştirme çalışması, şükranın hem kişilerarası (başkalarının iyiliklerine karşı duyulan minnet) hem de varoluşsal (hayatın kendisine ve sahip olunanlara karşı duyulan memnuniyet) boyutlarını kapsayan maddelerle, bu çok boyutlu yapıyı Türk kültüründe geçerli bir şekilde temsil etmeyi amaçlamıştır. Faktör analizleri, ölçeğin yapısal bütünlüğünü destekleyici sonuçlar ortaya koymuştur.

Geçerlik

Şükran Ölçeği’nin geçerlik analizleri, ölçeğin gerçekten şükran kavramını ölçtüğünü göstermek üzere yapısal geçerlik üzerine yoğunlaşmıştır. Orijinal makalede (Kardaş & Yalçın, 2019), yapı geçerliğini desteklemek amacıyla Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizleri kullanılmıştır.

Faktör analizleri sonuçları, maddelerin teorik beklentilere uygun olarak yüklenim gösterdiğini ve ölçeğin kabul edilebilir uyum iyiliği indekslerine sahip olduğunu belirtmektedir. Ayrıca, ölçüt bağımlı geçerlik kanıtı olarak, ölçek puanlarının ilgili psikolojik yapılarla (örneğin, yaşam doyumu) anlamlı korelasyonlar sergilediği bildirilmiştir. Detaylı geçerlik katsayıları ve istatistiksel sonuçlar, orijinal kaynak makalede mevcuttur.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, ölçümlerin tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmiştir. Geliştirme çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılığını hesaplamak için Cronbach Alfa katsayısı kullanılmıştır. Bu katsayının, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar homojen bir şekilde ölçtüğünü gösteren yüksek değerlere sahip olduğu rapor edilmiştir.

Yüksek iç tutarlılık katsayıları, Şükran Ölçeği’nin güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu kanıtlamaktadır. Güvenirlik analizlerinin tam sonuçları ve muhtemel test-tekrar test güvenirlik değerleri için, araştırmacıların 2019 tarihli makalesine başvurulması gerekmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini desteklemek amacıyla yapılan faktör analizleri, şükran yapısının boyutlarını ortaya çıkarmıştır. Çalışmada ilk olarak Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanarak maddelerin faktör yapısı keşfedilmiş, ardından elde edilen faktör yapısı Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test edilmiştir.

DFA sonuçları, modelin veri ile uyumunun kabul edilebilir düzeyde olduğunu göstermiş ve ölçeğin maddelerinin teorik beklentilere uygun olarak tek bir faktör altında mı yoksa birden fazla faktör altında mı toplandığına dair güçlü kanıtlar sunmuştur. Bu analizler, Şükran Ölçeği’nin Türk örnekleminde güçlü ve istikrarlı bir psikometrik yapıya sahip olduğunu doğrulamıştır.

Ölçüm Aracı

Test Çeşidi: Geliştirme

Format: Öz bildirim raporu. Maddeler, katılımcıların kendilerine ne kadar uygun olduğunu belirttikleri bir dereceleme sistemiyle yanıtlanır.

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Yetişkinler.

Yaş Grubu: Genç ve orta yaş yetişkinler (Orijinal çalışma, genellikle üniversite öğrencileri ve genel yetişkin örneklemi üzerinde yürütülmüştür).

Popülasyon Detayları: Ölçek, Türkiye’deki çeşitli demografik ve sosyoekonomik gruplardan elde edilen örneklemler üzerinde standardize edilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek, 5’li Likert Ölçeği kullanılarak derecelendirilir. Yanıt seçenekleri 1 (kesinlikle katılmıyorum) ile 5 (kesinlikle katılıyorum) arasında değişmektedir. Toplam puan, bireyin genel şükran düzeyini yansıtır; yüksek puan, yüksek şükran düzeyine işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Minnettarlık, Şükran, Öz Bildirim Ölçeği, Psikolojik Ölçüm, Likert Tipi, Yaşam Doyumu, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresleri: Ferhat Kardaş: [email protected]

Yazışma Adresi: Orijinal kaynakta tam yazışma adresi belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Şükran Ölçeği, 2019 yılında yayımlanan makale ile bilimsel kullanıma sunulmuştur. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle orijinal makaleye (Kardaş & Yalçın, 2019) uygun atıf yapılması beklenir. Klinik veya ticari amaçlı kullanımlar için sorumlu yazar Ferhat Kardaş ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal makalesi DergiPark platformunda erişilebilir durumdadır. Ölçeğin orijinal PDF dosyası da aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: sukran-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Kardaş, F. ve Yalçın, İ . (2019). Şükran Ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 18(69), 13-31. doi: 10.17755/esosder.406306
2. Makalenin orijinal bağlantısı: dergipark.gov.tr

Şükran Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• 4) Geçmişte benim için yaptıklarından dolayı şükran duyduğum insanlar var.
• 9) Çevremdeki insanların olumlu yönlerini fark ettiğimde bunu onlara ifade ederim.
• 19) Hayatta hak ettiğim pek çok şeyi elde ettiğimi düşünürüm.
• 24) Dünyaya baktığımda şükran duyulacak birçok şeyin olduğunu görürüm
• 25) Hayatımın memnun olduğum yönleri şikâyetçi olduğum yönlerinden fazladır