Osteoporotik Kırıktan Korunma Ölçeği

Özet

Osteoporotik Kırıktan Korunma Ölçeği (OKKÖ), bireylerin osteoporotik kırıklardan korunmaya yönelik inançlarını, tutumlarını ve davranışlarını değerlendirmek amacıyla Sultan Aydın tarafından 2015 yılında geliştirilmiş bir ölçektir. Bir Tıpta Uzmanlık tezi kapsamında geliştirilen bu araç, kemik erimesine bağlı kırık riskini azaltmaya yönelik koruyucu önlemler hakkındaki algıyı ve motivasyonu ölçmeyi hedeflemektedir. Ölçeğin geliştirme aşamasında yüksek düzeyde geçerlik ve güvenirlik kanıtları elde edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Osteoporoz, Osteoporotik Kırık, Korunma, Sağlık İnançları, Ölçek Geliştirme, Güvenirlik, Geçerlik, Fiziksel Egzersiz

Yazarlar

Sultan Aydın

[quads id=5]

Amaç

Osteoporotik Kırıktan Korunma Ölçeği’nin (OKKÖ) temel amacı, bireylerin osteoporoz ve buna bağlı kırıklardan korunma davranışlarına ilişkin algılarını, bilgi düzeylerini ve korunma yöntemlerini ne ölçüde benimsediklerini sistematik olarak ölçmektir. Ölçek, özellikle koruyucu tedaviye uyum, yaşam tarzı değişiklikleri ve fiziksel aktivite gibi alanlardaki bireysel motivasyonu değerlendirmeye odaklanmıştır.

Bu ölçek, sağlık profesyonellerinin risk altındaki popülasyonlarda koruyucu eğitim programlarının etkinliğini değerlendirmesine ve kişiselleştirilmiş müdahale stratejileri geliştirmesine bilimsel bir zemin sağlamaktadır.

Yapı

Ölçek, bireylerin osteoporoz riskine karşı gösterdikleri koruyucu davranışları ve bu davranışları etkileyen bilişsel faktörleri ölçmektedir. Yapısal olarak, bireyin tıbbi önerilere uyumu, fiziksel egzersiz yapma inancı ve sosyal çevreden alınan destek gibi boyutları içermektedir. Ölçeğin maddeleri, bireysel yeterliliğe (öz-yeterlik) ve koruyucu eylemlerin beklenen sonuçlarına odaklanarak, kemik sağlığını koruma motivasyonunu derinlemesine incelemektedir.

Geçerlik

OKKÖ’nün yapı geçerliği, keşfedici Faktör Analizi yöntemleri kullanılarak incelenmiştir. Verilerin faktör analizi için uygunluğunu değerlendirmek amacıyla Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) örneklem uygunluk ölçüsü hesaplanmıştır.

Elde edilen KMO değeri 0.90 olarak bulunmuştur. Bu değer, 1’e yakın olması nedeniyle, verilerin faktör analizi yapmak için mükemmel düzeyde uygun olduğunu ve değişkenler arasında yüksek ortak varyans bulunduğunu kanıtlamaktadır. Ayrıca, maddelerin birbirleri ile anlamlı korelasyon gösterip göstermediğini test eden Bartlett Sphericity testi sonucu p=0.001 olarak belirlenmiştir. Bu anlamlılık düzeyi (0.10’un altında), verilerle faktör analizine geçilebileceğini güçlü bir şekilde desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık (Cronbach Alfa) ve zamana karşı kararlılık (Test-Tekrar Test) yöntemleriyle detaylıca incelenmiştir. Ölçeğin bütününün iç tutarlılığını gösteren Cronbach Alfa (Crα) katsayısı 0.95 gibi mükemmel düzeyde yüksek bulunmuştur.

Ölçek değişkenlerinin (alt faktörlerinin) Crα katsayıları ise 0.70 ile 0.89 arasında değişmektedir. Bu bulgular, OKKÖ’nün son derece yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir. Test-tekrar test güvenirliği de toplam ölçek için 0.95 olarak rapor edilmiştir. İki hafta arayla yapılan ölçümler arasındaki korelasyonun (değişkenler için 0.72-0.90) yüksek olması, ölçeğin zaman içinde kararlı sonuçlar ürettiğini doğrulamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal boyutlarını belirlemek üzere gerçekleştirilen Faktör Analizi, verilerin bu istatistiksel yönteme uygun olduğunu gösteren güçlü kanıtlarla desteklenmiştir. Analiz öncesi yapılan uygunluk testlerinde, KMO değerinin 0.90 (mükemmel) ve Bartlett Sphericity testinin anlamlı (p=0.001) çıkması, maddelerin birbiriyle kümelenebilir ortak varyansa sahip olduğunu kesinleştirmiştir. Bu sonuçlar, ölçeğin altında yatan teorik yapıların istatistiksel olarak sağlam temellere dayandığını göstermektedir.

Araç

Test Türü:

Geliştirme

Format:

Derecelendirme formatı orijinal kaynakta bildirilmemiştir (Likert tipi ölçek olduğu varsayılmaktadır).

Mevcut Dil:

Türkçe

Popülasyon Grubu:

Yetişkinler, özellikle osteoporoz riski taşıyan bireyler.

Yaş Grubu:

Yetişkin popülasyonu.

Popülasyon Detayları:

Bülent Ecevit Üniversitesi’nde Tıpta Uzmanlık Tezi kapsamında geliştirilmiştir.

Test Metodolojisi:

Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Anahtar Kelimeler

OKKÖ, Kemik Erimesi, Güvenirlik Katsayısı, Test-Tekrar Test, Sosyal Destek, Cronbach Alfa

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı:

Bildirilmemiştir

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri:

Bildirilmemiştir

Yazışma Adresi:

Bülent Ecevit Üniversitesi, Zonguldak (2015 tez dönemi için)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret:

Ölçeğin kullanım izinleri için sorumlu yazar (Sultan Aydın) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Test Yılı:

2015

PDF Kaynağı:

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına buradan ulaşılabilir: osteoporotik-kiriktan-korunma-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Aydın, S. (2015). Osteoporotik Kırıktan Korunma Ölçeği’nin geliştirilmesi (Tıpta Uzmanlık Tezi). Bülent Ecevit Üniversitesi, Zonguldak.

[quads id=5]

Osteoporotik Kırıktan Korunma Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

22 Doktorun önerdiği tıbbi tedavi veya ek
destek önerilerini uygularsam kemik
erimesinden ve kırıklarından korunurum

23 Fiziksel egzersiz yaparsam kemik erimesine
bağlı kırıklardan korunur, daha uzun süre
kimseye bağımlı olmadan yaşarım

24 Kemik erimesinden korunmak için fiziksel
egzersiz yapmamı ailem ve yaşadığım
çevre olumlu karşılar.