Öz-Kavram Envanteri- I

Özet

Öz-Kavram Envanteri- I, bireylerin çok boyutlu öz-kavram düzeylerini değerlendirmek amacıyla uyarlanmış psikolojik bir ölçektir. Göksel Yıldız ve Sibel Fer tarafından 2008 yılında yapılan geçerlik ve güvenirlik çalışmasıyla Türk kültürüne kazandırılan bu envanter, 7 alt boyut ve 60 maddeden oluşmaktadır. Ölçek, 5’li Likert ölçeği formatında yanıtlanmakta olup, güçlü geçerlik ve güvenirlik özellikleri sergilemektedir. Özellikle eğitim ortamlarında öğrencilerin farklı alanlardaki öz-kavramlarını anlamak için değerli bir araçtır.

Anahtar Kelimeler

Öz-kavram, psikolojik ölçek, uyarlama, geçerlik, güvenirlik, faktör analizi, Likert ölçeği, eğitim psikolojisi.

Yazarlar

Göksel Yıldız, Sibel Fer

Amaç

Öz-Kavram Envanteri- I’in temel amacı, bireylerin farklı yaşam alanlarındaki öz-kavram düzeylerini kapsamlı bir şekilde ölçmektir. Özellikle akademik başarı, sosyal ilişkiler ve fiziksel yeterlilik gibi alanlarda bireylerin kendilerine ilişkin algılarını belirlemeye odaklanır.

Bu envanter, öğrencilerin eğitim süreçlerindeki psikolojik durumlarını anlamak, potansiyel gelişim alanlarını tespit etmek ve rehberlik hizmetlerine katkı sağlamak amacıyla kullanılabilir. Ölçek, bireyin kendini nasıl algıladığını ve bu algıların çeşitli boyutlarda nasıl farklılaştığını ortaya koyar.

Yapı

Öz-Kavram Envanteri- I, toplam 60 maddeden oluşan ve 7 farklı alt boyutu ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil etmektedir. Bu alt boyutlar, bireyin kendilik algısının çeşitli yönlerini yansıtmak üzere tasarlanmıştır.

• Matematik (13 madde): Bireyin matematiksel yeteneklerine ve başarılarına ilişkin algısını ölçer.
• Fiziksel Görünüm (13 madde): Bireyin kendi fiziksel görünüşüne yönelik algılarını değerlendirir.
• Okuma (8 madde): Bireyin okuma becerileri ve akademik okuma performansına ilişkin öz-algısını belirler.
• Ebeveyn İlişkileri (8 madde): Bireyin ebeveynleriyle olan ilişkilerine yönelik algılarını ve bu ilişkilerden duyduğu memnuniyeti değerlendirir.
• Fiziksel Yeterlilik (7 madde): Bireyin fiziksel aktivite ve spor becerilerine ilişkin yeterlilik algısını ölçer.
• Akran İlişkileri (7 madde): Bireyin akranlarıyla olan sosyal ilişkilerine ve bu ilişkilerdeki konumuna yönelik algısını belirler.
• Genel Okul (4 madde): Bireyin genel olarak okul ortamına, derslere ve akademik hayata ilişkin tutum ve algılarını yansıtır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, faktör analizi yöntemiyle incelenmiştir. Yapılan analizler sonucunda, envanterin yedi faktörlü ve toplam 60 maddeden oluşan bir yapıya sahip olduğu doğrulanmıştır. Bu bulgu, ölçeğin teorik olarak öngörülen çok boyutlu öz-kavram yapısını ampirik olarak desteklediğini göstermektedir.

Yapı geçerliği çalışmaları, Öz-Kavram Envanteri- I’in ölçmeyi amaçladığı kavramları tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve farklı alt boyutların birbirinden ayrışan, ancak ilişkili psikolojik yapılar olduğunu doğrulamaktadır. Bu durum, ölçeğin bilimsel araştırmalarda ve uygulamalarda güvenle kullanılabileceğinin önemli bir göstergesidir.

Güvenirlik

Öz-Kavram Envanteri- I’in güvenirliği, iç tutarlılık katsayısı ile değerlendirilmiştir. Ölçeğin bütünü için hesaplanan iç tutarlılık güvenirlik katsayısı 0.95 olarak bulunmuştur. Bu yüksek katsayı, ölçek maddelerinin birbiriyle tutarlı olduğunu ve aynı yapıyı ölçtüğünü güçlü bir şekilde ortaya koymaktadır.

