Coğrafi Sorgulama Süreç Becerisi Ölçeği

Özet

Coğrafi Sorgulama Süreç Becerisi Ölçeği, coğrafya eğitimi alanında, öğrencilerin coğrafi sorgulama becerilerini sistematik ve güvenilir bir şekilde değerlendirmek amacıyla 2021 yılında geliştirilmiş bir ölçektir. Bu ölçek, özellikle doktora tezi çalışması kapsamında Hülya Yiğit Özüdoğru tarafından oluşturulmuştur. Ölçeğin geliştirme süreci, kapsamlı psikometrik analizleri içermekte olup, elde edilen yüksek güvenirlik ve geçerlik bulguları, ölçeğin eğitim araştırmalarında kullanıma uygunluğunu kanıtlamaktadır. Ölçek, sorgulama sürecinin farklı alt bileşenlerini ölçmek üzere tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Coğrafi Sorgulama, Coğrafya eğitimi, Sorgulama Becerisi, Ölçek Geliştirme, Faktör Analizi, Psikometrik Özellikler

Yazarlar

Hülya Yiğit Özüdoğru

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, coğrafya eğitimi bağlamında öğrencilerin sahip olduğu ve kullandığı coğrafi sorgulama süreç becerilerini nicel olarak ölçmek ve değerlendirmektir. Geliştirilen bu araç, öğrencilerin coğrafi problemleri tanımlama, veri toplama, analiz etme ve sonuç çıkarma gibi adımları ne derece etkin gerçekleştirdiklerini belirlemeyi hedefler.

Ölçek, eğitim araştırmacılarına ve öğretmenlere, öğrencilerin sorgulama becerilerindeki güçlü ve zayıf yönleri tespit etme imkanı sunarak, öğretim programlarının ve metodolojilerinin bu becerileri geliştirmeye yönelik olarak yeniden düzenlenmesine katkı sağlamak üzere tasarlanmıştır.

Yapı

Coğrafi Sorgulama Süreç Becerisi Ölçeği, coğrafi sorgulama becerilerini yansıtan birden fazla alt boyuttan oluşan çok faktörlü bir yapıya sahiptir. Güvenirlik analizlerinde belirtilen CSS, CBEE, CBOA, CSC ve CBA bileşenleri, ölçeğin sorgulama sürecinin farklı aşamalarını veya türlerini ölçtüğünü göstermektedir. Bu alt faktörler, öğrencilerin coğrafi düşünme ve problem çözme yeteneklerinin derinlemesine incelenmesine olanak tanır.

Ölçek, öğrencilerin sadece bilgi düzeylerini değil, aynı zamanda bilgiyi kullanma, hipotez geliştirme ve coğrafi verileri eleştirel bir yaklaşımla değerlendirme yeteneklerini de kapsamaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek amacıyla yapılan analizlerde, örneklem büyüklüğünün KMO değeri ile yeterliliği test edilmiştir. Çalışma grubundan elde edilen verilerle yapılan analizde KMO değeri 0,914 olarak belirlenmiştir. Bu değer, örneklem büyüklüğünün Faktör Analizi yapılması için oldukça yeterli olduğunu göstermektedir.

Ek olarak, verilerin çok değişkenli normal dağılıma uygunluğunu ve faktörleştirilebilirlik düzeyini kontrol eden Bartlett Sphericity Testi sonucunda chi-square test istatistiği (x²=3459,765; df=231; sig=000) anlamlı çıkmıştır. Ölçeğin alt faktörleri arasındaki korelasyonların 0,509 ile 0,888 arasında değiştiği gözlemlenmiştir. Bu pozitif ve yüksek korelasyon değerleri (p < .01 düzeyinde anlamlı), beş faktörün birbiriyle tutarlı ve ilişkili olduğunu ancak ayrı yapıları temsil ettiğini desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizi, iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach alfa (Cr α) kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin tamamı için Cr α değeri 0,926 ile 0,950 aralığında tespit edilmiştir. Bu yüksek değerler, ölçeğin mükemmel bir iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Ölçeğin beş temel bileşeni için elde edilen güvenirlik değerleri şöyledir:

• CSS bileşeninde: 0,778 ile 0,828
• CBEE bileşeninde: 0,814 ile 0,843
• CBOA bileşeninde: 0,896 ile 0,910
• CSC bileşeninde: 0,841 ile 0,851
• CBA bileşeninde: 0,821 ile 0,864

Tüm alt bileşenlerin güvenirlik katsayılarının kabul edilebilir sınırların üzerinde olması, ölçeğin hem genel yapısının hem de alt boyutlarının yüksek bir iç tutarlığa sahip olduğunu ve ölçümde kararlı sonuçlar verdiğini ortaya koymaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini belirlemek amacıyla yapılan Faktör Analizi öncesinde, veri setinin uygunluğu Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) ve Bartlett Sphericity Testi ile değerlendirilmiştir. KMO değerinin 0,914 gibi yüksek bir seviyede bulunması, verilerin faktörleştirilmeye son derece uygun olduğunu kanıtlamıştır.

Bartlett testi sonuçlarının istatistiksel olarak anlamlı çıkması (p < 0.001), değişkenler arasında faktör analizini destekleyen yüksek korelasyonların varlığını göstermektedir. Bu bulgular, ölçeğin coğrafi sorgulama becerilerini ölçen güçlü ve ayrık faktörlerden oluşan çok boyutlu bir yapıyı başarıyla ortaya çıkardığını işaret etmektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme (Ölçek Geliştirme Çalışması)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği

Derecelendirme: 5’li Likert Tipi Derecelendirme.

• 1: Hiç
• 2: Nadiren
• 3: Arasıra
• 4: Sık Sık
• 5: Her Zaman

Mevcut Dil: Türkçe

Hedef Kitle: Coğrafya alanında eğitim gören öğrenciler ve ilgili gruplar.

Yaş Grubu: Araştırmanın yapıldığı akademik düzeydeki öğrenci grubu (Yükseköğretim veya ortaöğretim düzeyinde uygulanabilirliği mevcuttur).

Popülasyon Detayları: Yayınlanmamış doktora tezinde detaylı çalışma grubu bilgileri mevcuttur. Genellikle coğrafya eğitimi alan öğrenciler üzerinde pilot ve ana çalışmalar yürütülmüştür.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) yöntemiyle uygulanan, katılımcıların coğrafi sorgulama süreçlerine dair beceri algılarını ölçmeye yönelik maddelerden oluşur.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2021

İzinler ve Ücret: Ölçek, doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir ve ticari olmayan akademik kullanımlar için yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

İletişim: Yazara [email protected] adresi üzerinden ulaşılabilir.

Kaynaklar

Ölçeğin geliştirilmesine ilişkin temel referans ve akademik kaynak aşağıda sunulmuştur.

Yiğit-Özüdoğru, H. (2021) Coğrafya eğitiminde coğrafi sorgulama becerilerinin değerlendirilmesi [Yayınlanmamış doktora tezi]. Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.

Tez kaynağına YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilir: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: cografi-sorgulama-surec-becerisi-olcegi-toad.pdf

Coğrafi Sorgulama Süreç Becerisi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tam listesi için yukarıda belirtilen doktora tezine başvurulması gerekmektedir.