Örgütsel İletişim İklimi Ölçeği

Özet

Örgütsel İletişim İklimi Ölçeği, işyerindeki iletişim ortamının kalitesini ve dinamiklerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş, 30 maddeden oluşan iki boyutlu bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, örgüt içerisindeki yöneticiler ve çalışanlar arasındaki güven, dürüstlük, bilgi paylaşımı ve öneri sunma gibi temel iletişim süreçlerini değerlendirmektedir. Ölçek, hem yöneticiden kaynaklanan iletişim iklimi algısını hem de çalışanlar arası iletişim iklimi algısını yüksek düzeyde güvenilirlik ve geçerlilikle ölçtüğünü kanıtlamıştır. Ölçeğin geliştirilmesi, örgütsel davranış ve yönetim alanlarında iletişim ikliminin ampirik olarak incelenmesine olanak tanımaktadır.

Anahtar Kelimeler

Örgütsel İletişim, İletişim İklimi, Örgütsel Davranış, Ölçek Geliştirme, Güvenilirlik, Geçerlik, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Funda ERYILMAZ BALLI, Özlem TULUNAY ATEŞ

Amaç

Örgütsel İletişim İklimi Ölçeği’nin temel amacı, örgütlerdeki iletişim iklimini sistematik ve güvenilir bir şekilde ölçebilecek psikometrik özelliklere sahip bir araç geliştirmektir. Bu ölçek, iletişim sürecinin hem yönetim kademesinden çalışanlara (yukarıdan aşağıya) hem de çalışanlar arasında (yatay ve dikey) nasıl algılandığını, güven ve şeffaflık gibi kritik unsurlar açısından belirlemeyi hedefler.

Ölçek, iletişim ikliminin iki temel kaynağını (yönetici ve çalışanlar) ayrı boyutlarda ele alarak, araştırmacılara ve uygulayıcılara örgüt içindeki iletişim sorunlarının kaynağını daha net teşhis etme imkanı sunmaktadır. Bu sayede, örgütsel verimliliği ve çalışan memnuniyetini artırmaya yönelik hedeflenmiş müdahaleler planlanabilir.

Yapı (Konstrukt)

Ölçek, örgütsel psikoloji ve iletişim teorileri bağlamında tanımlanan “Örgütsel İletişim İklimi” yapısını ölçmektedir. Bu yapı, çalışanların örgütteki genel iletişim ortamına dair paylaştıkları algılar, beklentiler ve tutumlar bütünüdür. Ölçek, bu yapıyı iki ana boyut altında incelemektedir:

• Yönetici Kaynaklı İletişim İklimi: Yönetimin bilgi paylaşımı, çalışanlara güveni, önerilere açıklığı, dürüstlüğü ve geri bildirim mekanizmalarının etkinliğine dair çalışan algılarını içerir (16 madde).
• Çalışan Kaynaklı İletişim İklimi: Çalışanların kendi aralarındaki dürüstlük, işbirliği, ortak hedeflere bağlılık, performans sergileme ve birbirlerine duydukları güven gibi yatay iletişim dinamiklerini kapsar (14 madde).

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak test edilmiştir. Modelin uyum indeksleri, Schermelleh-Engel, Moosbrugger ve Müller (2003) ile Schumacker ve Lomax’ın (2004) belirlediği kabul edilebilir ve mükemmel uyum kriterleri dikkate alınarak değerlendirilmiştir.

DFA sonuçları, iki boyutlu yapının veriye uyumunun yüksek olduğunu göstermiştir. Kabul edilebilir uyum değerleri şu şekildedir: Kök Ortalama Hata Karekökü (RMSEA) = .08; Standardize Edilmiş Kök Ortalama Artık Karekökü (SRMR) = .07; Karşılaştırmalı Uyum İndeksi (CFI) = .95. Mükemmel uyum düzeyinde elde edilen değerler ise şunlardır: Ki-Kare / Serbestlik Derecesi (x²/sd) = 1.64 (x²= 666.56; sd = 404); İyilik Uyum İndeksi (GFI) = .99; Artımlı Uyum İndeksi (IFI) = .95. Örneklem sayısına duyarlı olan Normlaştırılmış Uyum İndeksi (NFI) değeri (.89) ise kabul edilebilir değere (.90) oldukça yakındır, bu da modelin yapısal geçerliliğinin güçlü olduğunu desteklemektedir.

Güvenilirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenilirliği, Cronbach Alpha katsayısı ile analiz edilmiştir. Elde edilen değerler, ölçeğin genelinde ve alt boyutlarında yüksek düzeyde güvenilirliğe sahip olduğunu göstermektedir:

• Yönetici Kaynaklı İletişim İklimi Boyutu: Cronbach Alpha = .965
• Çalışan Kaynaklı İletişim İklimi Boyutu: Cronbach Alpha = .942
• Genel Ölçek Güvenilirliği: Cronbach Alpha = .967

Bu yüksek Alpha katsayıları, ölçek maddelerinin ilgili oldukları yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve ölçeğin bilimsel araştırmalarda kullanıma uygun olduğunu işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçek, geliştirme aşamasında keşfedici faktör analizinden (KFA) sonra, yapısal modelini test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile incelenmiştir. DFA sonuçları, ölçeğin teorik olarak varsayılan iki faktörlü yapısını doğrulamıştır.

