Aşkınlık Ölçeği

Özet

Aşkınlık Ölçeği, bireylerin kendilerini aşan, büyük ve anlamlı bir şeyle bağlantı kurma deneyimlerini ve bu deneyimlerle ilişkili psikolojik iyi oluş bileşenlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş 20 maddelik bir ölçektir. Ölçek, 2018 yılında Mehmet Berkay Özünlü tarafından hazırlanan doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçek, özellikle aşkınlık yapısını beş temel alt boyutta değerlendirerek, bireylerin maneviyat, şükran, umut, mizah ve estetik takdir düzeylerini nicel olarak belirlemeyi hedefler. Yapılan istatistiksel analizler, ölçeğin geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Aşkınlık, Maneviyat, Şükran, Umut, Mizah, Estetik Takdir, Psikolojik Ölçek Geliştirme, Doğrulayıcı Faktör Analizi, Pozitif Psikoloji.

Yazarlar

Mehmet Berkay Özünlü

[quads id=5]

Amaç

Aşkınlık Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin psikolojik literatürde yer alan aşkınlık (transcendence) yeteneklerini ve eğilimlerini ölçmektir. Aşkınlık, genellikle bireyin benlik sınırlarını aşarak evrensel bir anlam, amaç veya yüksek bir güçle bağlantı kurma kapasitesini ifade eder. Bu ölçek, özellikle ebeveyn yoksunluğu yaşayan bireylerde aşkınlık, kendini toparlama gücü ve iyi oluş arasındaki ilişkileri inceleyen doktora tezi bağlamında geliştirilmiştir.

Ölçek, beş farklı alt boyutu ölçerek aşkınlık yapısının çok boyutlu doğasını ortaya koymaktadır. Bu alt boyutlar, bireyin hayata karşı pozitif bakış açısını, dini veya manevi yaşamla ilişkisini ve günlük yaşamdaki mizah anlayışını kapsar.

Yapı

Ölçek, pozitif psikolojinin önemli bir unsuru olan aşkınlık (transcendence) psikolojik yapısını ölçmektedir. Aşkınlık, bireyin yaşamına anlam katma, kendinden daha büyük bir bütünün parçası olma hissi ve erdemli bir yaşam sürme çabasıyla ilişkilidir. Bu yapı, 20 maddelik ölçekte beş temel alt boyuta ayrılmıştır:

• Maneviyat: Dini inançların veya manevi değerlerin günlük davranışları yönlendirme derecesi.
• Şükran: Hayata ve deneyimlere karşı minnettarlık ve takdir duygusu.
• Umut: Geleceğe dair pozitif beklentiler ve hedeflere ulaşmak için plan yapma yeteneği.
• Estetik ve Mükemmeliğin Takdiri: Doğada, sanatta veya günlük yaşamda güzellik ve mükemmellik karşısında duyulan hayranlık.
• Mizah: Yaşam olaylarına esprili yaklaşma ve başkalarını güldürme becerisi.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, I. ve II. Düzey Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak test edilmiştir. Modelin uyum iyiliği indeksleri detaylı olarak incelenmiştir.

Analiz sonuçlarına göre, χ²/sd değeri 2,380 olarak bulunmuştur. RMSEA (Yaklaşık Hata Karekök Ortalaması) değeri ise 0,054 olarak rapor edilmiştir. Literatürde, RMSEA değerinin 0,05’in altında olması model için mükemmel bir uyum, 0,08’in altında olması ise kabul edilebilir bir uyum iyiliği değeri olarak kabul edilmektedir. Bu bulgular ışığında, 20 maddelik Aşkınlık Ölçeği’nin hem tek faktörlü hem de beş faktörlü yapısının geçerli bir ölçme aracı olduğunu ortaya koymuştur.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı, Cronbach Alfa Katsayısı kullanılarak değerlendirilmiştir. Elde edilen değerler, ölçeğin genel olarak yüksek düzeyde güvenilirliğe sahip olduğunu göstermektedir.

Ölçeğin bütününe ilişkin Cronbach Alfa Katsayısı güvenirliği ,87 olarak belirlenmiştir. Alt boyutlara ilişkin güvenirlik katsayıları ise şu şekildedir:

• Şükran alt boyutu: ,79
• Mizah alt boyutu: ,70
• Umut alt boyutu: ,73
• Estetik ve Mükemmeliğin Takdiri alt boyutu: ,71
• Maneviyat alt boyutu: ,94

Faktör Analizi

Aşkınlık Ölçeği, 5 alt boyuttan oluşan bir yapıyı desteklemektedir ve bu yapı, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile doğrulanmıştır. Yapılan analizlerde, modelin uyum indeksleri (χ²/sd ve RMSEA) kabul edilebilir ve iyi uyum sınırları içinde yer almıştır.

Ölçeğin faktör yapısı, 20 maddenin beş belirgin psikolojik yapıyı ölçtüğünü kanıtlamıştır. Bu beş faktör, aşkınlık kavramının teorik temelleriyle uyumlu olup, ölçeğin yapısal tutarlılığını güçlendirmiştir.

Ölçek Bilgileri

Test Tipi: Geliştirme (Yeni bir ölçek olarak Türkçe literatüre kazandırılmıştır.)

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme

Derecelendirme: 1 = bana hiç uygun değil, 5 = bana tamamen uygun.

M madde Sayısı ve Alt Boyutlar: 20 madde, 5 alt boyut.

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkinler, özellikle ebeveyn yoksunluğu deneyimleyen bireyler üzerine geliştirilmiştir.

Yaş Grubu: Yetişkin Popülasyonu.

Popülasyon Detayları: Orijinal çalışmada Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü kapsamında doktora tezi örnekleminde kullanılmıştır.

Test Metodolojisi: Öz bildirimli, kağıt-kalem veya dijital ortamda uygulanabilen psikometrik bir ölçektir.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar Adı: Mehmet Berkay Özünlü

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara (Orijinal çalışma adresi).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2018

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için genellikle yazarın izni gereklidir. İletişim e-posta adresi aracılığıyla yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Kaynaklar

Özünlü, M. B. (2018). Ebeveyn yoksunluğu yaşayan bireylerde aşkınlık, kendini toparlama gücü ve iyi oluş arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yayımlanmamış doktora tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Ölçeğin orijinal PDF dokümanı buradan indirilebilir:
askinlik-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Aşkınlık Ölçeği Maddeleri

Ölçek 5 alt boyuttan ve toplam 20 maddeden oluşmaktadır. Derecelendirme 5’li Likert tipindedir.

• Maneviyat (5 madde): Dini inancım günlük hayatımdaki davranışlarımı yönlendirir.
• Şükran (5 madde): Hayatı bana verilmiş bir hediye olarak görürüm.
• Takdir (4 madde): Doğada vakit geçirmekten keyif alırım. (Estetik ve Mükemmeliğin Takdiri alt boyutu)
• Mizah (3 madde): Başkalarını güldürebilmek için her fırsatı değerlendiririm.
• Umut (3 madde): Hedeflediğim şeylere ulaşmak için planlarım var.