Performans Başarısızlık Değerlendirme Envanteri

Özet

Performans kaygısı ve başarısızlık korkusu, bireylerin akademik, mesleki veya sosyal alanlardaki başarılarını olumsuz etkileyebilen yaygın psikolojik olgulardır. Performans Başarısızlık Değerlendirme Envanteri (PBDE), bireylerin potansiyel performans başarısızlıklarına ilişkin bilişsel ve duygusal tepkilerini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu envanter, orijinal adı Performance Failure Appraisal Inventory (PFAI) olan ölçeğin Türkçe’ye uyarlaması olup, Kahraman ve Sungur (2016) tarafından gerçekleştirilmiştir. PBDE, beş alt boyutta, bireylerin başarısızlık durumunda yaşayabilecekleri utanç, öz saygı kaybı, geleceğin belirsizliği, sosyal ilgi kaybı ve başkalarını hayal kırıklığına uğratma korkularını ölçmektedir. Bu ölçek, özellikle performans odaklı ortamlarda bireylerin başarısızlık algılarını anlamak ve bu yöndeki müdahaleleri geliştirmek için değerli bir araç sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Performans Başarısızlık Değerlendirme Envanteri, PFAI, performans kaygısı, öz saygı, psikometri, ölçek uyarlaması, geçerlik, güvenirlik.

Yazarlar

Nurcan Kahraman, S. Sungur

Amaç

Performans Başarısızlık Değerlendirme Envanteri (PBDE)‘nin temel amacı, bireylerin potansiyel performans başarısızlıklarına yönelik bilişsel değerlendirmelerini ve duygusal tepkilerini sistematik bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, bireylerin başarısızlık durumunda ortaya çıkabilecek olumsuz sonuçlara ilişkin algılarını, özellikle utanç, öz saygı değerinin düşmesi, geleceğin belirsizliği, sosyal çevredeki ilgi kaybı ve başkalarını hayal kırıklığına uğratma gibi boyutlarda belirlemeyi hedefler.

Ölçek, bu algıların yoğunluğunu ve türünü ortaya koyarak, performans kaygısı yaşayan veya başarısızlık korkusuyla mücadele eden bireyler için tanısal ve müdahaleye yönelik çalışmaların geliştirilmesine katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. Türk kültürüne uyarlaması sayesinde, Türk popülasyonunda bu önemli psikolojik yapının daha iyi anlaşılmasına olanak sağlamıştır.

Yapı

Performans Başarısızlık Değerlendirme Envanteri (PBDE), bireylerin potansiyel bir başarısızlık durumunda ortaya çıkardıkları bilişsel ve duygusal değerlendirmeleri ölçen çok boyutlu bir yapıyı temel alır. Bu yapı, genel olarak performans kaygısı ve başarısızlık korkusu ile ilişkilidir. Ölçek, 25 maddeden ve beş ana alt boyuttan oluşmaktadır.

Bu alt boyutlar, başarısızlığın farklı yönlerine ilişkin algıları temsil eder: Utanç ve mahcubiyet korkusu, Öz saygı değerinin düşeceği korkusu, Geleceğin belirsizliği, Sosyal ilgiyi kaybetme ve Diğer kişileri hayal kırıklığına uğratmak. Her bir alt boyut, bireyin başarısızlığı nasıl yorumladığını ve bu duruma karşı hangi duygusal ve bilişsel tepkileri verdiğini anlamak için kritik öneme sahiptir.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlaması sürecinde, Performans Başarısızlık Değerlendirme Envanteri (PBDE)‘nin yapı geçerliği, doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ile incelenmiştir. Yapılan analizler, ölçeğin beş boyutlu modelinin orijinal yapıya uygun olduğunu göstermiştir.

DFA sonucunda elde edilen uyum indeksi değerleri, modelin veri ile iyi bir uyum sergilediğini belirtmektedir: GFI (Goodness of Fit Index) = .98, CFI (Comparative Fit Index) = .95, RMSEA (Root Mean Square Error of Approximation) = .04 ve SRMR (Standardized Root Mean Square Residual) = .09. Bu değerler, psikometrik açıdan kabul edilebilir ve hatta mükemmel uyum düzeylerini işaret etmektedir. Ayrıca, ölçekteki maddelerin faktör yükleri .70 ile .86 arasında değişmekte olup, bu da maddelerin ilgili alt boyutlarını güçlü bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir.

