Şişman© Öğretim Liderliği Davranışları Ölçeği

Özet

Şişman© Öğretim Liderliği Davranışları Ölçeği (ŞÖLDÖ), okul yöneticilerinin ve müdürlerinin öğretim liderliği rollerini ve bu roller kapsamındaki davranışlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş kapsamlı bir ölçme aracıdır. Toplam 30 maddeden oluşan bu ölçek, eğitim yönetiminde kritik öneme sahip beş temel alt boyutu kapsamaktadır. Ölçek, yüksek düzeyde iç tutarlılık ve kabul edilebilir uyum indeksleri ile güçlü psikometrik özellikler sergilemektedir. ŞÖLDÖ, özellikle Türk eğitim sistemindeki okul yöneticilerinin liderlik profilini belirlemek ve gelişim alanlarını saptamak için tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Öğretim liderliği, okul yönetimi, liderlik davranışları, eğitim yönetimi, Şişman ölçeği, beş faktörlü yapı, geçerlik, güvenirlik, Likert ölçeği.

Yazarlar

Mehmet Şişman

Amaç

Ölçeğin temel amacı, eğitim kurumlarında görev yapan okul yöneticilerinin, öğrencilerin öğrenme çıktılarını doğrudan etkileyen öğretim liderliği davranışlarını sistematik ve güvenilir bir şekilde değerlendirmektir. Bu ölçek, yöneticilerin güçlü ve zayıf yönlerini belirleyerek, mesleki gelişim programlarının oluşturulmasına bilimsel bir temel sunmayı hedeflemektedir.

ŞÖLDÖ, özellikle eğitim yönetimi araştırmalarında kullanılmak üzere geliştirilmiş olup, okul müdürlerinin öğretim süreçlerine ne ölçüde müdahil olduğunu ve öğretmenlerin desteklenmesi, program yönetimi gibi kritik alanlardaki etkinlik düzeylerini ölçmeye odaklanmıştır.

Yapı

Şişman© Öğretim Liderliği Davranışları Ölçeği, öğretim liderliği kavramını beş farklı ve ilişkili boyutta inceleyen 30 maddeden oluşmaktadır. Bu beş boyutlu yapı, kuramsal literatürdeki ana öğretim liderliği fonksiyonlarını temsil etmektedir.

Ölçeğin alt boyutları ve madde sayıları şu şekildedir:

• Okul Amaçlarının Belirlenmesi ve Paylaşılması: Okulun misyon ve vizyonunun oluşturulması, net hedeflerin saptanması ve tüm paydaşlarla paylaşılması.
• Eğitim Programı ve Öğretim Sürecinin Yönetimi: Müfredatın uygulanması, öğretim materyallerinin sağlanması ve öğretim süreçlerinin denetlenmesi.
• Öğretim Süreci ve Öğrencilerin Değerlendirilmesi: Öğrenci başarısının izlenmesi, değerlendirme yöntemlerinin geçerliliğinin sağlanması ve geri bildirim mekanizmalarının işletilmesi.
• Öğretmenlerin Desteklenmesi ve Geliştirilmesi: Öğretmenlere profesyonel gelişim fırsatları sunulması, mentorluk yapılması ve motivasyonlarının artırılması.
• Düzenli Öğretme-Öğrenme Çevresi ve İkliminin Oluşturulması: Güvenli, düzenli ve öğrenmeye teşvik edici bir okul iklimi ve çevresinin tesis edilmesi.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test edilmiştir. Beş boyutlu modelin veriyle uyumu incelenmiş ve elde edilen uyum indeksleri değerlerinin kabul edilebilir düzeyde olduğu saptanmıştır.

