Servis Ortamı Ölçeği

Özet

Servis Ortamı Ölçeği (SOÖ), Bozkurt-Doğan (1998) tarafından bir yüksek lisans tezi kapsamında Türkçe’ye uyarlama çalışması gerçekleştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle klinik veya tedavi ortamlarındaki sosyal ve psikolojik atmosferin algılanan niteliklerini ölçmeyi amaçlamaktadır. Ölçek, toplam 100 maddeden ve 10 farklı alt boyuttan oluşmaktadır. Derecelendirme formatı Doğru-Yanlış şeklinde ikili bir yapıdadır. Ölçeğin temel amacı, bir hizmet ortamının katılımcılık, destek, düzen ve kontrol gibi kritik boyutlarda nasıl algılandığını hem çalışanlar hem de hastalar perspektifinden değerlendirmektir.

Anahtar Kelimeler

Servis Ortamı Ölçeği, Uyarlama, Servis Ortamı, Psikolojik Atmosfer, Klinik Değerlendirme, Güvenirlik, Geçerlik, 100 Madde.

Yazarlar

S. Bozkurt-Doğan (Uyarlayan).

[quads id=5]

Amaç

Servis Ortamı Ölçeği’nin (SOÖ) temel amacı, bir hizmet sunulan ortamın (örneğin, psikiyatri servisi veya rehabilitasyon merkezi) sosyal ve örgütsel özelliklerini sistematik olarak değerlendirmektir. Ölçek, bu ortamların hastalar ve çalışanlar tarafından nasıl deneyimlendiğini ve algılandığını ortaya koyarak, ortamın iyileştirilmesine yönelik müdahaleler için temel veriler sağlamayı hedefler.

Ölçek, ortamın katılımcılık düzeyinden, destekleyici yapısına, spontan davranışlara izin verme derecesinden, düzen ve organizasyon kalitesine kadar geniş bir yelpazede değerlendirme yapar. Bu sayede, ortamın terapötik potansiyelini veya stres faktörlerini belirlemek mümkün hale gelmektedir.

Yapı

Servis Ortamı Ölçeği, hizmet ortamının algılanan kalitesini ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Ölçek, her biri 10 maddeden oluşan toplam 10 alt boyuta ayrılmıştır. Bu alt boyutlar, ortamın sosyal ilişkiler, kişisel gelişim potansiyeli ve sistem bakım/sistem değişikliği boyutlarını kapsamaktadır.

Ölçeği oluşturan 10 temel yapısal boyut şunlardır:

• Katılım: Servisin canlılık ve hareketlilik düzeyi.
• Destek: Bireylerin (hastaların) birbirlerine sağladığı yardım ve dayanışma düzeyi.
• Spontanlık: Tedavi programının esnekliği ve değişime açıklığı.
• Otonomi: Bireylerin (hastaların) kişisel seçim ve özgürlük derecesi.
• Pratik Yönelim: Serviste yeni tedavi yöntemlerinin denenme sıklığı ve uygulama odaklılık.
• Kişisel Sorun Yönelimi: Kişisel sorunlar hakkında açıkça konuşma ve paylaşım ortamının varlığı.
• Öfke ve Saldırganlık: Çatışma ve tartışma sıklığı.
• Düzen ve Organizasyon: Tedavi programının yapılandırılmış ve iyi düzenlenmiş olma derecesi.
• Programın Açıklığı: Programda sorumlulukların ve kuralların netliği.
• Çalışanların Kontrolü: Servis kurallarını ihlal edenlerin cezalandırılması ve çalışanların otorite düzeyi.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, Bozkurt-Doğan (1998) tarafından Klasik Test Kuramı (KTT) çerçevesinde madde analizine odaklanılarak yürütülmüştür. Her alt ölçekteki maddeler, ayrı ayrı analizlere tabi tutulmuştur.

Yapılan madde analizleri kapsamında, madde çıkarıldığında ölçek ortalamaları ve varyansları, madde-toplam puan korelasyonları ve Cronbach Alfa iç tutarlık katsayıları hesaplanmıştır. Madde-toplam puan korelasyonunun .30’un üzerinde olması ve/veya madde çıkarıldığında ölçek alfa değerinin düşmesi, maddenin yüksek ayırt ediciliğe sahip olduğunu göstermekte ve bu durum ölçeğin iç tutarlılığa dayalı geçerliğini desteklemektedir. Tersi durumda (düşük korelasyon ve alfa artışı), maddenin ayırt ediciliğinin düşük olduğu kabul edilmiştir.

Güvenirlik

Servis Ortamı Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, hem çalışanlar hem de hastalar için alt ölçek düzeyinde iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) hesaplanarak rapor edilmiştir. Güvenirlik katsayılarında, bazı alt ölçeklerde kabul edilebilir düzeyler gözlemlenirken, bazılarında oldukça düşük değerler kaydedilmiştir.

