Okul Öncesinde Fen Eğitimine Yönelik Öz yeterlilik Ölçeği

Özet

Okul Öncesinde Fen Eğitimine Yönelik Öz yeterlilik Ölçeği (OFEYÖÖ), Buldur ve Alisinanoğlu (2020) tarafından okul öncesi öğretmenlerinin fen eğitimi süreçlerini yönetme ve uygulama becerilerine dair inançlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş tek boyutlu bir psikometrik araçtır. Geliştirme süreci, ölçeğin kapsamlı bir geçerlik ve güvenirlik testinden geçirilmesini içermektedir. Ölçeğin yapısal uygunluğu, hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile incelenmiştir. İç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alpha) .92 gibi yüksek bir değerde hesaplanarak ölçeğin güvenilirliği kanıtlanmıştır. Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme formatını kullanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Okul öncesi eğitim, fen eğitimi, öz yeterlik, ölçek geliştirme, Cronbach Alpha, AFA, DFA, psikometri.

Yazarlar

Aycan Buldur, Fatma Alisinanoğlu

Amaç

Bu ölçeğin birincil amacı, okul öncesi öğretmenlerinin ve öğretmen adaylarının fen eğitimi etkinliklerini planlama, yürütme ve değerlendirme konularındaki kişisel yeterlik algılarını doğru bir şekilde tespit etmektir. Ölçek, öğretmenlerin fen bilimleri öğretimine duydukları güven düzeyini belirleyerek, mesleki gelişim ihtiyaçlarının saptanmasına ve eğitim kalitesinin artırılmasına yönelik programların tasarlanmasına katkı sağlamayı hedeflemektedir.

Geliştirme çalışması (2020), alanyazındaki boşluğu doldurarak okul öncesi bağlamına özgü, kültürel olarak geçerli bir öz yeterlik ölçüm aracı sunmayı amaçlamıştır.

Yapı

Okul Öncesinde Fen Eğitimine Yönelik Öz yeterlilik Ölçeği, okul öncesi eğitim ortamında fenle ilgili kavramları ve süreçleri öğretme yeteneğine dair bireysel inancı temsil eden tek boyutlu bir yapı üzerine kurulmuştur. Bu yapı, Bandura’nın sosyal bilişsel teorisindeki öz yeterlik kavramına dayanmaktadır.

Ölçek maddeleri, öğretmenlerin fen deneylerini yönetme, çocukların sorularına yanıt verme, uygun materyal seçimi yapma ve fen etkinliklerini sınıf rutinine entegre etme gibi belirli davranış alanlarına odaklanarak, öğretmenin genel fen eğitimi yeterlik inancını bütünsel olarak yakalamaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin bilimsel geçerliliğini sağlamak amacıyla kapsamlı geçerlik çalışmaları yürütülmüştür. Bu çalışmalar, hem içerik hem de yapısal geçerliliğin kanıtlanmasına odaklanmıştır.

Kapsam ve Dil Geçerliliği: Maddelerin ölçülmek istenen yapıyı tam olarak temsil ettiğinden ve dilsel açıdan uygun olduğundan emin olmak için alan uzmanlarının görüşlerine başvurulmuştur. Uzman görüşleri doğrultusunda gerekli düzeltmeler yapılarak ölçeğin içeriği ve dili nihai hale getirilmiştir.

Yapı Geçerliliği: Ölçeğin faktör yapısını incelemek ve teorik modele uygunluğunu test etmek amacıyla iki temel istatistiksel yöntem kullanılmıştır: Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA). AFA’da, faktörlerin yapısını belirlemek amacıyla döndürülmüş (varimax) temel bileşenler analizi uygulanmıştır. Bu analizler, ölçeğin tek faktörlü bir yapı sergilediğini doğrulamıştır.

Ayırt Edicilik: Ölçek maddelerinin ölçülen özellik açısından bireyleri ne kadar iyi ayırabildiğini belirlemek için madde-toplam korelasyonları hesaplanmıştır. Ek olarak, ortalama puanlar baz alınarak belirlenen üst %27’lik ve alt %27’lik grupların madde puanları arasındaki farkın anlamlılığı t-testi aracılığıyla sınanmış ve maddelerin yüksek ayırt edicilik özelliğine sahip olduğu tespit edilmiştir.

