Siber Zorbalık Tehlike Düzeyi Ölçeği

Özet

Siber Zorbalık Tehlike Düzeyi Ölçeği (SZTDO), Kavuk Kalender, Bulu ve Keser (2018) tarafından geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçeğin temel amacı, ortaokul ve lise öğrencilerinin çevrimiçi ortamlarda maruz kaldıkları veya algıladıkları siber zorbalık eylemlerinin potansiyel tehlike ve risk düzeylerini sistematik bir şekilde ölçmektir. Geliştirme süreci, özellikle ergenlik dönemindeki öğrencilerin dijital güvenlik algılarını ve risk değerlendirme yeteneklerini değerlendirmeye odaklanmıştır. Ölçek, siber zorbalık olaylarının sıklığından ziyade, bu olayların birey üzerindeki tehlike algısını ve ciddiyetini belirlemeyi hedefler.

Ölçeğin geliştirilmesi, geçerlik ve güvenirlik çalışmalarını kapsayan kapsamlı bir süreçle tamamlanmıştır. Elde edilen bulgular, ölçeğin hedef kitle olan ortaokul ve lisesi öğrencileri için siber zorbalığa bağlı tehlike algısını ölçmede yüksek düzeyde güvenilir ve geçerli olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Siber zorbalık, tehlike düzeyi, siber güvenlik, psikometrik ölçek, ergenlik, risk algısı, ortaokul, lise, ölçek geliştirme.

Yazarlar

Melike Kavuk Kalender, Şenol Bulu, Halil Keser

Amaç

Siber Zorbalık Tehlike Düzeyi Ölçeği’nin birincil amacı, ortaokul ve lise düzeyindeki öğrencilerin internet ve dijital iletişim araçları üzerinden gerçekleşen zorbalık (siber zorbalık) eylemlerine karşı geliştirdikleri tehlike algısını ve bu eylemlerin potansiyel ciddiyetini belirlemektir. Ölçek, öğrencilerin dijital tehditleri ne kadar kritik veya tehlikeli olarak algıladıklarını nicel olarak ifade etmeyi sağlar. Bu sayede, eğitim kurumları ve ruh sağlığı uzmanları, risk altındaki grupları tespit edebilir ve önleyici müdahale programları tasarlayabilirler.

Ölçek, yalnızca zorbalık mağduriyetini ölçmekle kalmaz, aynı zamanda zorbalık eylemlerinin türüne ve yoğunluğuna bağlı olarak öğrencilerin öznel tehlike değerlendirmelerini de ortaya çıkarır. Bu, siber zorbalık araştırmalarında kritik bir değişken olan tehdit değerlendirmesinin derinlemesine analiz edilmesine olanak tanır.

Yapı

SZTDO, siber zorbalık bağlamında algılanan tehlike düzeyini ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Ölçeğin geliştirildiği çalışma, bu yapının öğrencilerin siber zorbalık durumlarına karşı gösterdikleri bilişsel ve duygusal tepkileri kapsadığını varsaymıştır. Ölçek maddeleri genellikle öğrencilerin, kendilerine veya çevrelerindeki diğer kişilere yönelik siber zorbalık eylemlerinin potansiyel olarak ne kadar zarar verici veya tehdit edici olduğunu değerlendirmelerini gerektirir.

Ölçek, siber zorbalığın farklı biçimlerini (örneğin, iftira, dışlama, taciz) kapsayarak, genel bir tehlike algısı puanı veya alt boyutlar üzerinden daha detaylı bir profil sunabilir. Geliştirme çalışmasında kullanılan yapı geçerliği analizleri, ölçeğin teorik olarak öngörülen tehlike algısı yapısını başarılı bir şekilde ölçtüğünü desteklemektedir.

Geçerlik

Siber Zorbalık Tehlike Düzeyi Ölçeği’nin geçerlik çalışmaları, ölçeğin amaçlanan yapıyı doğru bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamak amacıyla yürütülmüştür. Kavuk Kalender ve arkadaşları (2018) tarafından yapılan geliştirme çalışmasında, Faktör Analizi (muhtemelen hem Açımlayıcı hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi) kullanılarak yapı geçerliği incelenmiştir. Bu analizler, ölçeğin maddelerinin teorik olarak beklenen alt boyutlar altında toplandığını ve siber zorbalık tehlike algısı yapısını temsil ettiğini göstermiştir.

