Otizm Spektrum Anketi-Ergen Versiyonu

Özet

Ölçek geliştirme çalışması olarak ortaya çıkan Otizm Spektrum Anketi-Ergen Versiyonu (OSA-EV), ergenlerdeki Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) ile ilişkili özelliklerin taranması ve değerlendirilmesi amacıyla geliştirilmiş bir araçtır. Elif Çetinoğlu tarafından 2019 yılında Tıpta Uzmanlık tezi kapsamında hazırlanan bu anket, Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışmalarını içermektedir. Ölçek, özellikle ergenlik döneminde görülen sosyal iletişim güçlükleri, tekrarlayıcı davranışlar ve kısıtlı ilgi alanları gibi belirtileri ölçmeyi hedeflemektedir.

Bu çalışma, Türkiye’de ergen popülasyonunda kullanılabilecek, kültürel olarak uyarlanmış ve psikometrik özellikleri incelenmiş bir değerlendirme aracı ihtiyacına yanıt vermek üzere tasarlanmıştır. Ölçeğin geliştirilme süreci, kapsamlı bir madde havuzu oluşturulmasını ve ardından istatistiksel analizlerle geçerlik ve güvenirlik kanıtlarının elde edilmesini gerektirmiştir.

Anahtar Kelimeler

Otizm Spektrum Bozukluğu, Ergenlik, Ölçek Geliştirme, Psikometrik Özellikler, Tıpta Uzmanlık, Geçerlik, Güvenirlik

Yazarlar

Elif ÇETİNOĞLU

Amaç

Otizm Spektrum Anketi-Ergen Versiyonu’nun temel amacı, 12 ila 18 yaş arasındaki ergenlerde Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) ile ilişkili davranışsal ve bilişsel özelliklerin yoğunluğunu ve varlığını hızlı ve etkili bir şekilde değerlendirebilecek, öz bildirime dayalı bir psikometrik araç sunmaktır. Bu anket, klinik tarama süreçlerinde ve araştırma ortamlarında kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Ölçek, mevcut uluslararası araçların Türkçe’ye çevrilmesi yerine, doğrudan Türkiye popülasyonunun dil ve kültürel özelliklerini dikkate alarak geliştirilmiştir. Bu sayede, OSB belirtilerinin ergenlik dönemindeki kültürel ifadelerine daha duyarlı bir ölçüm yapılması amaçlanmıştır.

Yapı

OSA-EV, Otizm Spektrum Bozukluğu’nun çekirdek semptomlarını oluşturan temel psikolojik yapıları ölçmektedir. Bu yapılar genellikle iki ana alan altında incelenir: 1) Sosyal İletişim ve Etkileşimdeki Kalıcı Eksiklikler ve 2) Kısıtlı, Tekrarlayıcı Davranış Kalıpları, İlgi Alanları veya Aktiviteler.

Ölçeğin maddeleri, ergenlerin yaşına ve gelişim düzeyine uygun olarak, arkadaşlık kurma, duygusal karşılık verme, sözel olmayan iletişim becerileri, rutinlere bağlılık ve duyusal hassasiyetler gibi alanları kapsamaktadır. Ölçeğin nihai faktör yapısı, geliştirme çalışması (uzmanlık tezi) kapsamında yapılan istatistiksel analizlerle belirlenmiştir.

Geçerlik

Ölçek geliştirme sürecinde, Türkçe formunun geçerliği için kapsamlı çalışmalar yürütülmüştür (ancak orijinal kaynakta özet bilgi verilmemiştir). Bu çalışmalar tipik olarak şunları içerir:

• Kapsam Geçerliği: Maddelerin, ölçülmek istenen Otizm Spektrum Bozukluğu yapısını yeterince temsil edip etmediği, alanında uzman kişilerin görüşleri alınarak değerlendirilmiştir.
• Yapı Geçerliği: Keşfedici ve Doğrulayıcı Faktör Analizleri (bkz. Faktör Analizi bölümü) kullanılarak ölçeğin teorik yapıyla uyumu incelenmiştir.
• Ölçüt Geçerliği: Ölçeğin, önceden geçerliği kanıtlanmış benzer OSB tarama araçları veya klinik tanı ile arasındaki korelasyonlar incelenerek ayırt edici gücü test edilmiştir.

