Öz Yeterlik İnancı Ölçeği

Özet

Öz Yeterlik İnancı Ölçeği, 2012 yılında Nalan Akkuzu tarafından doktora tezi çalışması kapsamında geliştirilmiş bir ölçektir. Ölçek, özellikle kimya öğretmen adaylarının mesleki yeterlilik düzeylerine dair sahip oldukları inançları ve algıları değerlendirmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçek, bireylerin belirli görevleri başarıyla yerine getirme kapasitelerine olan inançlarını, yani Öz Yeterlik İnancı düzeylerini ölçmeyi hedefler. Toplam 25 maddeden oluşan bu araç, iki temel alt boyuta ayrılmaktadır: Kişisel Öz Yeterlik (13 madde) ve Sonuç Beklentisi (12 madde). Yanıtlar, 5’li Likert Ölçeği formatında derecelendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Öz Yeterlik İnancı, Mesleki Yeterlilik, Kimya Öğretmen Adayları, Psikometrik Özellikler, Likert Ölçeği, Açımlayıcı Faktör Analizi.

Yazarlar

Nalan AKKUZU

Amaç

Ölçeğin geliştirilmesindeki temel amaç, kimya öğretmen adaylarının mesleklerini icra etme yeteneklerine ve bu icranın getireceği sonuçlara dair algılarını bilimsel yöntemlerle ölçmektir. Bu bağlamda, ölçek adayların mesleki görevleri başarıyla tamamlama kapasitelerine yönelik kişisel yargılarını belirlemeye odaklanmıştır. Bu tür bir değerlendirme, eğitim programlarının etkinliğini ölçmek ve öğretmen adaylarının geliştirilmesi gereken alanlarını tespit etmek için kritik öneme sahiptir.

Ölçek, öğretmen adaylarının mesleki yaşamlarında karşılaşacakları zorluklarla başa çıkma motivasyonlarını ve azimlerini yordamada kullanılan, geliştirme türünde bir araçtır.

Yapı

Öz Yeterlik İnancı Ölçeği, sosyal bilişsel öğrenme teorisinin temelini oluşturan Öz Yeterlik kavramını ölçmektedir. Öz Yeterlik, bireyin belirli bir performans düzeyini gerçekleştirmek için gerekli eylemleri düzenleme ve yürütme yeteneklerine dair inancıdır.

Ölçek, bu karmaşık yapıyı iki ana alt boyuta ayırarak daha spesifik bir ölçüm sağlamaktadır. Bu alt boyutlar ve madde sayıları şunlardır:

• Kişisel Öz Yeterlik (13 madde): Adayın bizzat kendi yeteneklerine, becerilerine ve yeterliliklerine olan inancını yansıtır.
• Sonuç Beklentisi (12 madde): Adayın, başarılı bir eylemin arzulanan olumlu sonuçları doğuracağına dair beklentisini ifade eder. Bu alt boyut, çabanın karşılığını alacağına dair inancı kapsar.

Geçerlik Çalışmaları

Ölçeğin yapı geçerliğini test etmek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır. AFA, ölçeğin teorik olarak öngörülen iki alt boyutlu yapısının ampirik olarak da desteklenip desteklenmediğini incelemek için kullanılmıştır.

Faktör yük değerlerinin belirlenmesinde, alanyazında kabul gören minimum düzey olan 0.32 kriteri esas alınmıştır. Analiz sonucunda, tüm maddelerin bu kabul düzeyini karşıladığı ve maddelerin ilgili faktörlere yeterli düzeyde yüklendiği belirlenmiştir. Bu bulgular, ölçeğin yapısal olarak geçerli olduğunu ve ölçmek istediği psikolojik yapıyı (öz yeterlik ve sonuç beklentisi) başarılı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Güvenirlik Çalışmaları

Ölçeğin güvenilirliğini, yani ölçüm tutarlılığını tespit etmek için iki aşamalı bir analiz süreci izlenmiştir. İlk olarak, ölçek maddelerinin ayırt edici özelliklerini değerlendirmek amacıyla madde toplam korelasyon analizleri yapılmış ve ayırt edicilik puanları hesaplanmıştır. Bu analiz, her bir maddenin toplam ölçek puanı ile ne kadar ilişkili olduğunu gösterir.

İkinci ve temel güvenirlik ölçütü olarak, ölçeğin iç tutarlılığını belirlemek üzere Cronbach Alpha katsayısı hesaplanmıştır. Yüksek bir Cronbach Alpha değeri, ölçekteki maddelerin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü işaret eder.

Faktör Analizi

Öz Yeterlik İnancı Ölçeği’nin geliştirilmesi sürecinde kullanılan Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), ölçeğin 25 maddesinin iki ayrı faktör altında toplandığını ortaya koymuştur. Bu iki faktör, teorik çerçeve ile uyumlu olarak Kişisel Öz Yeterlik ve Sonuç Beklentisi olarak adlandırılmıştır.

Faktör yüklerinin 0.32 standardını karşılaması, maddelerin faktör yapısına güçlü bir şekilde katkıda bulunduğunu ve faktör ayrımının net olduğunu göstermektedir. Bu sonuçlar, ölçeğin çok boyutlu yapısının istatistiksel olarak sağlam temellere dayandığını doğrulamaktadır.

Ölçme Aracı

Test Türü: Geliştirme

Format: 5’li Likert Ölçeği (1= kesinlikle katılmıyorum – 5= kesinlikle katılıyorum)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite Öğrencileri (Öğretmen Adayları)

Yaş Grubu: Yetişkin (Lisans Düzeyi)

Popülasyon Detayları: Kimya Öğretmen Adayları

Test Metodolojisi: Öz raporlama yöntemiyle uygulanan, çok maddeli, iki faktörlü tutum ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Öz Yeterlik, Mesleki İnanç, Eğitim Psikolojisi, Cronbach Alpha, Ölçek Geliştirme, Sonuç Beklentisi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değil.

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İzmir, Türkiye.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Nalan Akkuzu’nun 2012 yılında Dokuz Eylül Üniversitesi’nde tamamladığı doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin ticari olmayan akademik kullanımları için yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanım izni ve ücret bilgileri için sorumlu yazar Nalan Akkuzu ([email protected]) ile irtibat kurulmalıdır.

Ölçek ile ilgili detaylı bilgi ve tezin orijinal bağlantısı şurada bulunabilir: tez.yok.gov.tr

Referanslar

• Akkuzu, N. (2012). Kimya öğretmen adaylarının mesleki yeterlilik düzeylerinin belirlenmesi (Doktora tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İzmir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyaları aşağıda yer almaktadır:

• oz-yeterlik-inanci-olcegi-toad.pdf
• oz-yeterlik-inanci-olcegi-toad.pdf
• oz-yeterlik-inanci-olcegi-toad.pdf
• oz-yeterlik-inanci-olcegi-toad.pdf
• oz-yeterlik-inanci-olcegi-toad.pdf
• oz-yeterlik-inanci-olcegi-toad.pdf
• oz-yeterlik-inanci-olcegi-toad.pdf
• oz-yeterlik-inanci-olcegi-toad.pdf

Öz Yeterlik İnancı Ölçeği Maddeleri

2 alt boyut ve 25 madde
Kişisel Öz Yeterlik(13m):
Sonuç Beklentisi (12m):