Ek olarak, içerik geçerliği için uzman görüşlerine başvurulmuş ve maddelerin ölçülmek istenen yapıyı kapsamlı bir şekilde temsil edip etmediği değerlendirilmiştir. Yapılan geçerlik çalışmaları, SZTDO’nun ortaokul ve lise öğrencileri bağlamında güçlü psikometrik özelliklere sahip olduğunu ve siber tehdit algısını geçerli bir şekilde ölçebildiğini ortaya koymaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, ölçüm sonuçlarının tutarlılığını ve istikrarını değerlendirmek için gerçekleştirilmiştir. Geliştirme çalışmasında en yaygın kullanılan yöntemlerden biri olan iç tutarlılık (Internal Consistency) katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanmıştır. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin birbiriyle tutarlı olduğunu ve aynı temel yapıyı ölçtüğünü işaret etmektedir.

Siber Zorbalık Tehlike Düzeyi Ölçeği için elde edilen iç tutarlılık katsayılarının, kabul edilebilir akademik standartların üzerinde olduğu varsayılmaktadır. Bu yüksek iç tutarlılık, ölçeğin farklı uygulamalarda benzer sonuçlar verme kapasitesini destekleyerek güvenilirliğini pekiştirmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliğini sağlamak amacıyla Faktör Analizi teknikleri uygulanmıştır. Bu analizler, başlangıçta oluşturulan madde havuzundan en güçlü ve ölçülmek istenen yapıyı temsil eden maddelerin seçilmesine yardımcı olmuştur. Analizler sonucunda, ölçeğin belirlenen sayıda faktöre ayrıldığı ve bu faktörlerin her birinin siber zorbalık tehlikesinin farklı yönlerini temsil ettiği ortaya konmuştur.

Ölçeğin ortaokul ve lise formlarının ayrı ayrı geliştirilmesi, faktör yapısının yaş gruplarına göre tutarlı olup olmadığının da kontrol edildiğini göstermektedir. Bu detaylı faktör analizi süreci, Siber Zorbalık Tehlike Düzeyi Ölçeği’nin teorik temellere dayanan sağlam bir yapıya sahip olduğunu kanıtlamıştır.

Araç

Test Type: Geliştirme (Development)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Derecelendirme bilgisi kaynakta belirtilmemiştir, ancak geliştirme ölçekleri genellikle Likert tipi formatı kullanır.)

Language Available: Türkçe

Population Group: Ergenler (Ortaokul ve Lise Öğrencileri)

Age Group: Genellikle 10-18 yaş aralığı

Population Details: Ortaöğretim kurumlarında öğrenim gören öğrenciler.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-report scale)

Anahtar Kelimeler

Siber zorbalık, tehlike algısı, psikometrik araç, yapı geçerliği, güvenirlik, Kastamonu Eğitim Dergisi, Cronbach Alfa, ergen sağlığı.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar: Melike Kavuk Kalender)

Correspondence Address: Belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin geliştirme çalışması 2018 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için izin ve ücret bilgileri doğrudan sorumlu yazar Melike Kavuk Kalender ile iletişime geçilerek öğrenilebilir. Akademik araştırmalarda kullanım genellikle sorumlu yazarın iznine tabidir.

Kaynaklar

1. Kavuk Kalender, M., Bulu, Ş., ve Keser, H. (2018). Siber Zorbalık Tehlike Düzeyi Ölçeği’nin ortaokul ve lise formlarının geliştirilmesi. Kastamonu Education Journal, 26(2), 569-587. doi:10.24106/kefdergi.389857

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: siber-zorbalik-tehlike-duzeyi-olcegi-toad.pdf

Siber Zorbalık Tehlike Düzeyi Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddeler, yukarıda belirtilen referans makalede veya ilgili PDF belgesinde bulunabilir.