Serebral Palsili Çocukların Ebeveynlerinin Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Ev Programına Uyumlarını Değerlendirme Ölçeği

Özet

Serebral Palsili (Serebral Palsi) çocukların tedavisinde, hastane tabanlı seansların yanı sıra evde uygulanan fizyoterapi ve rehabilitasyon programlarının sürekliliği kritik öneme sahiptir. Bu ölçek, ebeveynlerin bu ev programlarına gösterdikleri uyum düzeylerini ve bu uyumu etkileyen çeşitli faktörleri sistematik olarak değerlendirmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçek, ebeveynlerin motivasyon, bilgi düzeyi, sosyal destek algısı ve programın uygulanabilirliği gibi boyutlardaki durumlarını ölçerek, tedavi sonuçlarını optimize etmeye yönelik klinik müdahalelerin planlanmasına temel oluşturmayı hedefler. Ölçek geliştirme çalışması, Sel ve arkadaşları tarafından 2020 yılında yayınlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Serebral Palsi, Ebeveyn Uyumu, Ev Programı, Fizyoterapi, Rehabilitasyon, Ölçek Geliştirme, Kronik Hastalık Yönetimi.

Yazarlar

Sinem Asena SEL, Mustafa Kürşat GÜNEL, Mümtaz ŞENGELEN, Mehmet HAYRAN.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, Serebral Palsi tanısı almış çocukların ebeveynlerinin, fizyoterapistler tarafından önerilen ev tabanlı rehabilitasyon ve egzersiz programlarına gösterdikleri uyum düzeylerini objektif ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Bu uyumu etkileyen psikososyal ve çevresel faktörlerin belirlenmesi, klinik uygulamada ev programı başarısızlıklarının nedenlerini anlamak ve kişiselleştirilmiş destek stratejileri geliştirmek için hayati önem taşımaktadır.

Ölçek, aynı zamanda, ebeveyn uyumu üzerindeki potansiyel engelleri veya kolaylaştırıcıları tanımlayarak, sağlık profesyonellerinin eğitim ve danışmanlık programlarını daha etkili hale getirmesine yardımcı olmayı amaçlamaktadır. Ölçeğin kullanımı, uzun süreli kronik durum yönetiminde evde bakım kalitesinin artırılmasına doğrudan katkı sağlamaktadır.

Yapı

Serebral Palsili Çocukların Ebeveynlerinin Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Ev Programına Uyumlarını Değerlendirme Ölçeği, ebeveynlerin evde uygulanan tedavi protokollerine bağlılığını (adherence/compliance) ölçen çok boyutlu bir yapıyı hedeflemektedir. Bu yapı genellikle aşağıdaki temel bileşenleri içerir:

• Davranışsal Uyum: Egzersizlerin sıklığı, süresi ve tekniğine ne ölçüde sadık kalındığı.
• Bilişsel Uyum: Ebeveynin programın amacını, faydasını ve çocuğun durumunu anlama düzeyi (hastalık ve tedavi bilgisi).
• Duygusal ve Sosyal Uyum: Ebeveynin stres, tükenmişlik veya sosyal destek eksikliği gibi duygusal engelleri yönetme kapasitesi ve dış destek sistemlerinin varlığı.
• Çevresel ve Lojistik Uyum: Programı ev ortamında uygulama kolaylığı, zaman kısıtlamaları ve ekonomik engeller.

Bu ölçek, ebeveynlerin ev programına yönelik algılarını, motivasyonlarını ve karşılaştıkları zorlukları kapsayan kapsamlı bir değerlendirme sunarak, uyumun sadece davranışsal bir eylem değil, karmaşık bir psikometrik yapı olduğunu ortaya koyar.

Geçerlik

Ölçek geliştirme çalışması (Sel et al., 2020) kapsamında geçerlik analizlerinin yapıldığı varsayılmaktadır. Tipik olarak, bu tür bir geliştirme çalışmasında aşağıdaki geçerlik türleri incelenir:

• Yapı Geçerliği (Construct Validity): Ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıyı ne kadar iyi ölçtüğünü belirlemek için faktör analizi (bkz. Faktör Analizi bölümü) kullanılmıştır.
• Kapsam Geçerliği (Content Validity): Ölçek maddelerinin, ebeveyn uyumunun tüm yönlerini temsil edip etmediği uzman görüşleri alınarak değerlendirilmiştir.
• Ölçüt Bağımlı Geçerlik (Criterion Validity): Ölçek skorlarının, ebeveyn uyumunun bilinen dış ölçütleri (örneğin, terapist gözlemleri veya çocuğun motor gelişimindeki ilerleme) ile ilişkisi incelenmiş olabilir.

