Sporda Davranış Kuralları Anketi (Behavioral Regulations in Sports Questionnaire)

Özet

Sporda Davranış Kuralları Anketi (Behavioral Regulations in Sports Questionnaire – BRSQ), spor bağlamında bireylerin motivasyonel düzenlemelerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş Öz Belirleme Teorisi (SDT) çerçevesine dayanan bir psikolojik ölçektir. Bu ölçeğin Türkçe uyarlaması, Çetinkaya ve Mutluer (2018) tarafından gerçekleştirilmiş olup, spor bilimleri ve yükseköğretim alanlarında çalışan bireylerin veya sporcuların davranışsal düzenlemelerini incelemek için geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmıştır. Uyarlama çalışması, ölçeğin orijinal yapısının Türk kültürüne ve spor ortamına uygunluğunu psikometrik açıdan doğrulamayı amaçlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Sporda Davranış Kuralları Anketi, BRSQ, motivasyon, spor psikolojisi, Öz Belirleme Teorisi, davranışsal düzenleme, Türkçe uyarlama, psikometri.

Yazarlar

Tuğba Çetinkaya, Ceren Mutluer (Uyarlama Çalışması).

Amaç

Ölçeğin temel amacı, spor katılımına ilişkin bireysel davranışları yönlendiren motivasyon türlerini belirlemektir. Öz Belirleme Teorisi’ne uygun olarak, sporcuların veya sporla ilgilenen bireylerin motivasyon düzeylerini; amotivasyondan başlayarak dışsal düzenlemelere (dışsal, içe yansıtılmış, tanımlanmış, bütünleşmiş) ve içsel motivasyona kadar uzanan bir süreklilik üzerinde değerlendirmek hedeflenmiştir. Türk kültürüne yapılan uyarlama, bu motivasyonel yapıların Türkiye’deki sporcular arasında da geçerli olup olmadığını tespit etmeyi amaçlamıştır.

Bu anket, sporcuların performansını, bağlılığını ve genel psikolojik iyilik hallerini etkileyen temel motivasyon kaynaklarını anlamak için kritik bir araç sağlar. Elde edilen veriler, antrenörlerin ve spor psikologlarının sporcular için daha etkili motivasyon stratejileri geliştirmesine olanak tanır.

Yapı

Sporda Davranış Kuralları Anketi, Edward Deci ve Richard Ryan tarafından geliştirilen Öz Belirleme Teorisi (SDT) çerçevesine sıkı sıkıya bağlıdır. SDT, insan davranışının arkasındaki motivasyonun derecesini ve türünü inceleyen makro bir teoridir. Ölçek, genellikle altı temel motivasyonel düzenleme alt boyutunu ölçer:

• Amotivasyon: Davranışta bulunma niyetinin veya isteğinin olmaması.
• Dışsal Düzenleme (External Regulation): Davranışın dışsal ödüller veya cezalar yoluyla kontrol edilmesi.
• İçe Yansıtılmış Düzenleme (Introjected Regulation): Suçluluk, utanç veya ego güçlendirmesi gibi iç baskılarla davranışın sürdürülmesi.
• Tanımlanmış Düzenleme (Identified Regulation): Davranışın kişisel hedeflerle veya değerlerle bilinçli olarak önemli görülmesi.
• Bütünleşmiş Düzenleme (Integrated Regulation): Davranışın kişinin özüyle ve diğer değerleriyle tutarlı hale gelmesi (SDT’ye göre en otonom dışsal motivasyon türü).
• İçsel Motivasyon (Intrinsic Motivation): Davranışın sadece keyif, ilgi ve tatmin için yapılması.

Geçerlik

Çetinkaya ve Mutluer (2018) tarafından yürütülen Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal uygunluğunu değerlendirmek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Çalışma, BRSQ’nun sporcuların motivasyonel düzenlemelerini ölçmek için uygun bir yapı geçerliğine sahip olduğunu göstermiştir.

DFA sonuçları, ölçeğin Öz Belirleme Teorisi’nin öngördüğü altı faktörlü yapıyı Türk örnekleminde de büyük ölçüde koruduğunu teyit etmiştir. Bu bulgular, ölçeğin teorik yapısının kültürlerarası bağlamda da tutarlı olduğunu ve sporcuların motivasyon düzeylerini geçerli bir şekilde ölçtüğünü desteklemektedir.

