Spreitzer’in Psikolojik Güçlendirme Ölçeği

Özet

Spreitzer’in Psikolojik Güçlendirme Ölçeği, bireylerin iş ortamındaki motivasyonel yönelimlerini ve algılanan güç düzeylerini dört temel bilişsel boyut üzerinden değerlendirmek amacıyla Gretchen M. Spreitzer tarafından 1995 yılında geliştirilmiştir. Bu ölçek, örgütsel davranış ve yönetim psikolojisi alanlarında sıklıkla kullanılmaktadır. Ölçeğin Türkçe uyarlaması ve geçerlilik/güvenilirlik çalışması Sarp Üner ve Sibel Turan tarafından 2010 yılında yapılmış olup, özellikle kamu sağlığı çalışanları örnekleminde ölçeğin psikometrik özelliklerinin incelenmesi hedeflenmiştir. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürü ve çalışma bağlamında da geçerli ve güvenilir bir araç olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Psikolojik Güçlendirme, Örgütsel Davranış, İş Tatmini, Güçlendirme, Spreitzer Ölçeği, Uyarlama, Ölçek

Yazarlar

Orijinal Geliştirici: Gretchen M. Spreitzer. Türkçe Uyarlama: Sarp Üner, Sibel Turan.

Amaç

Spreitzer’in Psikolojik Güçlendirme Ölçeği, çalışanların iş rollerine karşı gösterdikleri aktif yönelimi ve kontrol algısını ölçmek üzere tasarlanmıştır. Temel amacı, bir çalışanın kendini işinde ne kadar güçlü, yetkin ve etkili hissettiğini belirleyen dört boyutlu bilişsel yapıyı değerlendirmektir. Bu değerlendirme, örgütsel verimlilik, iş tatmini ve çalışan bağlılığı gibi önemli sonuç değişkenlerini anlamak için kritik öneme sahiptir.

Türkçe uyarlama çalışmasının özel amacı ise, ölçeğin Türk örnekleminde (özellikle kamu sağlığı sektöründe) orijinal dört faktörlü yapıyı koruyup korumadığını ve yeterli düzeyde güvenilirlik ve geçerlilik sergileyip sergilemediğini araştırmaktır. Bu sayede, Türkçe konuşan profesyoneller arasında psikolojik güçlenmeyi standart bir yöntemle ölçme imkanı sağlanmıştır.

Yapı

Ölçek, psikolojik güçlendirmenin dört temel bilişsel boyutunu ölçen çok boyutlu bir yapıdır. Bu boyutlar, bireyin iş ortamına ilişkin algılarını temsil eder ve birbirlerinden ayrılabilir ancak birbirleriyle ilişkili kavramlardır.

Bu dört boyut şunlardır:

• Anlam (Meaning): Bireyin yaptığı işin değer sistemleriyle uyumlu olduğuna ve kişisel hedeflerine katkı sağladığına dair inancı.
• Yeterlilik (Competence/Self-efficacy): Bireyin iş görevlerini başarıyla yerine getirebilecek yeteneklere sahip olduğuna dair inancı.
• Özerklik/Seçim (Self-Determination): Bireyin iş süreçlerini, yöntemlerini ve hızını belirlemede bağımsız hareket etme özgürlüğüne sahip olduğu algısı.
• Etki (Impact): Bireyin işinde önemli sonuçlar üzerinde etkili olabildiğine ve stratejik, yönetsel veya operasyonel çıktıları şekillendirebildiğine dair algısı.

Geçerlilik

Orijinal ölçek, yüksek düzeyde yapı geçerliliği göstermiştir. Türkçe uyarlaması olan Uner ve Turan (2010) çalışmasında, doğrulayıcı faktör analizi kullanılarak ölçeğin dört faktörlü yapısı test edilmiş ve Türk örnekleminde de bu yapının korunduğu doğrulanmıştır.

Çalışmada elde edilen uyum indeksleri (örneğin, RMSEA, CFI, GFI) dört faktörlü modelin veriyle mükemmel bir uyum sergilediğini göstermiştir, bu da ölçeğin ölçmeyi amaçladığı dört farklı boyutu başarılı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Güvenilirlik

Spreitzer’ın orijinal ölçeği, yüksek iç tutarlılık (Cronbach Alfa değerleri genellikle 0.70 ile 0.92 arasında) göstermiştir. Uner ve Turan (2010) tarafından yapılan Türkçe uyarlama çalışmasında da benzer şekilde yüksek güvenilirlik katsayıları elde edilmiştir.

