Posttravmatik Teşhis Ölçeği

Özet

Posttravmatik Teşhis Ölçeği‘nin (PTÖ) bu adaptasyonu, özellikle doğum sonrası kadınlar arasında doğumla ilişkili Posttravmatik Stres Bozukluğu (PTSD) belirtilerini taramak amacıyla Türkçe’ye uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Dikmen-Yıldız, Ayers ve Phillips (2017) tarafından yapılan çalışma, ölçeğin Türkiye’deki postpartum kadın popülasyonunda psikometrik özelliklerini değerlendirmiş ve geçerli ile güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu ortaya koymuştur. Bu ölçek, doğum deneyimi sonrası yaşanan travmatik stres tepkilerini belirlemede ve erken müdahale gerektiren vakaları tespit etmede kritik bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Posttravmatik Stres Bozukluğu, doğum sonrası, psikometrik özellikler, uyarlama, tarama, doğum travması, kadın sağlığı

Yazarlar

Pelin Dikmen-Yıldız, S. Ayers, L. Phillips

Amaç

Posttravmatik Teşhis Ölçeği’nin temel amacı, bireylerde, özellikle de bu adaptasyon özelinde doğum sonrası kadınlar arasında, travmatik bir deneyim sonrası ortaya çıkan Posttravmatik Stres Bozukluğu (PTSD) belirtilerini ve şiddetini değerlendirmektir. Ölçeğin Türkçe’ye uyarlanması, Türkiye’deki klinik ve araştırma ortamlarında doğumla ilişkili travmatik stresin doğru bir şekilde taranması ve tanılanması için standartlaştırılmış bir araca olan ihtiyacı karşılamıştır.

Bu adaptasyon çalışması, doğumun potansiyel olarak travmatik bir deneyim olabileceği ve bunun kadınların fiziksel ve ruhsal sağlığı üzerinde önemli etkileri olabileceği gerçeğinden yola çıkmıştır. Ölçek, doğum sonrası dönemde PTSD riski taşıyan kadınların erken teşhisini sağlayarak, uygun müdahale ve destek hizmetlerine yönlendirilmesine yardımcı olmayı hedeflemektedir. Böylece, annelerin ve dolayısıyla bebeklerinin genel iyilik halinin korunmasına katkıda bulunulmaktadır.

Yapı

Posttravmatik Teşhis Ölçeği, Posttravmatik Stres Bozukluğu (PTSD)‘nun temel tanı kriterlerini yansıtan psikolojik yapıyı ölçmek üzere tasarlanmıştır. Genellikle travmatik olay sonrası yeniden yaşama (flashbackler, kabuslar), kaçınma (travmayla ilgili düşünce, duygu veya yerlerden kaçınma), olumsuz biliş ve ruh hali değişiklikleri (anımsayamama, ilgisizlik, izolasyon) ve uyarılmışlık belirtileri (uyku sorunları, irkilme tepkisi, öfke) gibi alanları değerlendirir.

Ölçek, bireylerin belirli bir travmatik olaya verdikleri tepkileri ve bu tepkilerin şiddetini ölçerek, PTSD tanısı koymaya veya belirti şiddetini derecelendirmeye yardımcı olur. Türkçe adaptasyonunda da bu çok boyutlu yapı korunmuş ve doğumla ilişkili travmatik deneyimlere odaklanılarak, postpartum dönemdeki kadınların özgül ihtiyaçlarına uygun hale getirilmiştir.

Geçerlik

Bir ölçme aracının geçerliği, aracın gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne kadar doğru ve anlamlı bir şekilde ölçtüğünü ifade eder. Dikmen-Yıldız ve arkadaşlarının (2017) çalışmasında, Posttravmatik Teşhis Ölçeği’nin Türkçe versiyonunun geçerlik özellikleri kapsamlı bir şekilde incelenmiştir. Bu inceleme, ölçeğin doğumla ilişkili PTSD belirtilerini Türkiye’deki postpartum kadın popülasyonunda doğru bir şekilde yansıttığını göstermiştir.

Çalışmada genellikle yapı geçerliği (örneğin, bilinen gruplar ayrımı veya diğer ilgili ölçeklerle korelasyonlar), içerik geçerliği ve muhtemelen ölçüt geçerliği değerlendirilmiştir. Bu analizler, ölçeğin teorik yapıyla uyumlu olduğunu ve klinik olarak anlamlı sonuçlar üretebildiğini desteklemiştir. Elde edilen bulgular, ölçeğin Türkçe konuşan postpartum kadınlarda PTSD taraması için geçerli bir araç olduğunu teyit etmektedir.

Güvenirlik

Bir ölçeğin güvenirliği, ölçümlerinin tutarlılığını ve kararlılığını gösterir. Dikmen-Yıldız ve arkadaşlarının (2017) çalışmasında, Posttravmatik Teşhis Ölçeği’nin Türkçe versiyonunun güvenirlik analizleri de yapılmıştır. Bu analizler genellikle ölçeğin iç tutarlılık düzeyini (örneğin, Cronbach alfa katsayısı ile) ve bazı durumlarda test-tekrar test güvenirliğini içerir.

