Özdüzenleyici Öğrenme Stratejileri Ölçeği (ÖÖSÖ)

Özet

Özdüzenleyici Öğrenme Stratejileri Ölçeği (ÖÖSÖ), Kadıoğlu, Uzuntiryaki ve Aydın tarafından 2011 yılında geliştirilen, öğrencilerin öğrenme süreçlerinde kullandıkları özdüzenleyici stratejileri değerlendirmeye yönelik bir psikolojik ölçme aracıdır. Ölçek, toplam 29 maddeden ve sekiz farklı alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar, öğrencilerin motivasyonel, bilişsel ve metabilişsel özdüzenleme becerilerini kapsamaktadır. ÖÖSÖ, 6’lı derecelendirme (1=hiçbir zaman – 6=her zaman) ile öğrencilerin belirli stratejileri ne sıklıkla kullandıklarını nicel olarak belirler. Geliştirme çalışması, ölçeğin psikometrik özelliklerinin (geçerlik ve güvenirlik) sağlamlığını ortaya koymayı amaçlamıştır. Bu ölçek, eğitimciler ve araştırmacılar için öğrencilerin öğrenme yaklaşımlarını anlamak, özdüzenlemeli öğrenmeyi teşvik etmek ve akademik başarıyı artırmaya yönelik müdahaleler geliştirmek adına değerli bir araç sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Özdüzenleyici Öğrenme, Öğrenme Stratejileri, Psikometrik Ölçek, Eğitim Psikolojisi, Metakognisyon, Motivasyon, Öğrenci Başarısı

Yazarlar

Cansel Kadıoğlu, Esen Uzuntiryaki, Y. Çiğdem Aydın

Amaç

Özdüzenleyici Öğrenme Stratejileri Ölçeği (ÖÖSÖ), öğrencilerin öğrenme süreçlerinde kullandıkları çeşitli özdüzenleyici stratejileri kapsamlı bir şekilde değerlendirmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçeğin temel amacı, öğrencilerin özdüzenlemeli öğrenme becerilerinin düzeyini ve bu becerilerin hangi alt boyutlarda yoğunlaştığını belirlemektir. Bu sayede, eğitimciler ve araştırmacılar, öğrencilerin öğrenme yaklaşımlarını daha iyi anlayabilir ve ihtiyaç duyulan alanlarda destekleyici müdahaleler geliştirebilirler.

ÖÖSÖ, öğrencilerin akademik başarılarını etkileyen kritik faktörlerden biri olan özdüzenleyici öğrenme becerilerini ölçerek, öğrenme güçlüklerinin erken teşhis edilmesine ve bireyselleştirilmiş eğitim programlarının oluşturulmasına katkıda bulunmayı hedefler. Ölçek, özellikle öğrencilerin öğrenme hedefleri belirleme, kaynakları yönetme, motivasyonlarını sürdürme ve öğrenme süreçlerini izleme gibi stratejileri ne sıklıkla kullandıklarını ortaya koyarak, öğrenme ortamlarının iyileştirilmesi için değerli bilgiler sunar.

Yapı

Özdüzenleyici Öğrenme Stratejileri Ölçeği (ÖÖSÖ), bireylerin kendi öğrenme süreçlerini aktif olarak yönetme kapasiteleri olan özdüzenlemeli öğrenme (ÖDÖ) kavramını ölçmektedir. ÖDÖ, öğrencilerin hedefler belirlediği, öğrenme stratejilerini seçtiği ve kullandığı, performanslarını izlediği ve değerlendirdiği, ayrıca motivasyonlarını ve duygularını yönettiği dinamik bir süreçtir. Bu yapı, bilişsel, metabilişsel ve motivasyonel bileşenleri içerir.

ÖÖSÖ, özdüzenlemeli öğrenmenin sekiz farklı alt boyutunu ele almaktadır. Bu alt boyutlar, öğrencilerin öğrenme faaliyetleri sırasında sergiledikleri çeşitli davranışsal ve bilişsel stratejileri yansıtır. Kaynakta belirtilen alt boyutlardan bazıları şunlardır:

