Okul Öncesi Rekabet Ölçeği

Öz

Okul Öncesi Rekabet Ölçeği (ORÖ), okul öncesi dönemdeki çocukların rekabet eğilimlerini ve davranışlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş veya uyarlanmış psikometrik bir araçtır. Bu ölçeğin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması, Balat, Akman ve Çiftçi (2017) tarafından gerçekleştirilmiştir. Çalışma, ölçeğin Türkçe kültürüne uygunluğunu ve psikometrik özelliklerinin yeterliliğini ortaya koymuştur. Ölçek, çocukların rekabete yönelik tutumlarını, görev odaklılıklarını ve sosyal hiyerarşi içindeki baskınlık koruma eğilimlerini değerlendiren çok boyutlu bir yapıyı içermektedir.

Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapı geçerliği Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile incelenmiş, güvenirlik ise Cronbach Alfa katsayıları ve test-tekrar test yöntemleri kullanılarak belirlenmiştir. Elde edilen yüksek güvenirlik değerleri, ORÖ’nün okul öncesi eğitim alanında rekabet davranışlarını bilimsel olarak incelemek için sağlam bir araç olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Rekabet, okul öncesi, çocuk gelişimi, psikometrik özellikler, geçerlik, güvenirlik, doğrulayıcı faktör analizi, uyarlama.

Yazarlar

Gülden Uyanık Balat, Berrin Akman, Hatice Aysu Çiftçi

Amaç

Okul Öncesi Rekabet Ölçeği’nin temel amacı, okul öncesi dönemdeki çocukların rekabetçi davranışlarını ve eğilimlerini sistematik olarak ölçmektir. Ölçek, özellikle üç temel rekabet boyutunu (Başkalarına Odaklı Rekabet, Göreve Yönelik Rekabet ve Baskınlığın Korunumu Hiyerarşisi) ayrı ayrı değerlendirerek, çocukların sosyal ve bilişsel gelişimleri bağlamında rekabeti nasıl deneyimlediklerine dair detaylı bilgi sağlamaktadır.

Bu araç, eğitimcilerin ve araştırmacıların, çocukların rekabetle başa çıkma stratejilerini, başarı motivasyonlarını ve sosyal etkileşim biçimlerini daha iyi anlamalarına yardımcı olmayı amaçlamaktadır. Elde edilen veriler, çocukların sağlıklı rekabet anlayışı geliştirmelerine yönelik eğitim programlarının tasarlanmasında kritik rol oynamaktadır.

Yapı

Okul Öncesi Rekabet Ölçeği, rekabet kavramını çok boyutlu bir yapı olarak ele almaktadır. Ölçek, rekabetin yalnızca kazanma arzusundan ibaret olmadığını, aynı zamanda görev tamamlama motivasyonu ve sosyal statüyü sürdürme çabalarını da içerdiğini varsayar. Bu yapı, üç ana alt boyuttan oluşmaktadır:

• Başkalarına Odaklı Rekabet: Bu boyut, bireyin başarısını başkalarının başarısıyla kıyaslama ve onları geçme arzusunu ifade eder. Kazanma veya kaybetme durumlarına verilen duygusal tepkiler bu boyutta ölçülür.
• Göreve Yönelik Rekabet: Bu boyut, dışsal motivasyonlardan ziyade, görevi en iyi şekilde tamamlama, zorluklarla başa çıkma ve kişisel yeterliliği artırma odaklı rekabeti temsil eder.
• Baskınlığın Korunumu Hiyerarşisi: Bu boyut, çocuğun sosyal ortamdaki statüsünü ve liderlik pozisyonunu koruma çabalarını ve bu konudaki davranışsal eğilimlerini değerlendirir.

Geçerlik

ORÖ’nün Türkçe formunun geçerlik çalışması, ölçeğin psikometrik açıdan sağlam temellere dayandığını göstermektedir. Ölçeğin yapı geçerliği, üç faktörlü yapının Türkçe örneklemde de geçerli olup olmadığını test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenmiştir. DFA analizleri için LISREL 8.7 istatistik programı kullanılmıştır.