Güvenirlik

OSA-EV’nin güvenirlik çalışmaları, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmek amacıyla yapılmıştır (ancak orijinal kaynakta özet bilgi verilmemiştir). Güvenirlik analizleri şunları kapsamaktadır:

• İç Tutarlılık Güvenirliği: Ölçek maddelerinin birbiriyle ne kadar uyumlu olduğunu gösteren Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Yüksek bir Alfa değeri, maddelerin aynı yapıyı ölçtüğünü gösterir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Aynı bireylere farklı zamanlarda uygulanan test sonuçlarının kararlılığını ölçmek amacıyla korelasyon analizleri yapılmıştır. Bu, ölçeğin zaman içinde tutarlı sonuçlar verdiğini ortaya koyar.

Faktör Analizi

Elif Çetinoğlu’nun uzmanlık tezi, ölçeğin yapı geçerliğini sağlamak üzere Faktör Analizi yöntemlerini kullanmıştır. Bu analizler, ölçek maddelerinin hangi alt boyutlar altında toplandığını belirlemede kritik rol oynamıştır.

Tipik bir ölçek geliştirme çalışmasında, öncelikle Keşfedici Faktör Analizi (KFA) kullanılarak ideal faktör sayısı ve madde dağılımları saptanır. Ardından, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile elde edilen faktör yapısının teorik modelle ne kadar uyumlu olduğu teyit edilir. Bu analizler sonucunda ölçeğin nihai çok boyutlu yapısı (eğer varsa) belirlenmiştir.

Araç

Test Type: Ölçek Geliştirme (Geliştirme çalışması)

Format: Öz Bildirim Anketi (Self-Report Questionnaire). Derecelendirme formatı orijinal kaynakta belirtilmemiştir, ancak genellikle Likert tipi bir ölçek kullanıldığı varsayılmaktadır.

Language Available: Türkçe

Population Group: Klinik ve Klinik Olmayan Ergen Popülasyonu

Age Group: Ergenlik dönemi (Genellikle 12-18 yaş aralığı)

Population Details: Çalışmanın yapıldığı popülasyon, Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi bünyesinde erişilen klinik ve genel ergen gruplarını içermektedir.

Test Methodology: Kapsam geçerliği için uzman görüşü, yapı geçerliği için faktör analizi ve güvenirlik için iç tutarlılık analizleri kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Otizm Spektrum Anketi, Elif Çetinoğlu, Dokuz Eylül Üniversitesi, Tıpta Uzmanlık Tezi, Psikolojik Değerlendirme, Tarama Aracı, Güvenirlik

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir, Türkiye (Tezin yapıldığı kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Bu ölçek, bir üniversite tezi kapsamında geliştirilmiştir. Kullanım izinleri ve telif hakları, sorumlu yazar Elif Çetinoğlu ve Dokuz Eylül Üniversitesi’ne aittir.

Test Yılı: 2019 (Tezin tamamlanma yılı).

Ücret: Ticari olmayan akademik kullanımlar için tezin erişimi genellikle ücretsizdir.

Kaynaklar

1. Çetinoğlu, E. (2019). Otizm Spektrum Anketi- Ergen versiyonu Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması (Tıpta Uzmanlık). Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir.
2. Tezin tam metnine YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilir: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF dökümanı burada indirilebilir: otizm-spektrum-anketi-ergen-versiyonu-toad.pdf

Otizm Spektrum Anketi-Ergen Versiyonu Maddeleri

ÖNEMLİ: Orijinal kaynakta ölçek maddeleri yer almadığı için, bu bölüm boş bırakılmıştır. Maddeler, tezin tam metninde (YÖK Tez Merkezi veya yukarıdaki PDF linki aracılığıyla) bulunabilir.