Sosyal Bilgiler Odaklı Başarı Yönelimleri Ölçeği

Özet

Sosyal Bilgiler Odaklı Başarı Yönelimleri Ölçeği (SOBYÖ), öğrencilerin okul başarılarını nasıl tanımladıklarını ve Sosyal Bilgiler dersine yönelik motivasyonlarını hangi hedefler doğrultusunda şekillendirdiklerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle öğrenme ortamlarında başarıyı tanımlama biçimleri üzerine yoğunlaşan Başarı Yönelimleri teorisi çerçevesinde hazırlanmıştır. Ölçeğin geliştirme çalışması, Gezer ve Şahin (2016) tarafından gerçekleştirilmiş olup, öğrencilerin Sosyal Bilgiler dersine özgü başarı hedeflerini güvenilir ve geçerli bir şekilde değerlendirmeyi hedeflemektedir.

SOBYÖ, öğrencilerin ustalık (mastery), performansa yaklaşma (performance-approach) ve performanstan kaçınma (performance-avoidance) gibi temel başarı yönelimlerini Sosyal Bilgiler bağlamında ne ölçüde benimsediklerini ortaya koymaktadır. Bu araç, öğretmenler ve araştırmacılar için öğrencilerin motivasyonel profillerini anlamada önemli bir kaynak teşkil etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Bilgiler, Başarı Yönelimleri, Motivasyon, Öğrenme Hedefleri, Ölçek Geliştirme, Psikometri.

Yazarlar

Gezer, M., Şahin, İ. F.

Amaç

Sosyal Bilgiler Odaklı Başarı Yönelimleri Ölçeği’nin temel amacı, ortaokul veya lise düzeyindeki öğrencilerin Sosyal Bilgiler dersine özgü başarı hedeflerini ölçmek için geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı ortaya koymaktır. Ölçek, öğrencilerin ders içeriği karşısındaki tutumlarını, çabalarını ve başarıyı algılama biçimlerini standartlaştırılmış bir yöntemle belirlemeye odaklanmıştır.

Ölçeğin geliştirilmesi, başarı yönelimleri literatüründeki genel ölçeklerin alan spesifik ölçümlerdeki sınırlılıklarını gidermeyi amaçlamıştır. Bu sayede, Sosyal Bilgiler eğitiminde öğrencilerin motivasyonel yapılarının daha hassas bir şekilde analiz edilmesi mümkün hale gelmiştir.

Yapı

SOBYÖ, psikolojideki Başarı Yönelimleri teorisine dayanmaktadır. Bu teoriye göre, bireylerin başarıyı tanımlama ve başarıya ulaşma çabaları, temel olarak farklı hedeflere yöneliktir. Geleneksel olarak bu hedefler; göreve veya ustalık hedefleri (öğrenme ve gelişime odaklanma) ile ego veya performans hedefleri (başkalarından daha iyi görünmeye odaklanma) olarak ayrılır.

Ölçek, öğrencilerin Sosyal Bilgiler dersinde başarıyı nasıl yorumladıklarını ve hangi motivasyonel stratejileri kullandıklarını belirleyen çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Çalışmada, başarı yönelimlerinin Sosyal Bilgiler dersindeki öğrenme çıktıları, akademik öz yeterlik ve derse yönelik tutumlar gibi diğer değişkenlerle ilişkisi incelenmiştir.

Geçerlik

Gezer ve Şahin (2016) tarafından yürütülen çalışmada, ölçeğin yapısal geçerliği temel olarak incelenmiştir. Bu bağlamda, ölçeğin teorik yapıyı ne kadar iyi temsil ettiğini belirlemek için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılmıştır.

DFA sonuçları, ölçeğin Sosyal Bilgiler Odaklı Başarı Yönelimleri yapısını yeterli düzeyde doğrulayan kabul edilebilir uyum indekslerine sahip olduğunu göstermiştir. Ayrıca, içerik geçerliğini sağlamak amacıyla uzman görüşlerine başvurulmuş ve maddelerin ilgili yapıyı ölçme yeterliliği değerlendirilmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alfa değeri hesaplanarak yapılmıştır. Genellikle ölçek geliştirme çalışmalarında, bu katsayının .70 ve üzeri olması kabul edilebilir bir güvenirlik seviyesi olarak değerlendirilir.

Araştırma sonuçlarına göre, SOBYÖ’nün genel güvenirlik katsayısı ve alt boyutlarının güvenirlik katsayıları yüksek bulunmuştur. Bu yüksek değerler, ölçek maddelerinin tutarlı olduğunu ve aynı yapıyı ölçtüğünü, dolayısıyla ölçüm sonuçlarının kararlı ve tekrarlanabilir olduğunu işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını ortaya çıkarmak ve teorik modeli test etmek amacıyla Faktör Analizi teknikleri uygulanmıştır. İlk aşamada, ölçek maddelerinin hangi boyutlar altında toplandığını belirlemek üzere Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. AFA sonucunda, ölçeğin teorik beklentilere uygun olarak çok boyutlu bir yapı sergilediği tespit edilmiştir.

İkinci aşamada ise, AFA ile elde edilen bu faktör yapısının farklı bir örneklem üzerinde doğrulanması amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA, SOBYÖ’nün Sosyal Bilgiler bağlamındaki başarı yönelimlerini ölçen özgün ve ayrık alt boyutlara sahip olduğunu istatistiksel olarak teyit etmiştir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Development)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Tipik olarak 5’li veya 6’lı Likert formatı kullanılmıştır, örneğin: Hiç Katılmıyorum’dan Tamamen Katılıyorum’a).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğrenciler (Ortaokul veya lise öğrencileri)

Yaş Grubu: Çalışmanın yapıldığı eğitim kademesine bağlı olarak değişkenlik göstermekle birlikte, genellikle 11-18 yaş aralığı.

Popülasyon Detayları: Sosyal Bilgiler dersini almakta olan öğrenciler.

Test Metodolojisi: Öz bildirim envanteri. Katılımcıların, Sosyal Bilgiler dersine yönelik başarı hedeflerini yansıtan ifadelere ne ölçüde katıldıklarını belirtmeleri beklenmektedir.

Anahtar Kelimeler

Ustalık Hedefleri, Performans Hedefleri, Öğrenci Motivasyonu, Sosyal Bilgiler Eğitimi, Ölçek Geçerliği, Güvenirliği.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: Veri mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Yazışma adresi için makale kaynağına başvurulmalıdır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin geliştirilme ve yayımlanma yılı 2016’dır. Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı genellikle kaynak gösterilerek serbest olsa da, kullanım izni ve olası ücretler konusunda yazarlarla veya ilgili dergi (Eğitimde ve Psikolojide Ölçme ve Değerlendirme Dergisi) ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: sosyal-bilgiler-odakli-basari-yonelimleri-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Gezer, M. ve Şahin, İ. F. (2016). Sosyal Bilgiler Odaklı Başarı Yönelimleri Ölçeği (SOBYÖ): Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Eğitimde ve Psikolojide Ölçme ve Değerlendirme Dergisi, 7 (2), 335-354.

Makalenin tam metnine DergiPark üzerinden erişim sağlanabilir: dergipark.ulakbim.gov.tr

Sosyal Bilgiler Odaklı Başarı Yönelimleri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçeğin maddeleri, sağlanan kaynak içerikte mevcut değildir. Maddelerin tamamına ulaşmak için yukarıda belirtilen Gezer ve Şahin (2016) çalışmasının orijinal makalesine başvurulması gerekmektedir.