Yapı geçerliği kanıtlarına ek olarak, ölçek puanlarının demografik değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığı da araştırılmıştır. Çocukların cinsiyetine göre alt boyut puanlarının farklılaşıp farklılaşmadığını incelemek üzere bağımsız örneklemler için t-testi uygulanmıştır. Çocukların yaşına göre farklılıkları belirlemek amacıyla ise ANOVA (Tek Yönlü Varyans Analizi) ve ardından ikili karşılaştırmalar için LSD çoklu karşılaştırma testi kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin beklenen teorik farklılıkları ayırt etme yeteneğine sahip olduğunu desteklemiştir.

Güvenirlik

ORÖ Türkçe formunun güvenirlik analizleri, iç tutarlılık ve zamana karşı kararlılık (test-tekrar test) yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. İç tutarlılık güvenirlik katsayıları (Cronbach Alfa) alt boyutlar bazında oldukça yüksek bulunmuştur, bu da maddelerin aynı yapıyı ölçme konusunda yüksek düzeyde uyumlu olduğunu göstermektedir:

• Başkalarına Odaklı Rekabet: .96
• Göreve Yönelik Rekabet: .92
• Baskınlığın Korunumu Hiyerarşisi: .91

Ölçeğin kararlılığını ölçen Test-tekrar test güvenirlik katsayıları da benzer şekilde yüksek düzeydedir. Başkalarına Odaklı Rekabet boyutu için .95, Göreve Yönelik Rekabet boyutu için .92 ve Baskınlığın Korunumu Hiyerarşisi boyutu için ise .85 olarak hesaplanmıştır. Bu sonuçlar, ölçeğin zaman içinde tutarlı ve güvenilir ölçümler sağladığını kanıtlamaktadır. Madde analizi ise düzeltilmiş madde-toplam korelasyonu ve %27’lik alt üst grup karşılaştırmaları kullanılarak SPSS 15.0 programı aracılığıyla yapılmıştır.

Faktör Analizi

Okul Öncesi Rekabet Ölçeği’nin psikometrik yapısını doğrulamak amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Bu analiz, ölçeğin teorik olarak öngörülen üç faktörlü (Başkalarına Odaklı Rekabet, Göreve Yönelik Rekabet ve Baskınlığın Korunumu Hiyerarşisi) yapısının, Türk kültüründeki örneklem verileriyle ne ölçüde uyumlu olduğunu test etmiştir.

Analizler, yapısal eşitlik modellemesi için geliştirilmiş olan LISREL 8.7 yazılımı kullanılarak yürütülmüştür. DFA sonuçları, orijinal ölçek yapısının Türkçe form için de geçerli olduğunu ve iyi uyum indeksleri sergilediğini göstermiştir, böylece ölçeğin yapı geçerliği için güçlü kanıtlar sunulmuştur.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Derecelendirme ölçeği (Likert tipi)

Language Available: Türkçe

Population Group: Okul Öncesi Çocuklar

Age Group: Okul öncesi dönem (Genellikle 4-6 yaş)

Population Details: Türkiye’deki okul öncesi eğitim kurumlarına devam eden çocuklar.

Test Methodology: Ölçek, 6’lı Likert tipi derecelendirme ile yanıtlanmaktadır.

Derecelendirme:

1. asla
2. hemen hemen asla
3. bazen
4. genellikle
5. çoğu zaman
6. her zaman

Anahtar Kelimeler

Rekabet davranışı, okul öncesi eğitim, psikometri, Cronbach Alfa, ANOVA, çocuk psikolojisi, uyarlama çalışması.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Correspondence Address: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal uyarlama ve psikometrik özellikleri 2017 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin ticari kullanımına veya izin gerekliliklerine dair detaylı bilgi için sorumlu yazar Gülden Uyanık Balat ile iletişim kurulması önerilir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: okul-oncesi-rekabet-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Balat, G. U., Akman, B. ve Çiftçi, H. A. (2017). Okul Öncesi Rekabet Ölçeği’nin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi, 4(10), 59-71.

Okul Öncesi Rekabet Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

“Bir oyunda kazanamadığında sinirlenir”, “Kazanmadığında oyunu bırakmaya eğilimlidir” ve “Zor görevlerle karşılaştığında kararlılık gösterir”