Güvenirlik

Okul Öncesinde Fen Eğitimine Yönelik Öz yeterlilik Ölçeği’nin iç tutarlılığını tespit etmek amacıyla Cronbach Alpha güvenilirlik katsayısı hesaplanmıştır. Güvenirlik analizleri, ölçeğin tutarlı ve kararlı sonuçlar verdiğini göstermektedir.

Hesaplanan Cronbach Alpha katsayısı değeri .92 olarak bulunmuştur. Psikolojik ölçüm araçları için genellikle .70’lik bir katsayının yeterli kabul edildiği göz önüne alındığında (Büyüköztürk, 2008), .92 değeri ölçeğin iç tutarlılığının oldukça yüksek düzeyde olduğunu işaret etmektedir. Bu bulgu, OFEYÖÖ’nün ölçtüğü yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve yüksek düzeyde güvenilir olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme sürecinde, ölçeğin yapı geçerliliğini istatistiksel olarak desteklemek amacıyla hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Bu ikili yaklaşım, ölçeğin teorik yapısının ampirik verilerle uyumunu sağlamıştır.

Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA): Başlangıçta, madde havuzunun altında yatan faktör yapısını keşfetmek için AFA uygulanmıştır. Analiz sonucunda, ölçeğin maddelerinin tek bir temel faktör altında toplandığı belirlenmiştir. Bu tek faktörlü yapının daha net anlaşılması için döndürülmüş (Varimax) temel bileşenler analizi kullanılmıştır.

Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA): AFA ile belirlenen tek faktörlü yapının, toplanan verilerle ne kadar uyumlu olduğunu test etmek için DFA uygulanmıştır. DFA sonuçları, model uyum indekslerinin kabul edilebilir sınırlar içinde olduğunu göstererek, ölçeğin tek boyutlu yapısının istatistiksel olarak doğrulandığını kanıtlamıştır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Öz yeterlik Ölçeği)

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme (1= hiçbir zaman – 5= her zaman )

Mevcut Dil: Türkçe

Hedef Kitle: Okul Öncesi Öğretmenleri ve Öğretmen Adayları

Yaş Grubu: Yetişkin (Öğretmenlik mesleğini icra edenler veya eğitim alanlar)

Popülasyon Detayları: Ölçek, okul öncesi eğitim kurumlarında görev yapan öğretmenler üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılarak geliştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim raporlaması. Katılımcılar, fen eğitimi yeterliklerine yönelik inanç düzeylerini işaretlerler.

Anahtar Kelimeler

Fen eğitimi, öz yeterlik, okul öncesi, psikometri, geçerlik, güvenirlik, faktör analizi, öğretmen yeterlikleri.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değil.

Yazışma Adresi: Sorumlu Yazar: Aycan Buldur.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2020

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik ve ticari olmayan araştırmalarda kullanılabilir; ancak orijinal makaleye atıfta bulunulması zorunludur. Detaylı izin ve ticari kullanım koşulları için sorumlu yazar Aycan Buldur ile iletişime geçilmesi önerilir.

Kaynakça

Buldur, A , Alisinanoğlu, F . (2020). Okul Öncesinde Fen Eğitimine Yönelik Öz Yeterlik Ölçeği’nin geliştirilmesi. Kastamonu Eğitim Dergisi , 28 (1) , 512-520 . DOI: 10.24106/kefdergi.3704

Makalenin orijinal bağlantısı Dergipark üzerinden erişilebilir: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: okul-oncesinde-fen-egitimine-yonelik-oz-yeterlilik-olcegi-toad.pdf

Okul Öncesinde Fen Eğitimine Yönelik Öz yeterlilik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, telif hakkı kısıtlamaları veya akademik yayın politikaları nedeniyle bu kaynakta sunulamamaktadır. Ölçek maddelerine erişim ve tam kullanım yönergeleri için lütfen Buldur ve Alisinanoğlu (2020) tarafından yayımlanan orijinal makaleye başvurunuz.