Okul Öncesi Resimli Çocuk Kitaplarının Değerlendirilmesi Ölçeği (REÇKÖ)

Özet

Okul Öncesi Resimli Çocuk Kitaplarının Değerlendirilmesi Ölçeği (REÇKÖ), okul öncesi eğitim kurumlarında kullanılan resimli hikaye kitaplarının niteliğini ve pedagojik uygunluğunu öğretmen görüşleri doğrultusunda sistematik olarak değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir araçtır. 2016 yılında Murat Tuncer tarafından bir Yüksek Lisans Tezi kapsamında geliştirilen bu ölçek, kitapların içerik, yazım ve dilbilgisi, biçim, kapak ve cilt ile resimlendirme olmak üzere dört temel boyutta incelenmesini sağlamaktadır. Toplam 54 maddeden oluşan ölçek, 5’li Likert ölçeği formatında puanlanmaktadır ve yüksek düzeyde güvenilirliğe (Genel Cronbach Alpha: 0.82) sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Okul Öncesi Kitap Değerlendirme, Resimli Çocuk Kitapları, Öğretmen Görüşleri, REÇKÖ, Geçerlik, Cronbach Alpha, Okul Öncesi Eğitim.

Yazarlar

MURAT TUNCER

[quads id=5]

Amaç

REÇKÖ’nün temel amacı, okul öncesi eğitimde kullanılan resimli hikaye kitaplarının kalitesini ve çocuk gelişimine uygunluğunu objektif kriterlere dayalı olarak ölçmektir. Ölçek, özellikle öğretmenlerin profesyonel bakış açısıyla kitapların hem didaktik hem de fiziksel özelliklerini kapsamlı bir şekilde incelemelerine olanak tanımaktadır. Bu değerlendirme, eğitimcilerin materyal seçim süreçlerinde daha bilinçli kararlar almasına yardımcı olmayı hedeflemektedir.

Bu ölçek, alanda kullanılan materyallerin niteliğini artırmak ve yayıncılar ile yazarlara geri bildirim sağlamak için önemli bir araç işlevi görmektedir. Ölçek, dört ana boyut üzerinden kitapların farklı yönlerini ele alarak, kitapların pedagojik değerini bütüncül bir yaklaşımla ortaya koymaktadır.

Yapı (Construct)

Ölçek, okul öncesi resimli çocuk kitaplarının kalitesini değerlendiren dört ana yapısal boyutu ölçmektedir. Bu boyutlar, bir çocuk kitabının hem içeriksel derinliğini hem de teknik sunumunu kapsamaktadır. Toplamda 54 maddeden oluşan bu çok boyutlu yapı, öğretmenlerin kitapları derinlemesine analiz etmesini sağlamaktadır.

• İçerik Boyutu (13 Madde): Hikayenin akışı, olay örgüsü, başlık uygunluğu ve eğitsel mesajların niteliği gibi unsurları değerlendirir.
• Yazım ve Dilbilgisi Boyutu (14 Madde): Cümle yapılarının kurallı olması, noktalama işaretlerinin doğru kullanımı ve genel dilin anlaşılırlığı gibi dilsel yeterliliği ölçer.
• Biçim, Kapak ve Cilt Boyutu (15 Madde): Kitabın fiziksel kalitesini, kapak tasarımının çekiciliğini, sayfa düzenini ve puntoların çocuğun yaşına uygunluğunu değerlendirir.
• Resimlendirme Boyutu (12 Madde): Resimlerin hikayeyi destekleme yeterliliğini, sanatsal değerini ve gereksiz ayrıntılardan uzaklığını ölçer.

Geçerlik (Validity)

REÇKÖ’nün geçerlik çalışmaları, kapsamlı bir uzman görüşü alma süreciyle desteklenmiştir. Ölçeğin madde havuzu ilk aşamada her ana başlık altında 15 madde olmak üzere oluşturulmuştur. Bu maddelerin uygunluğu, İnönü ve Fırat Üniversiteleri Eğitim Fakültelerinden beş öğretim üyesi ile Çukurova Üniversitesi Eğitim Programları ve Öğretimi bölümünden iki doktora öğrencisi tarafından analiz edilmiştir.

Uzman görüşleri neticesinde, ölçekten 6 maddenin uygun olmadığı belirlenmiş ve bu maddeler çıkarılarak madde sayısı 54’e düşürülmüştür. Ayrıca, ölçeğin anlaşılırlık geçerliği için okul öncesi kurumlarda görev yapan 20 öğretmenin görüşü alınmış ve bu dönütler doğrultusunda bazı maddeler daha net hale getirilmiştir. Maddelerin okunabilirlik açısından uygunluğunu belirlemek üzere ise Türkçe Eğitimi bölümünden iki öğretim üyesinin görüşlerine başvurulmuş ve gerekli düzenlemeler yapılmıştır. Bu süreçler, ölçeğin kapsam geçerliğini ve kullanıcılar tarafından doğru anlaşılmasını sağlamıştır.

Güvenirlik (Reliability)

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alpha değerleri üzerinden gerçekleştirilmiştir. Genel ölçek için hesaplanan Cronbach Alpha katsayısı 0.82 olarak bulunmuştur, bu da ölçeğin yüksek derecede güvenilir olduğunu göstermektedir. Özdamar’ın (2013) Cronbach Alpha katsayısının 0.60’tan fazla olmasının kabul edilebilir düzeyde güvenirlik sağladığı yönündeki ölçütü dikkate alındığında, REÇKÖ’nün iç tutarlılığının oldukça güçlü olduğu söylenebilir.

