Posttravmatik Stres Bozukluğu- Kısa Ölçek

Özet

Posttravmatik Stres Bozukluğu- Kısa Ölçek (PTSB-KÖ), bireylerde posttravmatik stres bozukluğu (PTSB) semptomlarını hızlı ve etkili bir şekilde değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçektir. Bu ölçek, özellikle Türkiye’de lisans öğrencileri örnekleminde psikometrik özelliklerinin incelenmesi ve Türkçe’ye uyarlanması ile kullanıma sunulmuştur. Ölçek, travmatik olaylara maruz kalmış bireylerde görülen yeniden yaşantılama, kaçınma ve uyarılma gibi temel PTSB semptom kümelerini değerlendirir. Kısa formatı sayesinde hem klinik hem de araştırma ortamlarında pratik bir kullanım sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Posttravmatik Stres Bozukluğu, PTSB-KÖ, Psikometrik Özellikler, Uyarlama, Travma, Stres, Ölçek.

Yazarlar

Cuneyt Evren, Emre Dalbudak, Ömer Aydemir, Engin Köroğlu, Burcu Evren, Serap Özen, K. S. Coşkun.

[quads id=5]

Amaç

Posttravmatik Stres Bozukluğu- Kısa Ölçek’in (PTSB-KÖ) temel amacı, bireylerde posttravmatik stres bozukluğu (PTSB) semptomlarının varlığını ve şiddetini hızlı bir şekilde tespit etmektir. Bu ölçek, özellikle yoğun klinik ortamlarda veya geniş çaplı tarama çalışmalarında zaman kısıtlamaları altında güvenilir ve geçerli bir değerlendirme aracı sağlamak üzere tasarlanmıştır. Travmatik olaylara maruz kalmış kişilerin psikolojik durumlarını anlamak ve olası PTSB tanısı için öncü bilgiler sunmak ölçeğin birincil hedefidir.

Türkiye’deki uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonda kültürel ve dilsel olarak uygunluğunu sağlamayı amaçlamıştır. Bu sayede, Türk örnekleminde PTSB prevalansının belirlenmesi, risk faktörlerinin araştırılması ve tedavi etkinliklerinin değerlendirilmesi gibi çeşitli araştırma ve klinik uygulamalarda kullanılabilmesi hedeflenmiştir.

Yapı

Posttravmatik Stres Bozukluğu- Kısa Ölçek, Posttravmatik Stres Bozukluğu‘nun temel tanı kriterlerini yansıtan semptom kümelerini ölçer. Geleneksel olarak, PTSB, travmatik bir olaya maruz kalma sonrasında ortaya çıkan ve üç ana semptom kümesi altında sınıflandırılan bir durumdur: yeniden yaşantılama (olayın tekrarlayan, istemsiz anıları, rüyaları veya flaşbackleri), kaçınma (travmayla ilişkili düşüncelerden, duygulardan, yerlerden veya insanlardan kaçınma) ve uyarılma (aşırı irkilme tepkisi, uyku sorunları, sinirlilik gibi artmış uyarılma semptomları).

Ölçeğin maddeleri, bu üç ana semptom kümesini kapsayacak şekilde yapılandırılmıştır. Kısa formatına rağmen, psikopatolojik yapının önemli yönlerini yakalama kapasitesine sahip olduğu varsayılır. Uyarlama çalışması sırasında, ölçeğin bu teorik yapısının Türk örnekleminde de doğrulanıp doğrulanmadığı faktör analizi gibi istatistiksel yöntemlerle incelenmiştir.

Geçerlik

Posttravmatik Stres Bozukluğu- Kısa Ölçek’in Türkçe uyarlamasının geçerlik çalışmaları, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne kadar doğru ölçtüğünü değerlendirmiştir. Evren ve arkadaşları (2016) tarafından yapılan çalışmada, ölçeğin yapı geçerliği incelenmiştir. Bu tür çalışmalar genellikle faktör analizi yöntemleri kullanılarak ölçek maddelerinin beklenen alt boyutlar altında toplanıp toplanmadığına bakmayı içerir. İçerik geçerliği, ölçüt bağımlı geçerlik ve ayırt edici geçerlik gibi diğer geçerlik türleri de psikometrik değerlendirmelerin önemli bileşenleridir.

Kaynak referansta belirtilen “Psychometric properties” ifadesi, geçerlik çalışmalarının yapıldığını düşündürmektedir. Ancak, bu özet metinde spesifik geçerlik katsayıları veya detaylı bulgular doğrudan yer almamaktadır. Genellikle, bu tür uyarlama çalışmalarında, ölçeğin diğer bilinen ve geçerli PTSB ölçüm araçlarıyla korelasyonu (yakınsak geçerlik) ve farklı klinik grupları ayırt etme yeteneği (ayırt edici geçerlik) incelenir.