Güvenirlik

Performans Başarısızlık Değerlendirme Envanteri (PBDE)‘nin güvenirliği, iç tutarlılık katsayıları (Cronbach’s Alpha) ile değerlendirilmiştir. Ölçeğin alt boyutlarına ilişkin hesaplanan iç tutarlılık katsayıları .74 ile .80 arasında değişmektedir.

Bu değerler, ölçeğin alt boyutlarının tutarlı ve güvenilir ölçümler sağladığını göstermektedir. Genellikle .70 ve üzeri Cronbach’s Alpha değerleri, psikometrik araçlar için kabul edilebilir bir güvenirlik düzeyi olarak kabul edilir. Bu bulgular, PBDE’nin Türk popülasyonunda da güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu desteklemektedir.

Faktör Analizi

Performans Başarısızlık Değerlendirme Envanteri (PBDE)‘nin yapısal geçerliğini incelemek amacıyla, Kahraman ve Sungur (2016) tarafından yapılan doğrulayıcı faktör analizi (DFA) uygulanmıştır. Bu analiz, ölçeğin 25 maddesinin beş alt boyuta dağılımının teorik modele uygunluğunu test etmiştir.

Analiz sonuçları, ölçeğin beş boyutlu modelinin iyi bir uyum sergilediğini ortaya koymuştur. Elde edilen uyum indeksi değerleri (GFI=.98, CFI=.95, RMSEA=.04, SRMR=.09) modelin veriye mükemmel bir şekilde uyduğunu göstermektedir. Her bir maddenin ilgili alt boyutuyla olan ilişkisini ifade eden faktör yükleri ise .70 ile .86 arasında değişmekte olup, tüm maddelerin ilgili faktörlere güçlü katkı sağladığını ve ölçek yapısının sağlam olduğunu kanıtlamaktadır.

Ölçek

Test Türü: Uyarlama

Format: 25 maddeden ve 5 alt boyuttan oluşan, 5’li Likert tipi bir derecelendirme ölçeğidir.

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkinler ve ergenler için uygun olduğu varsayılmaktadır.

Yaş Grubu: Belirtilmemiştir, ancak genellikle yetişkinler ve ergenler için uygundur.

Popülasyon Detayları: Özgün çalışmada spesifik popülasyon detayları belirtilmemiştir.

Test Metodolojisi: Bireylerin kendileri tarafından doldurulan (self-report) bir anket formudur. Katılımcılar, her bir maddeyi 5’li Likert ölçeği üzerinde değerlendirirler.

Anahtar Kelimeler

Performans kaygısı, Performans Başarısızlık Değerlendirme Envanteri, PFAI, öz saygı, psikometri, ölçek uyarlaması, faktör analizi, güvenirlik.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Sağlanmamıştır.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Nurcan Kahraman için)

Yazışma Adresi: Sağlanmamıştır.

İzinler, Ücretler ve Test Yılı

Performans Başarısızlık Değerlendirme Envanteri (PBDE)‘nin kullanımıyla ilgili spesifik izinler veya ücretler hakkında orijinal çalışmada detaylı bilgi verilmemiştir. Genellikle akademik amaçlı kullanımlarda, orijinal yayıncılardan ve uyarlamayı yapan yazarlardan izin alınması tavsiye edilir. Ölçeğin Türkçe’ye uyarlaması 2016 yılında yayımlanmıştır.

Kaynaklar

• Kahraman, N. ve Sungur, S. (2016). Adaptation of the Performance Failure Appraisal Inventory (PFAI) into Turkish. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi (KEFAD), 17(3), 223-239.

  Makale bağlantısı: kefad.ahievran.edu.tr

• Envanterin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: performans-basarisizlyk-degerlendirme-envanteri-toad.pdf

Performans Başarısızlık Değerlendirme Envanteri Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

25 madde 5 alt boyut
Utanç ve mahcubiyet korkusu (7 madde):
Öz saygı değerinin düşeceği korkusu (4 madde):
geleceğin belirsizliği (4 madde):
Sosyal ilgiyi kaybetme (5 madde):
Diğer kişileri hayal kırıklığına uğratmak (5 madde):