Ölçek, toplam 30 maddeden oluşmaktadır ve bu maddeler iki ayrı faktöre ayrılmıştır: Yönetici Kaynaklı İletişim İklimi (16 madde) ve Çalışan Kaynaklı İletişim İklimi (14 madde). Bu iki boyutlu yapı, örgüt içi iletişimin dikey ve yatay bileşenlerini ayrı ayrı ele alarak, örgütsel iletişim ikliminin karmaşık doğasını başarılı bir şekilde temsil etmektedir.

Araç (Instrument)

Test Türü: Geliştirme (Özgün bir ölçek geliştirme çalışmasıdır)

Format: 30 maddelik, iki faktörlü (Yönetici Kaynaklı ve Çalışan Kaynaklı) yapı.

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Örgüt çalışanları

Yaş Grubu: Veri Yok (Çalışan popülasyonu)

Popülasyon Detayları: Veri Yok (Genel olarak farklı sektörlerdeki örgüt çalışanları üzerinde uygulanmıştır.)

Test Metodolojisi: 5’li Likert tipi derecelendirme (1= kesinlikle katılmıyorum – 5= kesinlikle katılıyorum).

Anahtar Kelimeler

Yapı Geçerliği, İç Tutarlılık, Yönetici Algısı, Çalışan İlişkileri, Örgütsel Performans, DFA, Cronbach Alpha.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri Yok

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: Veri Yok

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2021

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için yazarla iletişime geçilmesi önerilir.

PDF Erişimi: Ölçeğin orijinal PDF dosyasına buradan ulaşılabilir: orgutsel-iletisim-iklimi-olcegi-toad.pdf

Referanslar

• Eryılmaz-Ballı, F. & Tulunay Ateş, Ö. (2021). Organizational Communication Climate: Scale Development Study. Cukurova University Faculty of Education Journal, 50(1), 400-433. doi:10.14812/cufej.815183. Makalenin orijinal bağlantısı: dergipark.org.tr

• Hooper, D., Coughlan, J., & Mullen, M. R. (2008). Structural equation modelling: Guidelines for determining model fit. Electronic Journal of Business Research Methods, 6(1), 53-60.

• Schermelleh-Engel, K., Moosbrugger, H., & Müller, H. (2003). Evaluating the fit of structural equation models: Tests of significance and descriptive goodness-of-fit measures. Methods of psychological research online, 8(2), 23-74.

• Schumacker, R. E., & Lomax, R. G. (2004). A beginner’s guide to structural equation modeling (2nd ed.). Lawrence Erlbaum Associates Publishers.

Örgütsel İletişim İklimi Ölçeği Maddeleri

1. Yönetim işle ilgili konularda örgüt çalışanlarına güvenir.
2. Yönetim örgütte alınacak kararlarla ilgili olarak örgüt çalışanlarının fikirlerine yeterince başvurur.
3. Örgüt çalışanları iş konusunda birbirlerine karşı dürüst davranır.
4. İşle ilgili her konuda yönetime kolaylıkla ulaşabilirim.
5. Yönetim iş yerindeki ilişkilerde örgüt çalışanlarına güvenir.
6. Örgüt çalışanları iş yerindeki ilişkilerde birbirlerine karşı dürüst tavır sergiler.
7. Yönetim örgütte işleyişin etkili şekilde yürütülebilmesi için gerekli bilgileri çalışanlarla yeterince paylaşır.
8. Örgüt çalışanları yönetime işle ilgili yeni önerilerini rahatlıkla sunabilir.
9. Örgüt çalışanları ortak hedeflere sıkı sıkıya bağlıdır.
10. Örgüt çalışanları işle ilgili konularda birbirlerine güvenir.
11. Yönetim özellikle işimle ilgili konularda görüşüme başvurur.
12. Örgüt çalışanları iş konusunda yönetime karşı dürüst davranır.
13. Yönetim örgüt çalışanlarının sunduğu önerileri dikkate alır.
14. Örgüt çalışanları ortak hedeflere yönelik olarak performans sergilemeye çalışır.
15. Örgüt çalışanları iş yerindeki ilişkilerde birbirlerine güvenir.
16. Örgüt çalışanları iş yerindeki ilişkilerinde yönetime karşı dürüst olur.
17. Yönetim örgüt çalışanlarının paylaşımlarını önyargısız olarak dinler.
18. Örgüt çalışanları en üst seviyede performans sergiler.
19. Yönetimin davranışları örgüt çalışanlarının ona duyduğu güveni arttırır.
20. Yönetimin işle ilgili bilgilendirmelerini yeterli bulurum.
21. Örgüt çalışanları yönetimle konuşurken kendilerini özgür hisseder.
22. Örgütte herkesin gerçek düşüncelerini açıkça paylaşabildiği bir ortam vardır.
23. Yönetim işle ilgili görüşlerime değer verir.
24. Örgütteki çalışanlar gösterdikleri performansın örgüt için öneminin farkındadır.
25. Örgütte çalışanlar birbirlerine sıkıntılı zamanlarda destek olur.
26. Örgütte güvene dayalı bir çalışma ortamı vardır.
27. Çalışanlar örgütteki kaynakları verimli kullanır.
28. Yönetim çalışanların işle ilgili yaşadıkları sıkıntıları fark eder.
29. Yönetimin bana verdiği bilgiye güvenirim.
30. Örgütte çalışanlar düşük maliyetle yüksek kalite elde etmeye çalışır.

Boyutlar ve Madde Dağılımları:

• Yönetici Kaynaklı Boyut (16 madde): 1, 2, 4, 5, 7, 8, 11, 13, 17, 19, 20, 21, 22, 23, 28, 29
• Çalışan Kaynaklı Boyut (14 madde): 3, 6, 9, 10, 12, 14, 15, 16, 18, 24, 25, 26, 27, 30