STarT- TR Bel Sağlığı Tarama Ölçeği

Öz

STarT-TR Bel Sağlığı Tarama Ölçeği, kronikleşme riski taşıyan bel ağrısı hastalarını tedavi yaklaşımlarını optimize etmek amacıyla düşük, orta ve yüksek risk gruplarına ayırmak için geliştirilen STarT Back Screening Tool‘un Türkçe adaptasyonudur. Bu ölçek, hastaların sadece fiziksel semptomlarını değil, aynı zamanda bel ağrısı ile ilişkili potansiyel psikososyal faktörlerini de değerlendirerek daha hedefe yönelik tedavi stratejilerinin belirlenmesine olanak tanır. Orijinal ölçek dokuz maddeden oluşmakta olup, Türkçe versiyonunun geçerlik ve güvenirlik çalışmaları 2019 yılında yayımlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

STarT Bel Sağlığı Tarama Ölçeği, bel ağrısı, risk gruplaması, biyopsikososyal model, psikososyal faktörler, uyarlama, ağrı.

Yazarlar

Gül Deniz Yılmaz-Yelvar, Merve Dalkılınç, Yaşar Çırak, Yeliz Parlak-Demir, Büşra Nur Karadüz, Mustafa Melih Kolsuz.

Amaç

STarT-TR Bel Sağlığı Tarama Ölçeği’nin temel amacı, spesifik olmayan bel ağrısı (SBA) yaşayan hastaları, semptomlarının kronikleşme ve engellilik riskine göre kategorize etmektir. Bu risk gruplandırması (düşük, orta, yüksek), klinisyenlerin hastanın ihtiyaçlarına en uygun, kanıta dayalı ve maliyet-etkin tedavi yaklaşımlarını (örneğin, fizik tedavi, bilişsel davranışçı terapi) belirlemesine yardımcı olmak üzere tasarlanmıştır. Ölçek, özellikle psikososyal risk faktörlerinin erken teşhisinde kritik bir rol oynamaktadır.

Yapı

Ölçek, bel ağrısıyla ilişkili engellilik ve kronikleşme riskini değerlendiren çok boyutlu bir yapıya sahiptir. Toplam 9 maddeden oluşan ölçek, genellikle iki ana bileşene ayrılır: fiziksel semptomlar ve psikososyal risk faktörleri. Psikososyal alt ölçek, hastanın anksiyete, depresyon, kinezyofobi (hareket korkusu) ve felaketleştirme gibi inançlarını ve duygusal durumlarını kapsar. Bu karma yapı, bel ağrısının sadece biyolojik değil, aynı zamanda psikolojik ve sosyal bileşenlerini de hesaba katan biyopsikososyal modeli temel alır.

Geçerlik

STarT-TR Bel Sağlığı Tarama Ölçeği’nin yapı geçerliği, Türk popülasyonunda çeşitli standart engellilik ve psikolojik envanterlerle karşılaştırılarak test edilmiştir. Çalışmada, ölçeğin eş zamanlı geçerliği güçlü korelasyonlarla desteklenmiştir. Elde edilen Pearson korelasyon katsayıları aşağıdaki gibi bulunmuştur:

• Roland Morris Engellilik Anketi ile çok iyi düzeyde korelasyon (r=0,678, p<0,001).
• Oswestry Özürlülük İndeksi için iyi düzeyde korelasyon (r=0,541, p<0,001).
• Tampa Kinezyofobi Ölçeği ile iyi düzeyde korelasyon (r=0,473, p<0,001).
• Beck Depresyon Envanteri için orta düzeyde korelasyon (r=0,336, p<0,001).

Bu sonuçlar, STarT-TR’nin mevcut engellilik düzeyini ve kinezyofobi gibi önemli psikososyal risk faktörlerini güvenilir bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı ve zamana karşı kararlılığı mükemmel düzeyde bulunmuştur. İç tutarlılık analizi sonucunda, tüm ölçek için Cronbach alfa katsayısı 0,747 olarak belirlenmiştir. Psikososyal alt ölçeğin iç tutarlılığı ise 0,738’dir. Bu değerler, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü göstermektedir. Ayrıca, ölçeğin test-tekrar test güvenirliği (ICC: 0,90–0,93) mükemmel olarak raporlanmıştır, bu da ölçeğin kısa süre aralıklarında tutarlı sonuçlar ürettiğini kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Kaynak verilerde ayrıntılı faktör analizi sonuçları sunulmamış olsa da, ölçeğin “psikososyal alt ölçek” olarak adlandırılan bir bileşene sahip olduğu belirtilmektedir. Bu durum, ölçeğin orijinal yapısında olduğu gibi, fiziksel semptomları psikososyal risk faktörlerinden ayıran çok faktörlü bir yapıya işaret etmektedir. Bu ayrım, hastaların risk gruplarına ayrılmasında temel teşkil eder ve tedavi planlaması için kritik öneme sahiptir.

Araç Bilgileri

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: 9 maddeden oluşan, evet/hayır formatında cevaplanan ve karma puanlama sistemi kullanılan kısa bir anket.

Maddeler: 9

Derecelendirme: Karma. Ölçekteki bazı maddeler fiziksel, bazıları ise psikososyal risk faktörlerini değerlendirir. Puanlama sonucunda hastalar düşük, orta veya yüksek risk grubuna atanır.

Dil Seçenekleri: Türkçe (TR)

Popülasyon Grubu: Spesifik olmayan bel ağrısı (SBA) şikayeti olan hastalar.

Yaş Grubu: Yetişkin Popülasyon.

Test Metodolojisi: Klinik kullanım için tasarlanmış, hızlı uygulanan ve self-report (öz bildirim) temelli bir tarama aracıdır.

Anahtar Kelimeler

Bel ağrısı, risk stratifikasyonu, Oswestry, Roland Morris, kinezyofobi, Beck Depresyon Envanteri, psikometri.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Gül Deniz Yılmaz

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Kaynak verilerde mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Kaynak verilerde mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Adaptasyon): 2019

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik veya klinik amaçlarla kullanımı için orijinal geliştiricilerin ve Türkçe adaptasyonu yapan sorumlu yazarın izinlerinin alınması önerilir.

Ölçeğin orijinal PDF versiyonu aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: start-tr-bel-sagligi-tarama-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Yılmaz-Yelvar, G. D., Dalkılınç, M., Çırak, Y., Parlak-Demir, Y., Karadüz, B. N. & Kolsuz, M. M. (2019). Validity and reliability of Turkish version of STarT Back Screening Tool. Ağrı, 31(4), 163–171. doi:10.14744/agri.2019.99266.

2. Araştırma Kapısı (ResearchGate) Üzerinden Erişim: researchgate.net

STarT- TR Bel Sağlığı Tarama Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin 9 maddesi orijinal kaynak metinde sağlanmamıştır. Bu nedenle maddeler buraya eklenememiştir. Tipik olarak bu ölçek maddeleri, ağrı yayılımı, engellilik düzeyi ve psikososyal risk faktörlerini (korku, anksiyete, depresyon) sorgular.