Sosyal Davranış Öğretmen Değerlendirmesi Ölçeği

Özet

Sosyal Davranış Öğretmen Değerlendirmesi Ölçeği (SDÖDÖ), çocukların sosyal davranışlarını öğretmen bakış açısıyla değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçektir. Ölçeğin Türkiye kültürüne uyarlanması Serdal Seven (2010) tarafından gerçekleştirilmiştir. Ölçek, çocukların hem olumlu hem de olumsuz sosyal davranışlarını kapsayan 12 maddeden ve 3 alt boyuttan oluşmaktadır: Saldırgan ve Yıkıcı davranışlar, Prososyal davranışlar ve Utangaç davranışlar. Yapılan psikometrik analizler, ölçeğin faktör yapısının (Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizi) ve iç tutarlılığının (Cronbach Alfa: 0.89) yüksek olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Davranış, Öğretmen Değerlendirmesi, Uyarlama, Faktör Analizi, Saldırganlık, Prososyal, Utangaçlık, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Serdal Seven

Amaç

Sosyal Davranış Öğretmen Değerlendirmesi Ölçeği’nin temel amacı, okul çağındaki çocukların sosyal yeterliliklerini ve davranışsal zorluklarını öğretmen görüşleri doğrultusunda güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Ölçeğin orijinal formunun Türk kültürüne uyarlanması, Türkiye’deki eğitim ortamlarında çocukların sosyal davranış spektrumunu değerlendirebilmek için gerekli psikometrik araçları sağlamayı hedeflemiştir.

Bu uyarlama çalışması, uluslararası alanda kabul görmüş bir aracı Türk bağlamına taşıyarak, öğretmenlerin sınıf içindeki gözlemlerine dayanarak çocukların sosyal ve duygusal gelişimlerini izlemesine olanak tanımaktadır. Bu sayede, risk altındaki çocukların erken tespiti ve uygun müdahale programlarının tasarlanması desteklenmiştir.

Yapı (Construct)

Ölçek, çocukların sosyal etkileşimlerini üç temel ve birbirinden ayrışık psikolojik yapı üzerinden değerlendirmektedir. Bu yapılar, sosyal gelişim alanındaki hem olumlu hem de olumsuz davranış örüntülerini temsil eder.

Ölçülen bu temel yapılar, öğretmenlerin günlük sınıf gözlemlerine dayanan, gözlemlenebilir davranışlardır. Ölçek, özellikle sosyal uyum ve davranış problemlerinin erken teşhisinde kritik öneme sahip olan bu üç boyutu ayrı ayrı ele almaktadır.

Geçerlik (Validity)

Ölçeğin Türk kültürüne uyarlama çalışmasında, öncelikle özgün form ile Türkçe taslak form arasında dilsel ve kavramsal eşdeğerlik sağlanmıştır. Geçerlik çalışmaları, hem yapı geçerliğini incelemek üzere Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemlerini içermiştir.

DFA sonuçları, ölçeğin sınanan üç faktörlü yapısının toplanan gerçek verilerle yüksek düzeyde uyum gösterdiğini ve bu yapının teorik beklentileri doğruladığını ortaya koymuştur. Bu bulgular, ölçeğin Türk örnekleminde de ölçmek istediği sosyal davranış yapılarını başarıyla temsil ettiğini göstermektedir.

Güvenilirlik (Reliability)

Ölçeğin güvenilirliği, iç tutarlılık katsayısı (Internal Consistency) hesaplanarak belirlenmiştir. Bu amaçla kullanılan Cronbach Alfa değeri 0.89 olarak hesaplanmıştır, bu da ölçeğin maddelerinin birbiriyle yüksek düzeyde tutarlı olduğunu ve ölçülen yapıyı güvenilir bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir.

Ek olarak, madde ayırt ediciliğini test etmek amacıyla alt ve üst %27’lik grupların madde ortalama puanları arasındaki fark t-testi ile incelenmiş ve anlamlı farklılıklar bulunarak ölçeğin ayırt edicilik gücü desteklenmiştir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını belirlemek amacıyla hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. AFA sonucunda, ölçeğin üç faktörlü bir yapıya sahip olduğu tespit edilmiştir. Bu üç faktörün açıkladığı toplam varyans oranı oldukça yüksek olup, % 79,97 olarak hesaplanmıştır. Bu yüksek varyans açıklama oranı, ölçeğin yapısının oldukça güçlü ve net olduğunu işaret etmektedir.

Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ise AFA ile belirlenen üç faktörlü yapının, toplanan verilerle ne kadar uyumlu olduğunu test etmiştir. DFA sonuçları, bu üç faktörlü yapının iyi bir uyum sergilediğini ve ölçeğin yapı geçerliğini istatistiksel olarak desteklediğini doğrulamıştır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: 5’li Likert Ölçeği (1=Çok Az Karakteristik – 5=Çok Karakteristik)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), Orijinal Dil (Bilinmiyor/Belirtilmemiş)

Popülasyon Grubu: Çocuklar (Öğretmen Değerlendirmesi)

Yaş Grubu: Okul Çağı Çocukları

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, Türk kültürüne özgü örneklem üzerinde yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Öğretmenlerin çocukların davranışlarını gözlemleyerek değerlendirmesine dayalı öz bildirim ölçeği formatı.

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına buradan ulaşılabilir: sosyal-davranis-ogretmen-degerlendirmesi-olcegi-toad.pdf

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Serdal Seven (Uyarlama Çalışması Yazarı)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Uyarlama çalışmasının yayın yılı 2010’dur.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için yazar Serdal Seven ile iletişime geçilmesi tavsiye edilmektedir. Akademik kullanım için genellikle kaynak belirtmek yeterli olsa da ticari veya geniş ölçekli uygulamalar için izin gereklidir.

Referanslar

Seven, S. (2010). Sosyal Davranış Öğretmen Değerlendirmesi Ölçeğinin Türk kültürüne uyarlanması. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (23), 193-200.

Makalenin çevrimiçi bağlantısı: docs.google.com

Sosyal Davranış Öğretmen Değerlendirmesi Ölçeği Maddeleri

Ölçek 3 alt boyut ve toplam 12 maddeden oluşmaktadır:

• Saldırgan ve Yıkıcı (6 madde): Bu çocuk kavgaları başlatır.
• Prososyal (3 madde): Bu çocuk diğer çocuklara dostça ve hoştur.
• Utangaç (3 madde): Bu çocuk utangaç ve çekingendir.