Sosyal Bilgiler Dersine Erişim Düzeyi Ölçeği

Özet

Sosyal Bilgiler Dersine Erişim Düzeyi Ölçeği (SBDEDÖ), Halil İbrahim Sağlam tarafından 2011 yılında geliştirilmiş bir ölçektir. Bu ölçek, ilköğretim yedinci sınıf öğrencilerinin, Sosyal Bilgiler dersinin hedeflerine ve amaçlarına ne ölçüde ulaştıklarını kendi görüşleri ışığında belirlemek amacıyla tasarlanmıştır. Geliştirme çalışmaları sonucunda 43 maddeden oluşan ve tek boyutlu bir yapıya sahip olduğu tespit edilen ölçek, yüksek düzeyde psikometrik özellikler sergilemektedir. Ölçek, öğrencilerin ders amaçlarına yönelik erişim düzeylerini 5’li Likert tipi bir derecelendirme ile ölçmektedir.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Bilgiler, ders amaçlarına erişim, öğrenci görüşleri, psikometrik ölçek, açımlayıcı faktör analizi, güvenirlik, yapı geçerliği.

Yazarlar

Halil İbrahim Sağlam

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, ilköğretim programında yer alan Sosyal Bilgiler dersinin belirlenmiş amaçlarına, yedinci sınıf öğrencilerinin ne düzeyde eriştiğini onların algıları üzerinden incelemektir. Bu değerlendirme, öğrencilerin dersten edindikleri kazanımları ve hedeflere ulaşma derecelerini nicel olarak ortaya koymayı hedefler.

Ölçek, eğitimcilerin ve araştırmacıların, Sosyal Bilgiler müfredatının etkinliğini ve öğrencilerin dersin kritik amaçlarına ulaşma başarısını belirlemelerine yardımcı olacak güvenilir ve geçerli bir araç sunmaktadır. Ölçeğin geliştirilmesi, dersin hedeflerine ulaşılmasında karşılaşılan potansiyel zorlukların tespit edilmesine de olanak tanımaktadır.

Yapı

Sosyal Bilgiler Dersine Erişim Düzeyi Ölçeği, öğrencilerin derse yönelik amaçlara erişim düzeylerini ölçen tek boyutlu bir yapıya sahiptir. Başlangıçta daha fazla madde içeren ölçek, psikometrik analizler sonucunda yapıyı en iyi temsil eden 43 maddeye indirilmiştir.

Ölçeğin tek boyutlu yapısı, öğrencilerin Sosyal Bilgiler dersinin genel amaçlarına yönelik algılanan erişim düzeyinin bütüncül bir skorla ifade edilmesini sağlamaktadır. Bu yapı, hem faktör analizi sonuçları hem de yüksek iç tutarlık katsayısı ile desteklenmiştir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği çalışmaları, ölçeğin uygulandığı çalışma grubundan elde edilen verilerle gerçekleştirilmiştir. Yapı geçerliğini saptamak amacıyla öncelikle açımlayıcı faktör analizi (AFA) kullanılmıştır.

AFA uygulamasında, ölçekte yer alacak maddelerin faktör yük değerlerinin en az .30 olması kriteri esas alınmıştır (Büyüköztürk, 2009). Yapı geçerliliği sürecinde ayrıca, faktörlerin daha net ayrışmasını sağlamak için 25 derecelik Varimaks eksen döndürmesi işlemi uygulanmıştır. Bu analizler, ölçeğin teorik yapıyı başarılı bir şekilde ölçtüğünü göstermiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, iç tutarlık katsayısı (Internal Consistency) hesaplanarak incelenmiştir. İlk faktör analizi uygulaması sonrasında, yapıyı bozan 12 madde ölçekten çıkarılmış ve son 43 maddelik form üzerinden analizler tekrarlanmıştır.

Nihai 43 maddelik ölçeğin iç tutarlılık katsayısı olan Alpha güvenirlik katsayısı .94 olarak bulunmuştur. Özdamar (1999) gibi kaynaklara göre, güvenirlik katsayısı .80 ve üstünde olan ölçekler yüksek düzeyde güvenilir kabul edilmektedir. Bu sonuç, Sosyal Bilgiler Dersine Erişim Düzeyi Ölçeği’nin yüksek düzeyde güvenilir bir ölçme aracı olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Faktör analizi yapılmasına uygunluk, Kaiser–Meyer–Olkin (KMO) ve Bartlett Sphericity Testi değerleri incelenerek belirlenmiştir. KMO değeri .88 olarak hesaplanmış, bu değer veri setinin faktörleştirme için mükemmel düzeyde uygun olduğunu göstermiştir. Bartlett Sphericity Testi (χ²=4268.689, p=.000) ise verilerin anlamlı farklılık gösterdiğini ve faktör analizi yapılmasının uygun olduğunu doğrulamıştır.

Yapılan analizler sonucunda ölçeğin 43 maddeden oluşan, tek boyutlu bir yapıya sahip olduğu tespit edilmiştir. Ölçekte yer alan maddelerin faktör yük değerleri .40 ile .72 arasında değişmektedir ve ölçek, toplam varyansın % 30.2’sini açıklamaktadır. Bu bulgular, ölçeğin yapısal tutarlılığını desteklemektedir.

Araç

Test Türü: Geliştirme

Format: 43 madde, 5’li Likert tipi derecelendirme.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: İlköğretim/Ortaokul Öğrencileri

Yaş Grubu: 7. Sınıf Öğrencileri (yaklaşık 12-13 yaş)

Popülasyon Detayları: İlköğretim yedinci sınıf öğrencileri.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği (Self-report scale).

Derecelendirme: Ölçek, 5 dereceli bir Likert tipi ölçek kullanır:

• hiç katılmıyorum (1)
• biraz katılıyorum (2)
• kararsızım (3)
• oldukça katılıyorum (4)
• tam katılıyorum (5)

Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: sosyal-bilgiler-dersine-erisim-duzeyi-olcegi-toad.pdf

Anahtar Kelimeler

Sosyal Bilgiler dersi, erişim düzeyi, Cronbach Alfa, KMO, Varimaks, eğitim psikolojisi.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Halil İbrahim Sağlam, Sakarya Üniversitesi (Çalışmanın yapıldığı döneme ait).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2011 (Ölçeğin yayınlandığı yıl).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik çalışmalarda kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir. Ölçek bir geliştirme çalışması olarak sunulmuştur.

Kaynaklar

1. Sağlam, H. İ. (2011). İlköğretim yedinci sınıf öğrencilerinin görüşleri ışığında sosyal bilgiler dersinin amaçlarına erişim düzeyinin incelenmesi. İlköğretim Online, 10(1), 273-284.
2. Büyüköztürk, Ş. (2009). Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı. Ankara: Pegem Akademi.
3. Özdamar, K. (1999). Paket Programlarla İstatistik Analiz. Eskişehir: Kaan Kitabevi.

[quads id=5]

Sosyal Bilgiler Dersine Erişim Düzeyi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri kaynak metinde doğrudan sağlanmamıştır. Maddeler, Sağlam (2011) tarafından yayımlanan orijinal makalede (İlköğretim Online, 10(1), 273-284) yer almaktadır. Araştırmacılar, maddelere erişim için ilgili makaleye başvurmalıdır.

Ölçek, toplam 43 maddeden oluşmaktadır ve öğrencilerin Sosyal Bilgiler dersinin amaçlarına erişim düzeyine ilişkin algılarını ölçmektedir.