Çalışanlar İçin Güvenirlik Katsayıları: Alt ölçek güvenirlik katsayıları .14 ile .77 arasında değişim göstermiştir. En yüksek değer Düzen ve Organizasyon (DO) alt boyutu için (.77) bulunurken, en düşük değer Çalışanların Kontrolü (ÇK) alt boyutu için (.14) belirlenmiştir. Diğer önemli alt boyutlar: Katılım (KA) .67, Destek (DE) .44, Spontanlık (SP) .47, Otonomi (OT) .40, Pratik Yönelim (PY) .59, Kişisel Sorun Yönelimi (KYS) .45, Öfke ve Saldırganlık (ÖS) .30, Programın Açıklığı (PA) .52.

Hastalar İçin Güvenirlik Katsayıları: Hastaların alt ölçek güvenirlik katsayıları .01 ile .72 arasında değişmiştir. En yüksek değer yine Düzen ve Organizasyon (DO) alt boyutu (.72) ve Katılım (KA) alt boyutu (.70) için bulunmuştur. En düşük değerler ise Otonomi (OT) alt boyutu (.01) ve Çalışanların Kontrolü (ÇK) alt boyutu (.12) için rapor edilmiştir. Diğer önemli alt boyutlar: Destek (DE) .66, Spontanlık (SP) .28, Pratik Yönelim (PY) .59, Kişisel Sorun Yönelimi (KYS) .49, Öfke ve Saldırganlık (ÖS) .15, Programın Açıklığı (PA) .63.

Faktör Analizi

Sunulan kaynak materyalde, ölçeğin yapısal geçerliğini incelemek amacıyla geleneksel Açımlayıcı veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA/AFA) uygulandığına dair doğrudan bir bilgi bulunmamaktadır. Ölçek geçerliği, bunun yerine, Klasik Test Kuramı (KTT) prensiplerine dayalı madde analizi yöntemleri kullanılarak değerlendirilmiştir. Bu yaklaşım, her bir alt ölçeğin iç tutarlılığını ve maddelerin toplam puanla korelasyonunu incelemeye odaklanmıştır.

Madde analizinin sonuçları, maddelerin alt ölçek içinde yeterli düzeyde ayırt ediciliğe sahip olup olmadığını belirlemeye yönelik güçlü kanıtlar sunmuştur, ancak ölçeğin 10 boyutlu teorik yapısının ampirik olarak ne ölçüde doğrulandığı hakkında ek faktör analizi verisi gerekmektedir.

Enstrüman Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: 10 alt boyut, toplam 100 madde.

Derecelendirme: Doğru-Yanlış (İkili derecelendirme)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Klinik veya hizmet ortamlarında bulunan hastalar ve çalışanlar.

Age Group: Yetişkinler (Implied by context of clinical service environment).

Population Details: Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü kapsamında yürütülen yüksek lisans tezi çalışması. Spesifik örneklem büyüklüğü ve özellikleri kaynakta detaylı belirtilmemiştir.

Test Methodology: Madde analizi ve iç tutarlılık (Cronbach Alfa) hesaplamaları.

Anahtar Kelimeler

Servis Ortamı, Hastane Ortamı, Psikometrik Ölçek, İç Tutarlılık, Cronbach Alfa, Klinik Yönetim, Geçerlik.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değil.

Affiliation Email addresses: Bilgi mevcut değil.

Correspondence Address: Bilgi mevcut değil.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler ve ücretlendirme bilgisi kaynakta belirtilmemiştir. Kullanım için orijinal adaptasyon çalışmasına (Bozkurt-Doğan, 1998) başvurulması önerilir.

Test Yılı (Adaptasyon): 1998.

Kaynaklar

Bozkurt- Doğan, S. (1998). Servis Ortamı Ölçeği (SOÖ) geçerlik ve güvenirlik çalışması (Yüksek lisans tezi). Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir.

Tez Merkezi Linki: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: servis-ortami-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Servis Ortamı Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

• Katılım (10 m): Bu servis canlı ve hareketlidir.
• Destek (10 m): Burada hastalar birbirlerine çok az yardım ederler.
• Spontanlık (10 m): Bu tedavi programı her zaman aynıdır değişmez.
• Otonomi (10 m): Burada hastalar istedikleri gibi giyinebilir.
• Pratik Yönelim (10 m): Bu serviste sık sık yeni tedavi yöntemleri denenir.
• Kişisel Sorun Yönelimi (10 m): Burada kişisel sorunlar hakkında açıkça konuşulur.
• Öfke ve Saldırganlık (10 m): Bu tedavi programında hastalar nadiren tartışırlar.
• Düzen ve Organizasyon (10 m): Bu tedavi programı çok iyi düzenlenmiştir.
• Programın Açıklığı (10 m): Bu programda herkes kimin sorumlu olduğunu bilir.
• Çalışanların Kontrolü (10 m): Servisin kurallarını bozan hastalar cezalandırılır.