Güvenirlik

Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılık güvenilirliği, Cronbach Alfa katsayısı hesaplanarak incelenmiştir. İç tutarlılık analizleri, BRSQ’nun alt boyutlarının ve toplam puanının yüksek düzeyde bir güvenirliğe sahip olduğunu ortaya koymuştur.

Yüksek güvenirlik katsayıları, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve farklı zamanlarda veya farklı örneklemlerde uygulandığında benzer sonuçlar verme eğiliminde olduğunu göstermektedir. Bu, ölçeğin araştırma ve uygulama amaçları için güvenilir bir araç olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Uyarlama sürecinde, ölçeğin orijinal yapısını doğrulamak amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. Analiz, SDT’nin motivasyonel sürekliliğini temsil eden altı alt boyutu (Amotivasyon, Dışsal Düzenleme, İçe Yansıtılmış Düzenleme, Tanımlanmış Düzenleme, Bütünleşmiş Düzenleme ve İçsel Motivasyon) incelemiştir.

Çetinkaya ve Mutluer (2018) çalışmasında elde edilen uyum indeksleri (örneğin, CFI, TLI, RMSEA), modelin Türk sporcu örneklemine mükemmel veya kabul edilebilir düzeyde uyum sağladığını göstermiştir. Bu sonuçlar, ölçeğin faktör yapısının sağlamlığını ve ölçeğin psikometrik bütünlüğünü kanıtlamıştır.

Enstrüman

Test Çeşidi: Uyarlama

Format: Genellikle 7’li veya 5’li Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanılır (Özgün formatta “Hiç uymuyor”dan “Tamamen uyuyor”a kadar değişebilir).

Mevcut Diller: İngilizce (Orijinal), Türkçe (Uyarlama).

Popülasyon Grubu: Sporcular, spor katılımcıları, beden eğitimi öğrencileri.

Yaş Grubu: Genellikle yetişkinler ve genç yetişkinler (yükseköğretim düzeyindeki sporcular veya aktif sporcular).

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, Türkiye’deki üniversite öğrencisi sporcular üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim anketi. Katılımcılardan spor yapma davranışlarına ilişkin çeşitli motivasyonel ifadelerin kendilerine ne kadar uyduğunu belirtmeleri istenir.

Anahtar Kelimeler

Spor, Öz Belirleme Teorisi, dışsal motivasyon, içsel motivasyon, amotivasyon, geçerlik, güvenirlik, faktör analizi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri Kaynağında Belirtilmemiştir.

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected] (Ceren Mutluer)

Yazışma Adresi: Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi (Tahmini kurumsal adres, sorumlu yazar bilgisine dayanarak).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanım izinleri ve olası ücretlendirme detayları için sorumlu yazar Ceren Mutluer ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik amaçlı kullanımlarda telif hakları ve izinler için orijinal geliştiricilerin ve uyarlamayı yapan yazarların yönergelerine uyulmalıdır.

Uyarlama Yılı: 2018.

Ek Bilgi: Ölçeğin tam metnine erişim sağlayan bir PDF dosyası mevcuttur. Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: spor-davranisi-kurallari-anketibehavioral-regulations-in-sports-questionnaire-toad.pdf. Ayrıca tam metin makaleye ERIC üzerinden erişim sağlanabilir: files.eric.ed.gov.

Referanslar

1. Cetinkaya, T., & Mutluer, C. (2018). Turkish adaptation of behavioral regulations in sports questionnaire and reviewing psychometry properties: Validation and reliability study. International Journal of Higher Education, 7(5), 185-193. doi: 10.5430/ijhe.v7n5p185

2. Lonsdale, C., Hodge, K., & Rose, E. A. (2008). The Behavioral Regulation in Sport Questionnaire (BRSQ): Instrument development and initial validity evidence. Journal of Sport and Exercise Psychology, 30(3), 323-355. (Orijinal ölçek kaynağı).

Sporda Davranış Kuralları Anketi (Behavioral Regulations in Sports Questionnaire) Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak metin içerisinde yer almamaktadır. Maddelere erişim için yukarıda belirtilen referans makaleye veya sorumlu yazara başvurulması gerekmektedir.