• Motivasyon Düzenlemesi (Motivation Regulation): Öğrencinin bir konuyu öğrenmek için kendini motive etme ve çaba gösterme becerisi. Örneğin, “Konuyu öğrenmek için kendimi sıkı çalışmaya ikna ederim.”
• Planlama (Planning): Bir göreve başlamadan önce ne öğreneceğine karar verme ve öğrenme sürecini yapılandırma. Örneğin, “Bir görevi çalışmaya başlamadan önce ne öğreneceğime karar veririm.”
• Çaba Düzenlemesi (Effort Regulation): Öğrencinin öğrenme sırasında karşılaştığı zorluklara rağmen çabasını sürdürmesi ve gerektiğinde ara vererek konuyu tekrar ele alması. Örneğin, “Bir görevi çalışırken konuyu anlamazsam ara veririm.”
• Dikkat Odaklama (Attention Focusing): Çalışma ortamını düzenleyerek ve dikkat dağıtıcı unsurları en aza indirerek öğrenmeye odaklanma. Örneğin, “Çalışmaya başlamadan önce çalışma ortamımı düzenlerim.”
• Görev Stratejileri (Task Strategies): Öğrenme materyallerini daha iyi anlamak ve işlemek için belirli teknikler kullanma. Örneğin, “Anlayamadığım kavramları listelerim.”
• Ek Kaynak Kullanımı (Using Additional Resources): Bir konuyu farklı kaynaklardan araştırarak ve öğrenme materyalini zenginleştirerek anlama çabası. Örneğin, “Konuyu farklı kaynaklardan çalışırım.”
• Kendi Kendine Talimat Verme (Self-Instruction): Bir problem çözerken veya bir görevi tamamlarken kendine yol gösterici talimatlar verme. Örneğin, “Bir problemi çözerken, problemi nasıl çözeceğimi kendime açıklarım.”

Bu alt boyutlar, öğrencilerin öğrenme hedeflerine ulaşmak için kullandıkları bilişsel, metabilişsel ve motivasyonel stratejilerin geniş bir yelpazesini temsil etmektedir. Ölçek, bu stratejilerin her birini ayrı ayrı değerlendirerek, öğrencilerin özdüzenlemeli öğrenme profillerine ilişkin detaylı bir bakış açısı sunar.

Geçerlik

Ölçek geliştirme sürecinde, bir aracın ölçmeyi amaçladığı yapıyı gerçekten ölçüp ölçmediğini belirlemek için geçerlik çalışmaları büyük önem taşır. Özdüzenleyici Öğrenme Stratejileri Ölçeği (ÖÖSÖ)’nin geliştirilmesi makalesinde, ölçeğin geçerlik özelliklerine ilişkin detaylı bilgilere yer verilmesi beklenmektedir. Sunulan kaynak materyalinde geçerlik bilgisi ‘-‘ olarak belirtilmiş olsa da, akademik bir ölçek geliştirme çalışması bağlamında, yapı geçerliği, kapsam geçerliği ve ölçüt bağımlı geçerlik gibi çeşitli geçerlik türlerinin incelendiği varsayılabilir.

Genellikle, yapı geçerliği faktör analizi teknikleri (açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi) kullanılarak araştırılır. Bu analizler, ölçek maddelerinin teorik olarak öngörülen alt boyutlarla ne kadar uyumlu olduğunu ve ölçeğin altında yatan yapıyı ne kadar iyi temsil ettiğini gösterir. Ayrıca, kapsam geçerliği için uzman görüşleri alınarak maddelerin ölçülmek istenen yapıyı yeterince temsil edip etmediği değerlendirilir. Ölçeğin geçerlik çalışmalarına ilişkin tam ve detaylı bulgular için Kadıoğlu, Uzuntiryaki ve Aydın (2011) tarafından yayımlanan orijinal makaleye başvurulması gerekmektedir.

Güvenirlik

Bir psikometrik aracın tutarlılık ve istikrarlılık derecesini ifade eden güvenirlik, ölçek geliştirme sürecinin bir diğer kritik bileşenidir. Özdüzenleyici Öğrenme Stratejileri Ölçeği (ÖÖSÖ)’nin güvenirlik analizleri, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı maddelerle benzer sonuçlar verip vermediğini gösterir. Kaynak materyalinde güvenirlik bilgisi de ‘-‘ olarak belirtilmiş olsa da, bir ölçek geliştirme çalışmasında iç tutarlılık (Cronbach alfa), test-tekrar test güvenirliği veya yarıya bölme güvenirliği gibi yöntemlerin kullanıldığı güçlü bir olasılıktır.

İç tutarlılık katsayısı (genellikle Cronbach alfa), ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme derecesini gösterir ve yaygın olarak kullanılan bir güvenirlik ölçüsüdür. Yüksek bir alfa değeri, maddeler arasındaki tutarlılığın yüksek olduğunu ve ölçeğin güvenilir olduğunu işaret eder. Ölçeğin güvenirlik katsayıları ve bu katsayıların yorumlanması hakkında ayrıntılı bilgi için, Kadıoğlu, Uzuntiryaki ve Aydın (2011) tarafından yayımlanan bilimsel makalenin incelenmesi önem arz etmektedir.

Faktör Analizi

Özdüzenleyici Öğrenme Stratejileri Ölçeği (ÖÖSÖ)’nin yapı geçerliğini belirlemek ve ölçeğin altında yatan boyutları keşfetmek amacıyla faktör analizi yöntemleri kullanılmıştır. Kaynakta belirtilen “29 madde ve 8 alt boyut” bilgisi, bu ölçeğin çok boyutlu bir yapıyı ölçtüğünü ve bu boyutların faktör analizi ile ortaya çıkarıldığını güçlü bir şekilde ima etmektedir. Genellikle ölçek geliştirme süreçlerinde, başlangıçta açımlayıcı faktör analizi (AFA) ile madde havuzundan teorik olarak anlamlı alt boyutlar belirlenir.