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısı yüksek bulunmuş; ayrıca dört alt boyutun (Anlam, Yeterlilik, Özerklik, Etki) her biri için ayrı ayrı hesaplanan Cronbach Alfa değerleri de kabul edilebilir sınırların (genellikle 0.70) üzerinde rapor edilmiştir. Bu sonuçlar, ölçeğin maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü ve tekrarlanan uygulamalarda istikrarlı sonuçlar vereceğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Orijinal Spreitzer (1995) çalışmasında keşfedici faktör analizi (EFA) ve doğrulayıcı faktör analizi (CFA) kullanılarak ölçeğin 16 maddeden oluşan ve dört bağımsız faktörden (Anlam, Yeterlilik, Özerklik, Etki) oluşan yapısı desteklenmiştir. Her bir faktör, dörder madde ile temsil edilmektedir.

Türkçe uyarlama çalışması (Uner & Turan, 2010) da bu yapıyı test etmiştir. Yapılan doğrulayıcı faktör analizi sonucunda, orijinal 16 maddelik dört faktörlü modelin Türk kültürüne özgü örneklemde de geçerli olduğu ve faktör yüklerinin yeterli düzeyde olduğu tespit edilmiştir. Bu, ölçeğin çok boyutlu yapısının kültürler arası geçerliliğini desteklemektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Orijinal ölçek türü: Öz Bildirim Ölçeği)

Format: 16 madde, 4 alt boyut (Anlam, Yeterlilik, Özerklik, Etki). Derecelendirme formatı orijinalinde 7’li Likert tipi (1=Kesinlikle Katılmıyorum, 7=Kesinlikle Katılıyorum) olmakla birlikte, uyarlama çalışmalarında farklı Likert aralıkları kullanılabilmektedir.

Mevcut Diller: İngilizce (Orijinal), Türkçe (Uyarlama), ve diğer birçok dil.

Popülasyon Grubu: Örgütsel ortamlarda çalışan yetişkinler, özellikle yöneticiler, profesyoneller ve kamu çalışanları. Türkçe uyarlaması kamu sağlığı çalışanları üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Yaş Grubu: Çalışma yaşamındaki yetişkinler (18 yaş ve üstü).

Popülasyon Detayları: Uner ve Turan (2010) çalışması, Türkiye’deki kamu sağlığı sektöründe çalışan profesyonelleri kapsamıştır.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim yöntemiyle tamamlanır. Katılımcılar, işlerine dair algılarını yansıtan ifadelere ne ölçüde katıldıklarını belirtirler.

Anahtar Kelimeler

Psikolojik Güçlendirme, İş Psikolojisi, Gretchen Spreitzer, Yapı Geçerliliği, Güvenilirlik, Örgütsel Çıktılar, Kamu Sağlığı

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri Kaynağında mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Sarp Üner (Sorumlu Yazar): [email protected]

Yazışma Adresi: Veri Kaynağında mevcut değildir (Genellikle Hacettepe Üniversitesi, Halk Sağlığı Enstitüsü).

İzinler ve Ücretler ve Test Yılı

Test Yılı (Orijinal): 1995 (Gretchen M. Spreitzer).

Test Yılı (Türkçe Uyarlama): 2010 (Sarp Üner & Sibel Turan).

İzinler ve Ücretler: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için genellikle izin alınması gerekmektedir. Orijinal ölçek genellikle akademik kullanım için ücretsizdir, ancak telif hakkı sahibinin politikaları kontrol edilmelidir. Türkçe uyarlaması için Sorumlu Yazar Sarp Üner ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi burada indirilebilir: spreitzers-psychological-empowerment-scale-toad.pdf

Referanslar

1. Spreitzer, G. M. (1995). Psychological empowerment in the workplace: Dimensions, measurement, and validation. Academy of Management Journal, 38(5), 1442-1465.
2. Uner, S., & Turan, S. (2010). The construct validity and reliability of the Turkish version of Spreitzer’s Psychological Empowerment Scale. BMC Public Health, 10, 117-124. doi:10.1186/1471-2458-10-117

Spreitzer’in Psikolojik Güçlendirme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, orijinal veri kaynağında yer almadığından bu bölümde sunulamamaktadır. Ölçek maddelerine erişim için ilgili uyarlama makalesine (Uner & Turan, 2010) başvurulmalıdır.

Bu ölçek 16 maddeden oluşmaktadır ve dört alt boyutu ölçmektedir. Tipik maddeler, bireyin işine anlam vermesi, işindeki yetkinliği, işindeki özerklik düzeyi ve işindeki etki düzeyi ile ilgili ifadeler içerir.