Güvenirlik

Posttravmatik Stres Bozukluğu- Kısa Ölçek’in güvenirlik çalışmaları, ölçeğin tutarlı ve kararlı ölçümler yapma yeteneğini değerlendirir. Evren ve arkadaşları (2016) tarafından yapılan uyarlama çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılığı incelenmiştir. İç tutarlılık, ölçek maddelerinin birbirleriyle ne kadar ilişkili olduğunu ve aynı yapıyı ölçtüğünü gösterir. Bu genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile rapor edilir.

Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin tutarlı olduğunu ve güvenilir bir ölçüm sağladığını gösterir. Test-tekrar test güvenirliği gibi diğer güvenirlik yöntemleri de, ölçeğin farklı zamanlarda yapılan ölçümlerde ne kadar kararlı sonuçlar verdiğini değerlendirmek için kullanılabilir. Kaynakta “Psychometric properties” ifadesi geçmekle birlikte, bu metinde spesifik güvenirlik katsayıları belirtilmemiştir.

Faktör Analizi

Posttravmatik Stres Bozukluğu- Kısa Ölçek’in Türkçe uyarlaması sırasında faktör analizi yöntemi kullanılarak ölçeğin yapısal özellikleri incelenmiştir. Faktör analizi, çok sayıda değişken arasındaki ilişkileri inceleyerek temel boyutları veya faktörleri ortaya çıkarmayı amaçlayan bir istatistiksel tekniktir. Bu ölçek için, faktör analizi, PTSB’nin teorik olarak beklenen semptom kümelerinin (yeniden yaşantılama, kaçınma, uyarılma) ölçek maddelerinde de ayrışıp ayrışmadığını test etmek için kullanılmıştır.

Yapılan analizler, ölçeğin Türk örnekleminde de PTSB‘nin çok boyutlu yapısını destekleyen bir faktör yapısına sahip olduğunu göstermiş olmalıdır. Bu, ölçeğin kültürel olarak da geçerli ve uygun bir araç olduğunu gösteren önemli bir adımdır. Genellikle açıklayıcı veya doğrulayıcı faktör analizi yöntemleri bu tür uyarlama çalışmalarında tercih edilir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama ölçeği. Orijinal bir ölçeğin farklı bir dil ve kültüre adapte edilmiş versiyonudur.

Format: Kaynakta belirtilmemiştir, ancak genel olarak psikolojik ölçekler kendini raporlama formatında, Likert tipi derecelendirme ile sunulur.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama yapıldığı için).

Popülasyon Grubu: Lisans öğrencileri.

Yaş Grubu: Kaynakta belirtilmemiştir, ancak lisans öğrencileri genellikle 18-25 yaş arası genç yetişkinlerdir.

Popülasyon Detayları: Evren ve arkadaşları (2016) çalışması, ölçeğin psikometrik özelliklerini bir lisans öğrencileri örnekleminde değerlendirmiştir. Bu, ölçeğin bu spesifik popülasyon için uygun olduğunu göstermektedir.

Test Metodolojisi: Kaynakta belirtilmemiştir, ancak genellikle bir dizi maddeye yanıt verilerek puanlama yapılan anket tabanlı bir değerlendirme metodolojisidir.

Anahtar Kelimeler

Travma Sonrası Stres Bozukluğu, Kısa Ölçek, Psikolojik Değerlendirme, Psikometri, Türkçe Uyarlama, Klinik Psikoloji, Araştırma.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Kaynakta belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu yazarın e-postası belirtilmiştir).

Yazışma Adresi: Kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Ölçeğin Geliştirildiği Yıl

Ölçeğin kullanımına ilişkin izinler veya olası ücretler hakkında kaynak metinde doğrudan bilgi bulunmamaktadır. Genellikle uyarlama ölçekleri, orijinal ölçeğin geliştiricileri veya yayıncıları ile iletişime geçilerek izin alınmasını gerektirir. Ölçeğin Türkçe uyarlamasının psikometrik özellikleri 2016 yılında yayınlanan makalede sunulmuştur, bu da ölçeğin bu tarihte veya öncesinde kullanıma sunulduğunu göstermektedir. Orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: posttraumatic-stress-disorder-ptsd-short-scale-toad.pdf

Kaynaklar

• Evren, C., Dalbudak, E., Aydemir, Ö., Köroğlu, E., Evren,B., Özen, S., & Coşkun, K. S. (2016). Psychometric properties of the Turkish PTSD-short scale in a sample of undergraduate students. Bulletin of Clinical Psychopharmacology, 26(3), 294-302. doi: 10.5455/bcp.20151205113132
• Makalenin Ulakbim/TR Dizin bağlantısı: uvt.ulakbim.gov.tr

[quads id=5]

Posttravmatik Stres Bozukluğu- Kısa Ölçek Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Kaynak içerikte ölçek maddeleri bulunmamaktadır. Bu nedenle, ölçek maddeleri bu bölümde sunulamamaktadır.