Öz Aşkınlık Ölçeği

Özet

Öz Aşkınlık Ölçeği, bireylerin kendilik sınırlarının ötesine geçme ve evrenle, doğayla veya diğer insanlarla derin bir bağlantı kurma eğilimini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik ölçektir. Bu form, Hakan Sarıçam tarafından 2015 yılında Türkçe’ye uyarlama çalışması yapılmış ve psikometrik özellikleri incelenmiştir. Ölçek, özellikle bireylerin yaşam anlamını bulma çabaları ve stresle başa çıkma düzeyleri gibi önemli psikososyal değişkenlerle ilişkisi açısından değerlendirilmiştir. Bu çalışma, ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonlarda güvenilir ve geçerli bir araç olarak kullanılabileceğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Öz Aşkınlık, Self-Transcendence, Psikometrik Özellikler, Yapı Geçerliği, Güvenirlik, Yaşam Anlamı, Adaptasyon, Psikoloji.

Yazarlar

Hakan Sarıçam

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, öz aşkınlık kavramını Türk kültürüne özgü bağlamda geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Öz aşkınlık, psikolojideki önemli bir yapı olup, bireyin kendini aşma, amaç ve anlam arayışı ile ilgilidir. Uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin yapısal bütünlüğünü koruyarak Türkçe formunun geçerliğini ve güvenirliğini test etmeyi hedeflemiştir.

Bu ölçek, klinik ve akademik araştırmalarda bireylerin maneviyat, yaşam tatmini ve olumsuz duygusal durumlarla (depresyon, anksiyete, stres) ilişkili öz aşkınlık düzeylerini belirlemek için kullanılabilir.

Yapı (Construct)

Öz Aşkınlık Ölçeği, bireyin kendi benliğinin ötesine geçme kapasitesini yansıtan bir yapıyı ölçer. Bu yapı, genellikle iki temel alt boyutta incelenir:

• Kendine Ait (İç Ruh Hali): Bireyin kişisel ilgi alanları, hobileri ve içsel deneyimlerinden aldığı zevk ve tatmin.
• Kişilerarası Boyut: Bireyin çevresindeki insanlar ve dünya ile kurduğu etkileşim ve iletişim kalitesi.

Ancak, Türkçe formunun psikometrik analizleri, maddelerin orijinal formla uyumlu olarak tek bir boyutta toplandığını göstermiştir, bu da öz aşkınlığın Türk örnekleminde bütüncül bir yapı olarak algılandığını işaret edebilir. Ölçek toplam 15 maddeden oluşmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları hem yapı geçerliği hem de ölçüt geçerliği açısından incelenmiştir. Yapı geçerliği, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıyı ne kadar iyi ölçtüğünü kanıtlamıştır.

Ölçüt Geçerliği: Öz aşkınlık düzeyinin diğer ilgili değişkenlerle olan ilişkileri incelenmiştir. Çalışmalar, öz aşkınlık ile yaşam anlamı arasında güçlü ve pozitif bir ilişki olduğunu ortaya koymuştur. Buna karşılık, öz aşkınlık düzeyinin depresyon, anksiyete ve stres düzeyleri ile anlamlı ve negatif ilişkiler gösterdiği tespit edilmiştir. Bu bulgular, öz aşkınlık kavramının psikolojik iyi oluşla yakından ilişkili olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri yüksek düzeyde iç tutarlılık ve zamana karşı kararlılık (test-tekrar test) göstermiştir.

• İç Tutarlılık Güvenirliği: Cronbach alfa iç tutarlılık katsayısı .87 olarak bulunmuştur. Bu değer, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin zaman içindeki kararlılığını ölçen test-tekrar test korelasyon katsayısı .80 olarak saptanmıştır. Bu, ölçek puanlarının kısa bir zaman aralığında istikrarlı kaldığını belirtir.
• Madde-Toplam Korelasyonları: Düzeltilmiş madde-toplam korelasyonları .34 ile .57 arasında sıralanmıştır, bu da her bir maddenin genel ölçek puanına yeterli düzeyde katkı sağladığını gösterir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini değerlendirmek üzere hem açıklayıcı faktör analizi (AFA) hem de doğrulayıcı faktör analizi (DFA) uygulanmıştır.

AFA sonuçlarına göre, ölçek maddeleri orijinal formla uyumlu bir şekilde tek bir boyutta toplanmıştır. Bu tek faktörlü yapı, ölçeğin teorik temellerini desteklemektedir. DFA sonucunda ise 15 maddelik tek boyutlu modelin uyum indeksleri incelenmiştir. Elde edilen değerler, modelin veriyle mükemmel bir uyum sergilediğini göstermektedir:

• χ2/sd: 1.76 (İdeal değerlere yakın)
• RMSEA: .062 (Kabul edilebilir sınır olan .08’in altında)
• CFI: .97
• GFI: .94
• IFI: .97
• NFI: .96
• RFI: .95
• SRMR: .042 (İyi uyum göstergesi)

Ölçeğin faktör yükleri ise .35 ile .57 arasında değişmekte olup, tüm maddelerin faktöre anlamlı katkı sağladığı görülmüştür.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: 15 madde, tek boyutlu yapı (ancak orijinalde iki alt boyut mevcuttur).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel Yetişkin Popülasyonu (Psikometrik özellikler Türk üniversite öğrencileri üzerinde test edilmiştir).

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki yükseköğretim kurumlarında öğrenim gören bireyler.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği (Self-report questionnaire).

Derecelendirme: 4’lü Likert tipi derecelendirme sistemi kullanılmıştır:

1. Hiç
2. Çok Az
3. Oldukça
4. Çok

Anahtar Kelimeler

Öz Aşkınlık Ölçeği, Hakan Sarıçam, Psikometrik Analiz, Faktör Yükleri, Anksiyete, Stres, Yaşam Anlamı.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Hakan Sarıçam

Yazışma E-posta Adresi: [email protected]

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri Kaynağında Belirtilmemiştir.

İzinler ve Ücretler ile Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2015

İletişim/İzinler: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Hakan Sarıçam ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilir.

DOI: 10.17740/eas.soc.2015-V5-3

Referanslar

Sarıçam, H. (2015). Öz Aşkınlık Ölçeği Türkçe formunun psikometrik özellikleri. Eurasian Academy of Sciences Social Sciences Journal, 5, 25-34. Doi: 10.17740/eas.soc.2015-V5-3

Makalenin orijinal PDF bağlantısı burada bulunmaktadır: socialsciences.eurasianacademy.org

Ölçeğin orijinal PDF formu aşağıdaki adresten indirilebilir: oz-askinlik-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Öz Aşkınlık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, orijinal dillerinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemiştir. Ölçek toplam 15 madde ve 2 alt boyuttan oluşmaktadır.

1. Zevk aldığım hobilerim ve ilgilerim var. (Kendine ait (İç ruh hali))
2. Mümkün olduğunca etrafımdaki insanlarla ve çevremle iletişime geçiyorum. (Kişiler arası)