Elde edilen başlıca uyum indeksleri şunlardır: GFI (Uyum İyiliği Endeksi) = 0.91, AGFI (Düzeltilmiş Uyum İyiliği Endeksi) = 0.92, PGFI (Parçalı Uyum İyiliği Endeksi) = 0.85, RMSEA (Yaklaşık Hata Karekök Ortalaması) = 0.06 ve CFI (Karşılaştırmalı Uyum İndeksi) = 0.92. Bu değerler, modelin kuramsal yapıyı başarılı bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir. Ayrıca, ölçekteki maddelerin faktör yükleri 0.46 ile 0.79 arasında değişmekte olup, tüm maddelerin ilgili alt boyutlarına anlamlı katkı sağladığı belirlenmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) hesaplanarak incelenmiştir. ŞÖLDÖ, hem alt boyutlar hem de toplam ölçek düzeyinde son derece yüksek güvenirlik değerleri sergilemektedir.

Alt boyutlara ilişkin iç tutarlılık katsayıları 0.93 ile 0.96 arasında değişmektedir. Ölçeğin toplam puanının iç tutarlılık katsayısı ise 0.98 gibi istisnai derecede yüksek bir değer olarak hesaplanmıştır. Bu bulgular, ölçeğin maddelerinin ölçülmek istenen yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve güvenilir sonuçlar ürettiğini kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Şişman© Öğretim Liderliği Davranışları Ölçeği’nin yapısal bütünlüğünü doğrulamak amacıyla faktör analizi kullanılmıştır. Analiz, ölçeğin kuramsal olarak öngörülen beş boyutlu yapısını desteklemiştir.

Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları, modelin mükemmel veya çok iyi uyum gösterdiğini belirten GFI, AGFI, CFI ve RMSEA değerleriyle bu beş faktörlü yapının kabul edilebilir düzeyde olduğunu göstermiştir. Faktör yüklerinin yüksekliği (0.46–0.79 aralığı), maddelerin kendi faktörlerine güçlü bir şekilde yüklendiğini ve boyutların birbirinden ayrışık olduğunu ortaya koymuştur.

Ölçme Aracı

Test Türü: Geliştirme (Özgün Ölçek Geliştirme Çalışması)

Format: 30 madde ve 5 alt boyuttan oluşan, öz bildirim temelli Likert ölçeği.

Derecelendirme: 5’li Likert Tipi (1= Hiçbir zaman – 5= Her zaman).

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Eğitim Yöneticileri (Okul Müdürleri/İdarecileri).

Yaş Grubu: Veri Yok (Genellikle yetişkin, mesleki popülasyon).

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki resmi okullarda görev yapan okul yöneticileri.

Test Metodolojisi: Ölçek, yöneticilerin kendi öğretim liderliği davranışlarını belirtilen 5 dereceli Likert formatında değerlendirmelerini istemektedir.

Anahtar Kelimeler

Okul müdürü, eğitim liderliği, psikometri, doğrulayıcı faktör analizi, iç tutarlılık, Cronbach Alfa, GFI, RMSEA.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Veri Yok

İletişim E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Veri Yok (Ancak 2016 tarihli makalede detayları mevcuttur).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Mehmet Şişman tarafından geliştirilmiştir. Kullanım izinleri için sorumlu yazar ile doğrudan iletişime geçilmesi önerilir.

Test Yılı: 2016 (Makalenin yayın yılı).

Ücretlendirme: Ticari olmayan akademik kullanımlarda izin alınması gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: sismanc-ogretim-liderligi-davranislari-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Şişman, M. (2016). Şişman© Öğretim Liderliği Davranışları Ölçeği: Geçerlik, güvenirlik ve norm çalışması. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 22 (3), 375-400.

Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: kuey.net

Şişman© Öğretim Liderliği Davranışları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek 30 maddeden ve 5 alt boyuttan oluşmaktadır:

• Okul Amaçlarının Belirlenmesi ve Paylaşılması
• Eğitim Programı ve Öğretim Sürecinin Yönetimi
• Öğretim Süreci ve Öğrencilerin Değerlendirilmesi
• Öğretmenlerin Desteklenmesi ve Geliştirilmesi
• Düzenli Öğretme-Öğrenme Çevresi ve İkliminin Oluşturulması