Yengeç Sepeti Sendromu Ölçeği

Özet

Yengeç Sepeti Sendromu (YSS), bireylerin, çevrelerindeki diğer kişilerin başarılarını engelleme veya baltalama eğilimini tanımlayan psikososyal bir olgudur. Bu ölçek, Ö. O. Fettahlıoğlu ve A. Alkış-Dedeoğlu tarafından 2021 yılında geliştirilmiştir. Ölçeğin temel amacı, bu yıkıcı sosyal davranışı ve altında yatan kıskançlık, rekabet veya engelleme motivasyonlarını Türkçe konuşan popülasyonda geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçebilecek bir araç sunmaktır. Bu çalışma, literatürde nispeten yeni olan bu sendromun akademik araştırmalara dâhil edilmesini sağlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Yengeç Sepeti Sendromu, Ölçek Geliştirme, Sosyal Engelleme, Kıskançlık, Rekabet, Başarıyı Engelleme, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Ömer Osman Fettahlıoğlu, Ayşe Alkış Dedeoğlu

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin geliştirilmesindeki temel amaç, sosyal psikoloji ve örgütsel davranış alanlarında önemli bir kavram olan Yengeç Sepeti Sendromu’nun (YSS) ölçülmesine yönelik standartlaştırılmış, psikometrik açıdan sağlam bir araç sağlamaktır. Daha önce bu sendromu doğrudan ve sistematik olarak ölçen bir araç bulunmadığından, bu ölçek araştırmacılara ve uygulayıcılara, bireylerin ve grupların başkalarının başarısını engelleme düzeylerini nicel olarak değerlendirme imkânı sunmaktadır.

Bu araç sayesinde, Yengeç Sepeti Sendromu’nun yaygınlığı, demografik değişkenlerle ilişkisi ve örgütsel verimlilik, eğitim başarısı veya genel yaşam tatmini üzerindeki olumsuz etkileri daha derinlemesine incelenebilecektir. Ölçek, özellikle işyeri ve eğitim ortamlarındaki rekabet ve işbirliği dinamiklerini anlamak için kritik bir öneme sahiptir.

Yapı

Yengeç Sepeti Sendromu Ölçeği, psikolojideki sosyal engelleme veya yıkıcı rekabet yapılarını ölçmektedir. Sendrom, metaforik olarak, bir sepete konulan yengeçlerin, dışarı tırmanmaya çalışan diğer yengeçleri aşağı çekmesini ifade eder. Psikolojik bağlamda, bu durum, bir kişinin başarıya ulaşmasını istemeyen veya kendi başarısızlıklarını telafi etmek amacıyla başkalarının ilerlemesini kıskançlık, dedikodu, eleştiri veya doğrudan sabotaj yoluyla engelleme eğilimini temsil eder.

Ölçek, bu sendromun hem algısal (bireyin bu tür davranışlara maruz kalma düzeyi) hem de davranışsal (bireyin bu tür engelleme davranışlarını sergileme eğilimi) yönlerini kapsamayı hedefler. Ölçülen yapı, genellikle düşük özsaygı, yüksek kıskançlık ve dış rekabetçilik gibi özelliklerle ilişkilidir.

Geçerlik

Ölçek geliştirme çalışmasında, aracın ölçmek istediği yapıyı gerçekten ölçüp ölçmediğini belirlemek amacıyla çeşitli geçerlik analizleri gerçekleştirilmiştir. Kaynakta spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, Fettahlıoğlu ve Alkış-Dedeoğlu (2021), ölçeğin yapısal geçerliğini sağlamak için Faktör Analizi yöntemlerini kullanmışlardır.

Tipik bir geliştirme çalışmasında, yapı geçerliği (construct validity) kapsamında Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve/veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanarak ölçeğin alt boyutlarının teorik modele uygunluğu test edilmiştir. Ayrıca, ölçüt bağımlı geçerlik (criterion-related validity) kapsamında YSS ile ilişkili olduğu varsayılan diğer psikolojik yapılar (örneğin, kıskançlık, narsisizm) arasındaki korelasyonlar da incelenmiştir.

Güvenirlik

Güvenirlik, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını ifade eder. Orijinal çalışmada, ölçeğin iç tutarlılığı (internal consistency) yaygın olarak kullanılan Cronbach Alfa katsayısı ile belirlenmiştir. Bu katsayı, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne ölçüde ölçtüğünü gösterir.

Yayınlanan makale, ölçeğin kabul edilebilir düzeyde psikometrik özelliklere sahip olduğunu göstermektedir. İç tutarlılık analizlerinin yanı sıra, ölçeğin zaman içinde kararlılığını değerlendirmek amacıyla test-tekrar test güvenirlik çalışması da uygulanmış olabilir, ancak bu detaylar kaynakta açıkça belirtilmemiştir.

Faktör Analizi

Ölçeğin geliştirme süreci, yapısal özelliklerini belirlemek için Faktör Analizi tekniklerini içermiştir. Bu analizler, Yengeç Sepeti Sendromu’nun tek boyutlu mu yoksa birden fazla alt boyuttan mı oluştuğunu ortaya koymayı amaçlamıştır.

Elde edilen sonuçlar, ölçeğin teorik beklentilerle uyumlu bir faktör yapısına sahip olduğunu doğrulamıştır. Faktör yükleri, maddelerin ilgili oldukları alt boyutları ne kadar iyi temsil ettiğini göstererek, ölçeğin yapısal bütünlüğünü kanıtlamıştır. Bu analizler, psikolojik bir yapının ölçülmesinde psikometrik özellikler açısından temel bir adımdır.

Ölçme Aracı

Test Türü: Geliştirme (Yeni bir yapıya yönelik özgün ölçek geliştirme)

Format: Orijinal çalışmada detaylı derecelendirme bilgisi verilmemiştir, ancak geliştirme ölçekleri genellikle 5’li veya 7’li Likert tipi derecelendirme kullanır (Örn: Hiç Katılmıyorum’dan Tamamen Katılıyorum’a).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkinler (Genel Popülasyon veya Üniversite Öğrencileri)

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri

Popülasyon Detayları: Ölçek geliştirme çalışması genellikle üniversite öğrencileri veya çeşitli meslek gruplarından oluşan geniş bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Psikoloji, Psikometrik Özellikler, İç Tutarlılık, Yapısal Eşitlik Modellemesi, Akademik Başarı, Örgütsel Davranış.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

Bağlılık E-posta Adresleri: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

Yazışma Adresi: Sorumlu yazar Ayşe Alkış Dedeoğlu’dur. Yazışma adresi, yayınlanan makalede mevcuttur.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik araştırmalarda genellikle yazarların izniyle ücretsiz olarak kullanılabilir. Ticari kullanım için yazarlarla iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Test Yılı: 2021

Kaynaklar

1. Fettahlıoğlu, Ö. O., & Alkış-Dedeoğlu, A. (2021). Yengeç sepeti sendromu ve ölçek geliştirme çalışması. Journal of International Social Research, 14(77), 1224-1235.
2. Ek bilgi ve makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: docplayer.biz.tr
3. Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: yengec-sepeti-sendromu-ve-olcek-gelistirme-calismasi-toad.pdf

[quads id=5]

Yengeç Sepeti Sendromu Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddeleri, orijinal kaynak metinde sağlanmamıştır. Bu nedenle, maddelerin tam listesi için yukarıda belirtilen akademik makaleye başvurulması gerekmektedir.

1. [Ölçek maddeleri orijinal kaynakta sağlanmadığı için buraya eklenememiştir.]