Ayrıca, faktör maddelerinin iç tutarlılık güvenirliği, 0.17 ile 0.65 arasında değişen madde-toplam korelasyon katsayıları ile desteklenmiştir. Bu değerler, her bir maddenin ölçeğin genel puanına katkıda bulunduğunu ve ölçeğin genel güvenilirliğini artırdığını göstermektedir. Bu bulgular, Öz-Kavram Envanteri- I’in tutarlı ve kararlı ölçümler sağlayan güvenilir bir araç olduğunu teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Öz-Kavram Envanteri- I’in yapısal özelliklerini belirlemek amacıyla faktör analizi uygulanmıştır. Bu analiz, ölçeğin teorik temellerine uygun olarak yedi farklı faktörden oluşan bir yapı sergilediğini göstermiştir.

Toplam 60 maddeden oluşan envanterin bu yedi faktörlü yapısı, her bir alt boyutun (Matematik, Fiziksel Görünüm, Okuma, Ebeveyn İlişkileri, Fiziksel Yeterlilik, Akran İlişkileri, Genel Okul) kendi içinde tutarlı ve diğer alt boyutlardan ayrışabilir olduğunu doğrulamıştır. Faktör analizi sonuçları, ölçeğin öz-kavramın çok boyutlu doğasını başarılı bir şekilde yakaladığını ve her bir boyutun kendine özgü bir yönünü ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Enstrüman

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz-Kavram Envanteri- I, yedi alt boyutta toplam 60 maddeden oluşmaktadır. Yanıtlar, 5’li Likert ölçeği formatında (1 = tamamen yanlış – 5 = tamamen doğru) verilmektedir. Bu format, katılımcıların maddelere ne ölçüde katıldıklarını belirtmelerine olanak tanır.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğrenciler (Özellikle akademik ve sosyal çevreye vurgu yapan alt boyutlar göz önüne alındığında).

Yaş Grubu: Okul çağı bireyler ve ergenler (Eğitim fakültesi dergisinde yayınlanması ve alt boyutlar nedeniyle).

Popülasyon Detayları: Bilgi mevcut değil.

Test Metodolojisi: Ölçek, bireyin kendi algılarını yansıtan öz-bildirim (self-report) yöntemiyle uygulanır. Katılımcılar, her bir maddeye 5’li Likert ölçeği üzerinden yanıt verirler. Puanlama, maddelerin içeriğine göre doğrudan veya tersine çevrilmiş olarak yapılır ve her alt boyut için ayrı puanlar elde edilir.

Anahtar Kelimeler

Öz-kavram, psikolojik ölçek, uyarlama, geçerlik, güvenirlik, faktör analizi, Likert ölçeği, eğitim psikolojisi, kendilik algısı.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

İletişim E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değil.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal geçerlik ve güvenirlik çalışması 2008 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için izinler ve olası ücretler hakkında detaylı bilgiye sorumlu yazar Göksel Yıldız ile iletişime geçilerek ulaşılabilir. Genel olarak, akademik çalışmalar için ölçeklerin kullanımı genellikle ücretsizdir ancak ticari veya geniş çaplı uygulamalar için yazarın onayı gerekebilir.

Testin yayınlandığı yıl 2008‘dir. Kullanım detayları için ilgili referans ve yazarla iletişime geçilmesi tavsiye edilir.

Referanslar

Yıldız, G. ve Fer, S. (2008). Öz Kavram Envanteri-I’in geçerlik ve güvenirlik çalışması. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(2), 209-232.

Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: efdergi.yyu.edu.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına buradan ulaşılabilir: oz-kavram-envanteri-i-toad.pdf

Öz-Kavram Envanteri- I Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

7 alt boyut ve 60 madde
Matematik (13 m): Matematikten nefret ederim.
Fiziksel Görünüm (13 m):Yakışıklıyım/Güzelim
Okuma (8 m): Okumalardan iyi notlar alırım.
Ebeveyn İlişkileri (8 m) :Ailem beni anlar.
Fiziksel Yeterlilik (7 m): Hızlı koşabilirim
Akran İlişkileri (7 m): Çok arkadaşım var
Genel Okul (4 m): Bütün derslerden nefret ediyorum.