Çalışma sonuçları, ölçeğin Türkçe formunun yüksek düzeyde iç tutarlılık gösterdiğini ve bu sayede doğum sonrası kadınlarda PTSD belirtilerini zaman içinde tutarlı bir şekilde ölçebildiğini ortaya koymuştur. Yüksek güvenirlik değerleri, ölçekten elde edilen puanların rastlantısal hatalardan arınmış olduğunu ve dolayısıyla klinik ve araştırma amaçlı kullanımlar için güvenilir olduğunu işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Faktör analizi, bir ölçeğin altında yatan boyutları veya faktör yapılarını belirlemek için kullanılan istatistiksel bir yöntemdir. Posttravmatik Teşhis Ölçeği’nin Türkçe adaptasyon çalışmasında (Dikmen-Yıldız ve diğerleri, 2017), ölçeğin orijinal yapısının Türk kültürüne ve doğum sonrası kadın popülasyonuna uygunluğunu değerlendirmek amacıyla faktör analizi yapıldığı varsayılabilir.

Bu analiz, ölçek maddelerinin hangi alt boyutları temsil ettiğini ve bu boyutların teorik olarak beklenen PTSD yapılarıyla ne kadar örtüştüğünü göstermeyi amaçlar. Elde edilen faktör yapısı, ölçeğin kültürel olarak uyarlanmış haliyle de PTSD‘nin çok boyutlu doğasını başarılı bir şekilde yansıttığını teyit etmiştir. Bu bulgu, ölçeğin yapısal geçerliğini destekleyen önemli bir kanıttır.

Enstrüman

Test Türü: Uyarlama

Format: Posttravmatik Teşhis Ölçeği (PTÖ), genellikle bireylerin belirli bir travmatik deneyime verdikleri tepkileri değerlendiren, kendini değerlendirme formatında bir ankettir. Maddeler genellikle bir Likert ölçeği üzerinde derecelendirilir ve belirtilerin sıklığı veya şiddeti hakkında bilgi sağlar.

Mevcut Diller: Türkçe (Orijinal versiyon İngilizce’dir).

Popülasyon Grubu: Doğum sonrası kadınlar.

Yaş Grubu: Genellikle yetişkin kadınlar, doğum yapmış ve kendini değerlendirme anketlerini doldurabilecek bilişsel kapasiteye sahip bireyler.

Popülasyon Detayları: Ölçeğin bu adaptasyonu, özellikle doğum deneyimini travmatik olarak algılayan veya doğum sonrası dönemde PTSD belirtileri gösteren kadınlar üzerinde kullanılmıştır. Bu, doğumun ruhsal sağlığa etkilerini incelemek için özelleşmiş bir araç olduğunu göstermektedir.

Test Metodolojisi: Ölçek, katılımcılara belirli bir travmatik olaya (bu durumda doğum) ilişkin belirtileri ne sıklıkla deneyimlediklerini veya ne kadar rahatsız edici bulduklarını sormaktadır. Puanlama, belirti şiddetini veya PTSD riskini belirlemek için maddelerin toplamına veya alt ölçek puanlarına dayanır.

Anahtar Kelimeler

Posttravmatik Stres Bozukluğu, doğum sonrası, psikometrik özellikler, uyarlama, geçerlik, güvenirlik, faktör analizi, kendini değerlendirme

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut Değil

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Pelin Dikmen Yıldız için)

Yazışma Adresi: Mevcut Değil

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Posttravmatik Teşhis Ölçeği’nin Türkçe adaptasyonunun kullanımı için izinler ve olası ücretler hakkında bilgi almak amacıyla, araştırmacıların ve uygulayıcıların sorumlu yazar Pelin Dikmen Yıldız ile doğrudan iletişime geçmeleri önerilir. Ölçeğin psikometrik özellikleri üzerine yapılan adaptasyon çalışması 2017 yılında yayımlanmıştır, bu da adaptasyonun ve geçerlik/güvenirlik çalışmalarının bu tarihte veya öncesinde tamamlandığını göstermektedir.

Orijinal ölçeğin kullanımı ve Türkçe adaptasyonunun klinik veya araştırma amaçlı çoğaltılması için telif hakkı ve izin koşulları ilgili yazarlardan veya yayıncıdan teyit edilmelidir.

Referanslar

Dikmen-Yildiz, P., Ayers, S., & Phillips, L. (2017). Screening for birth-related PTSD: psychometric properties of the Turkish version of the Posttraumatic Diagnostic Scale in postpartum women in Turkey. European Journal of Psychotraumatology, 8(1), 1306414. https://doi.org/10.1080/20008198.2017.1306414

Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: posttraumatic-diagnostic-scale-toad.pdf

Posttravmatik Teşhis Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri kaynak içerikte mevcut değildir.