Boyutlara göre hesaplanan iç tutarlılık katsayıları şu şekildedir:

• İçerik Boyutu: 0.78
• Yazım ve Dilbilgisi Boyutu: 0.74
• Biçim, Kapak ve Cilt Boyutu: 0.79
• Resimlendirme Boyutu: 0.81

Tüm boyutların 0.70 eşiğinin üzerinde değerler göstermesi, ölçek boyutlarının da kendi içlerinde tutarlı ve güvenilir olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçek, kaynak çalışmada belirtilen dört ana boyut etrafında yapılandırılmıştır: İçerik, Yazım ve Dilbilgisi, Biçim/Kapak/Cilt ve Resimlendirme. Madde çıkarma ve uzman görüşleri ile yapısal geçerliği desteklenen bu dört boyutlu yapı, resimli çocuk kitaplarının değerlendirilmesinde kritik görülen nitelikleri temsil etmektedir. Her boyut, toplam 54 maddenin ilgili alt alanlara dağılmasını sağlamıştır.

Araç (Instrument)

Test Türü:

Geliştirme (Development)

Format:

54 maddeden oluşan ve 5’li Likert Ölçeği formatında hazırlanan anket/ölçek.

Mevcut Diller:

Türkçe

Popülasyon Grubu:

Okul Öncesi Eğitim Kurumlarında görev yapan öğretmenler.

Yaş Grubu:

Değerlendirilen materyaller 3-6 yaş grubu çocuklara yönelik, ancak ölçeği yanıtlayanlar yetişkin eğitimcilerdir.

Popülasyon Detayları:

Elazığ ilindeki okul öncesi eğitim kurumlarında görev yapan öğretmenler örneklem olarak kullanılmıştır.

Test Metodolojisi:

Öğretmenlerin, okul öncesi eğitim kurumlarında kullanılan resimli hikaye kitaplarını, ölçeğin sunduğu dört ana boyut ve 54 madde üzerinden değerlendirmesi esasına dayanır. Derecelendirme 5’li Likert tipindedir.

Anahtar Kelimeler

Çocuk Kitapları, Okul Öncesi Değerlendirme, Hikaye Kitapları, Kitap Kalitesi, Geçerlik, Güvenirlik.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı:

Bilgi Mevcut Değil

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri:

[email protected]

Yazışma Adresi:

İnönü Üniversitesi, Malatya (Yüksek Lisans Tezi Bağlamında)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Murat Tuncer’in 2016 yılında tamamladığı Yüksek Lisans Tezi kapsamında geliştirilmiştir. Kullanım izinleri için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ücret bilgisi mevcut değildir.

Test Geliştirme Yılı: 2016

Bu ölçeğin orijinal tezine ve ilgili dökümanlara ait PDF bağlantıları aşağıdadır:

• okul-oncesi-egitim-kurumlarinda-kullanilan-resimli-cocuk-kitaplarinin-ogretmen-gorusleri-baglaminda.pdf: PDF İndirme Bağlantısı

• okul-oncesi-resimli-cocuk-kitaplarinin-degerlendirilmesi-olcegi-recko-toad.pdf: PDF İndirme Bağlantısı

Referanslar

Tuncer, M. (2016). Okul Öncesi Eğitim Kurumlarında Kullanılan Resimli Hikaye Kitaplarının Öğretmen Görüşleri Doğrultusunda İncelenmesi (Elazığ İli Örneği) (Yayınlanmamış Yüksek lisans tezi). İnönü Üniversitesi, Malatya. (Tez, YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişilebilir: tez.yok.gov.tr)

Özdamar, K. (2013). SPSS ile Biyoistatistik. Genişletilmiş 9. Baskı. Ankara: Okul Yayıncılık.

[quads id=5]

Okul Öncesi Resimli Çocuk Kitaplarının Değerlendirilmesi Ölçeği (REÇKÖ) Maddeleri

Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme kullanır:

Derecelendirme: Tamamen Katılıyorum: 5 Puan | Katılıyorum: 4 Puan | Kararsızım: 3 Puan | Katılmıyorum: 2 Puan | Hiç Katılmıyorum: 1 Puan

İÇERİK BOYUTU (13 MADDE):

1. Hikayedeki olaylar oluş sıralarına göre yazılmış.
2. Giriş, gelişme ve sonuç bölümleri arasında anlamlı bağ kurulmuş.
3. Hikayeye uygun başlık belirlenmiş.
4. (Diğer 10 madde listede yer almamaktadır.)

YAZIM VE DİLBİLGİSİ BOYUTU (14 MADDE):

14. Kelimeler, cümleler ve satırlar arasında yeterli boşluk bırakılmıştır.
15. Anlamlı ve kurallı cümleler kurulmuştur.
16. Hikayelerde noktalama işaretleri doğru ve yerli yerinde kullanılmış.
17. (Diğer 11 madde listede yer almamaktadır.)

BİÇİM, KAPAK VE CİLT BOYUTU (15 MADDE):

28. Hikayeye uygun olarak kapak tasarımı yapılmış.
29. Sayfa temizliğine ve düzenine dikkat edilmiş. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
30. Tercih edilen punto (harf ebatı) çocuğun yaşına uygundur (optimum:14–16 punto arası, küçük harfli).
31. (Diğer 12 madde listede yer almamaktadır.)

RESİMLENDİRME BOYUTU (12 MADDE):

43. Resimlerin sayısı hikayenin anlaşılması için yeterlidir.
44. Resimler estetik – sanatsal değer içerir.
45. Resimlendirme yapmacık figür ve gereksiz ayrıntılardan uzaktır.
46. (Diğer 9 madde listede yer almamaktadır.)