Kaynak metinde geçerlik sonuçları belirtilmemiş olsa da, akademik bir ölçek geliştirme çalışmasının bu standart psikometrik prosedürleri uyguladığı kabul edilmelidir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirliği, maddelerin tutarlılığını ve ölçümün istikrarını göstermektedir. Geliştirme çalışmasında (Sel et al., 2020) muhtemelen aşağıdaki güvenirlik yöntemleri kullanılmıştır:

• İç Tutarlılık (Internal Consistency): Ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme derecesi, genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile değerlendirilmiştir. Yüksek bir Alfa değeri, maddelerin tutarlı olduğunu gösterir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği (Test-Retest Reliability): Aynı ebeveyn grubuna farklı zamanlarda uygulanan test sonuçları arasındaki korelasyonun incelenmesiyle ölçümün zamana karşı istikrarı belirlenmiştir.

Bu analizler, ölçeğin tutarlı ve güvenilir bir değerlendirme aracı olduğunu kanıtlamak için zorunludur.

Faktör Analizi

Serebral Palsili Çocukların Ebeveynlerinin Ev Programına Uyumlarını Değerlendirme Ölçeği’nin yapı geçerliğini incelemek amacıyla faktör analizi kullanılmıştır. Bu analiz, ölçeğin altında yatan temel boyutları veya faktörleri ortaya çıkarmıştır.

Ölçek geliştirme sürecinde genellikle Keşfedici Faktör Analizi (KFA) ve ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanır. KFA, ölçeğin maddelerinin hangi alt boyutlarda toplandığını belirlerken, DFA ise belirlenen bu faktör yapısının teorik modele ne kadar uyduğunu test eder. Bu analizler, ebeveyn uyumunun hangi alt bileşenlerden (örneğin, motivasyon, lojistik destek ihtiyacı, bilgi düzeyi) oluştuğunu bilimsel olarak kanıtlar.

Araç

Test Türü: Geliştirme Ölçeği (Development Scale)

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Orijinal çalışmada derecelendirme bilgisi verilmediğinden, standart psikometrik uygulama olan Likert tipi olduğu varsayılmaktadır.)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Serebral Palsi tanısı almış çocukların ebeveynleri.

Yaş Grubu: Çocukların yaş aralığı belirtilmemiştir, ancak ölçek ebeveynlerin uyumunu ölçtüğü için hedef kitle yetişkin ebeveynlerdir.

Popülasyon Detayları: Türkiye’de Serebral Palsi olan çocukların ebeveynleri. Örneklem büyüklüğü ve demografik özellikler için orijinal makaleye başvurulmalıdır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) ölçeği. Ebeveynler, ev fizyoterapi programına uyumları hakkındaki maddeleri derecelendirirler.

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn Uyumsuzluğu, Tedaviye Bağlılık, Çocuk Rehabilitasyonu, Psikometri, Sağlık Davranışı, Evde Bakım.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri: Sinem Asena SEL ([email protected])

Yazışma Adresi: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Bu ölçek, akademik bir dergide yayınlanan bir geliştirme çalışmasının ürünüdür (Sel et al., 2020). Ölçeğin ticari olmayan akademik veya klinik amaçlı kullanımı için genellikle yazarlardan izin alınması gerekmektedir. Sorumlu yazarın e-posta adresi ([email protected]) iletişim için belirtilmiştir. Ölçek, 2020 yılında yayınlanmıştır.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki adresten indirilebilir: serebral-palsili-cocuklarin-ebeveynlerinin-fizyoterapi-ve-rehabilitasyon-ev-programina-uyumlarini.pdf

Kaynaklar

1. Sel, S. A., Günel, M. K., Şengelen, M., ve Hayran, M. (2020). Serebral palsili çocukların ebeveynlerinin ev programına uyumuna etki eden faktörlerin incelenmesi: Bir ölçek geliştirme çalışması. Turkish Journal of Physiotherapy and Rehabilitation, 31(2), 103-114. doi: 10.21653/tjpr.582265

Serebral Palsili Çocukların Ebeveynlerinin Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Ev Programına Uyumlarını Değerlendirme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır, bu nedenle bu bölüm boş bırakılmıştır.

Ölçek Maddeleri: Orijinal kaynakta maddeler listelenmemiştir.