Sporda Ahlaktan Uzaklaşma Ölçeğİ

Özet

Sporda Ahlaktan Uzaklaşma Ölçeği (SAUÖ), spor ortamlarında bireylerin ahlaki standartlarını askıya alma veya bu standartlardan sapma eğilimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, özellikle sporcuların etik olmayan davranışlarını rasyonelleştirmelerine olanak tanıyan bilişsel mekanizmaları ahlaktan uzaklaşma teorisi çerçevesinde değerlendirmektedir. Ölçeğin kısa formu, Türk kültürüne geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılarak uyarlanmıştır.

Yapılan uyarlama çalışması, ölçeğin sporcular arasında gözlemlenen ve genellikle rekabetçi baskı altında ortaya çıkan ahlaki sapmaları ve etik dışı davranışları tespit etme yeteneğini göstermiştir. Ölçek, tek faktörlü yapısıyla, sporda ahlaki yargıların erozyonunu bütüncül bir biçimde ele almaktadır.

Anahtar Kelimeler

Sporda Ahlaktan Uzaklaşma, Spor Psikolojisi, Etik Davranış, Ahlaki Yargı, Psikometrik Ölçek, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Bahri Gürpınar

Amaç

Sporda Ahlaktan Uzaklaşma Ölçeği’nin temel amacı, sporcuların rekabetçi ortamda etik dışı veya saldırgan davranışları haklı çıkarmak için kullandıkları ahlaktan uzaklaşma mekanizmalarının düzeyini belirlemektir. Bu mekanizmalar, sporcuların kendi eylemlerinin olumsuz sonuçlarından duydukları suçluluğu azaltmalarına yardımcı olur.

Ölçeğin Türk kültürüne uyarlanmasıyla, Türk sporcuların ahlaki yargılarını ve etik eğilimlerini bilimsel olarak incelemek ve bu sayede spor psikolojisi alanında kültüre özgü araştırmalara zemin hazırlamak hedeflenmiştir. Elde edilen veriler, etik eğitim programlarının geliştirilmesi ve spor ortamında fair play ruhunun teşvik edilmesi açısından kritik öneme sahiptir.

Yapı

Ölçek, sosyal bilişsel teoriye dayanan ahlaktan uzaklaşma kavramını ölçmektedir. Bu yapı, bireylerin kendi ahlaki standartlarına aykırı hareket ettiklerinde ortaya çıkan iç çatışmayı (vicdan azabını) ortadan kaldırmak için kullandıkları bir dizi bilişsel yeniden yapılandırma stratejisini ifade eder.

SAUÖ, spor bağlamına özgü durumları ele alarak, sporcuların saldırganlık, hile veya kural ihlali gibi etik dışı davranışları nasıl rasyonelleştirdiklerini veya masum gösterdiklerini tespit etmeye odaklanır. Ölçeğin tek faktörlü yapısı, ahlaktan uzaklaşmanın spor ortamındaki genel düzeyini bütüncül olarak ölçtüğünü göstermektedir.

Geçerlik

Ölçeğin Türk kültürüne uyarlanması sırasında yapılan doğrulayıcı faktör analizi (DFA) sonuçları, ölçeğin yapısal geçerliğini destekleyen iyi uyum indeksleri sunmuştur. Bu indeksler, kısa formun teorik tek faktörlü yapısının örneklem verileriyle uyumlu olduğunu göstermektedir.

Elde edilen uyum indeksleri aşağıdaki gibidir:

• Ki-kare/sd (χ²/df) = 2,99 (Bu değerin 3.0’ün altında olması iyi uyumu gösterir.)
• GFI (Goodness of Fit Index) = 0,97
• AGFI (Adjusted Goodness of Fit Index) = 0,94
• CFI (Comparative Fit Index) = 0,92
• NNFI (Non-Normed Fit Index) = 0,88
• RMSEA (Root Mean Square Error of Approximation) = 0,068 (0.08 altında olması kabul edilebilir uyumu ifade eder.)
• SRMR (Standardized Root Mean Square Residual) = 0,052 (0.08 altında olması iyi uyumu ifade eder.)

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirliği, Cronbach Alpha katsayısı kullanılarak değerlendirilmiştir. Çalışma sonucunda elde edilen Cronbach Alpha katsayısı 0,78 olarak bulunmuştur.

Bu değer, psikometrik ölçme araçları için genel kabul görmüş standartlara göre ölçeğin maddeleri arasında yeterli düzeyde bir iç tutarlılık olduğunu ve güvenilir ölçümler sağladığını göstermektedir. Bu yüksek güvenirlik düzeyi, ölçeğin tekrarlı ölçümlerde tutarlı sonuçlar vereceğine işaret eder.

Faktör Analizi

Sporda Ahlaktan Uzaklaşma Ölçeği, tek faktörlü bir yapıya sahiptir. Bu durum, ölçeğin tüm maddelerinin tek bir temel psikolojik yapıyı, yani spor bağlamındaki genel ahlaktan uzaklaşma eğilimini ölçtüğünü ifade etmektedir.

Tek faktörlü model, ölçeğin kısa formunun yapısal basitliğini ve uygulama kolaylığını desteklemektedir. Doğrulayıcı faktör analizi (DFA) sonuçları, bu tek faktörlü yapının Türk sporcu örnekleminde iyi bir şekilde temsil edildiğini doğrulamıştır.

Araç Bilgileri

Test Türü: Uyarlama ve Geliştirme (Orijinal ölçeğin kısa formunun Türk kültürüne uyarlanması)

Format: Yazılı anket formu

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlanan Kısa Form)

Popülasyon Grubu: Sporcular

Yaş Grubu: Belirtilmemiştir, ancak üniversite spor bilimleri fakültesi dergisindeki yayın dikkate alındığında genellikle genç yetişkin (üniversite) veya aktif sporcu popülasyonu hedeflenmiştir.

Popülasyon Detayları: Çalışma, aktif olarak spor yapan bireyler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: 7’li Likert Ölçeği kullanılmıştır (1=Hiç katılmıyorum – 7= Tamamen katılıyorum).

Anahtar Kelimeler

Ahlaki Standartlar, Yapısal Eşitlik Modellemesi, Cronbach Alpha, Etik Dışı Davranış, Fair Play, Likert Derecelendirme, Spor Etiği.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanan kaynaklarda belirtilmemiştir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Sağlanan kaynaklarda belirtilmemiştir.

Yazışma Adresi: Bahri Gürpınar (Yazarın ilgili akademik kurum adresi kullanılmalıdır.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Bahri Gürpınar tarafından 2015 yılında yayınlanan makale kapsamında Türk kültürüne uyarlanmıştır. Akademik amaçlı kullanımlar için yazar ile iletişime geçilmesi önerilir. Ölçeğin orijinal makalesi ve uyarlama çalışması açık erişim olarak sunulmuştur.

Orijinal makalenin bağlantısına buradan ulaşılabilir: dergiler.ankara.edu.tr.

Ölçeğin PDF formatındaki kısa formu da mevcuttur. Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: sporda-ahlaktan-uzaklasma-olcegi-toad.pdf

Kaynakça

Gürpınar, B. (2015). Sporda ahlaktan uzaklaşma ölçeği kısa formunun Türk kültürüne uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Ankara Üniversitesi Spor Bilimleri Fakültesi Dergisi, 13(1), 57-64.

Sporda Ahlaktan Uzaklaşma Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Tek faktörlüdür.

” Sporcuların birbirlerini aşağılamaları gerçekte kimseye zarar vermez “