AFA’yı takiben, farklı bir örneklem üzerinde doğrulayıcı faktör analizi (DFA) uygulanarak belirlenen faktör yapısının teorik beklentilerle ve veriyle ne kadar uyumlu olduğu test edilir. ÖÖSÖ’nün 8 alt boyutlu yapısının da bu tür istatistiksel analizler sonucunda belirlendiği varsayılmaktadır. Bu alt boyutlar, öğrencilerin özdüzenleyici öğrenme stratejilerinin farklı yönlerini temsil ederek, ölçeğe yapısal bir derinlik kazandırmıştır. Faktör yükleri, özdeğerler ve açıklanan varyans gibi detaylı faktör analizi sonuçları için, ölçeğin orijinal bilimsel makalesine başvurulmalıdır.

Enstrüman

Test Türü: Öz Bildirim Ölçeği / Anket Tipi

Format: Likert Ölçeği. 6’lı derecelendirme kullanılmıştır (1=hiçbir zaman – 6=her zaman).

Mevcut Dil: Türkçe (Ölçek, Türkiye’de geliştirilmiştir.)

Popülasyon Grubu: Genellikle eğitim bilimleri ve psikoloji alanındaki ölçekler, lise veya üniversite öğrencileri gibi akademik popülasyonları hedefler. Bu ölçeğin de benzer bir öğrenci popülasyonu üzerinde kullanıldığı tahmin edilmektedir.

Yaş Grubu: Akademik öğrenme stratejilerini aktif olarak kullanan ve yansıtabilen ergen ve genç yetişkin yaş grupları (örn. 15 yaş ve üzeri).

Popülasyon Detayları: Ölçek, öğrencilerin özdüzenleyici öğrenme stratejilerini değerlendirmek üzere tasarlanmıştır. Geliştirme çalışmasının yapıldığı örneklemin detayları (örn. üniversite öğrencileri, lise öğrencileri, belirli bir bölüm veya disiplin) orijinal makalede bulunabilir.

Test Metodolojisi: Ölçek geliştirme çalışması, nicel araştırma yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Bu süreç genellikle madde havuzu oluşturma, pilot uygulamalar, uzman görüşleri alma, geçerlik ve güvenirlik analizleri (faktör analizi, iç tutarlılık katsayıları vb.) yapmayı içerir. 29 maddeden ve 8 alt boyuttan oluşan yapı, detaylı psikometrik analizler sonucunda oluşturulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Özdüzenleyici Öğrenme, Öğrenme Stratejileri, Psikometrik Ölçek, Eğitim Psikolojisi, Metakognisyon, Motivasyon, Öğrenci Başarısı, Öz Bildirim Ölçeği

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: ORCID bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri: Kurum e-posta adresleri kaynakta belirtilmemiştir.

Yazışma Adresi: Yazışma adresi kaynakta belirtilmemiştir. Sorumlu yazarın e-posta adresi aşağıda verilmiştir: [email protected]

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Özdüzenleyici Öğrenme Stratejileri Ölçeği (ÖÖSÖ), Kadıoğlu, Uzuntiryaki ve Aydın tarafından 2011 yılında geliştirilmiştir. Ölçeğin kullanımı için izinler ve herhangi bir ücretlendirme bilgisi kaynak materyalinde açıkça belirtilmemiştir. Genellikle, akademik amaçlı geliştirilen ölçeklerin kullanımı için yazarlarla iletişime geçilmesi veya orijinal yayın koşullarının incelenmesi önerilir. Ölçeği kullanmayı düşünen araştırmacıların ve uygulayıcıların, sorumlu yazar Cansel Kadıoğlu ile [email protected] adresi üzerinden iletişime geçerek kullanım koşulları hakkında bilgi almaları tavsiye edilir.

Referanslar

Kadıoğlu, C., Uzuntiryaki, E. ve Aydın, Y. Ç. (2011). Özdüzenleyici Öğrenme Stratejileri Ölçeğinin (ÖÖSÖ) geliştirilmesi. Egitim ve Bilim, 36(160), 11-23. Orijinal makaleye bu bağlantıdan ulaşılabilir: egitimvebilim.ted.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: ozduzenleyici-ogrenme-stratejileri-olcegi-ooso-toad.pdf

Özdüzenleyici Öğrenme Stratejileri Ölçeği (ÖÖSÖ) Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

29 madde ve 8 alt boyut
Motivation Regulation: I persuade myself to work hard in order to learn the topic.
Planning: I decide on what to learn before I start studying a task.
Effort Regulation: While studying for a task, I give a break if I do not understand the topic.
Attention Focusing: Before starting to study, I organize my study environment.
Task Strategies: I list the concepts that I cannot understand.
Using Additional Resources: I study the topic from different resources.
Self-Instruction: While solving a problem, I explain to myself how to solve the problem.