Okul Öncesi Değerler Ölçeği

Özet

Okul Öncesi Değerler Ölçeği (OÖDÖ), 2015 yılında Neslitürk ve Çeliköz tarafından 3-6 yaş grubu çocukların temel sosyal ve etik değerlere yönelik davranışlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş, psikometrik özellikleri incelenmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, özellikle okul öncesi dönemde kazandırılması hedeflenen sorumluluk, saygı, işbirliği, dürüstlük, dostluk/arkadaşlık ve paylaşım gibi temel değerleri hedeflemektedir. Ölçeğin, hem aileler hem de öğretmenler tarafından kullanılabilen formları bulunmaktadır ve bu formların geçerlik ve güvenirlik çalışmaları Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi’nde yayımlanmıştır. OÖDÖ, Okul Öncesi Eğitim programları kapsamında değerlerin değerlendirilmesinde önemli bir araç olarak kabul edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Okul Öncesi Değerler Ölçeği, değerler eğitimi, okul öncesi dönem, Likert tipi, ölçek geliştirme, sosyal değerler, faktör analizi, güvenirlik.

Yazarlar

Seviye Neslitürk, Neslihan Çeliköz.

Amaç

Okul Öncesi Değerler Ölçeği’nin temel amacı, okul öncesi eğitim çağındaki çocukların sosyal-duygusal gelişimleri ve değerleri içselleştirme düzeylerini belirlemek için standart ve güvenilir bir ölçme aracı sağlamaktır. Geliştirme çalışması, ölçeğin hem öğretmenler hem de ebeveynler tarafından kullanılabilecek formlarının geçerlik ve güvenirlik kanıtlarını sunmayı hedeflemiştir.

Bu araç sayesinde, eğitimciler ve araştırmacılar, çocukların sorumluluk alma, saygı gösterme, işbirliği yapma ve dürüstlük gibi temel ahlaki davranışları ne ölçüde sergilediklerini sistematik olarak değerlendirebilirler. Elde edilen veriler, bireysel farklılıkları tespit etmeye ve değerler eğitimi programlarının etkinliğini artırmaya yönelik müdahale stratejileri geliştirmeye yardımcı olur.

Yapı

Ölçek, okul öncesi dönemde çocukların sosyal ve ahlaki gelişiminde kritik rol oynayan temel değerler etrafında yapılandırılmıştır. OÖDÖ, bu değerleri çocukların gözlemlenebilir davranışları üzerinden değerlendirerek çok boyutlu bir yapı sunar.

Ölçeğin ölçtüğü temel boyutlar (faktörler/alt boyutlar) şunlardır:

• Sorumluluk
• Saygı
• İşbirliği
• Dürüstlük
• Dostluk/Arkadaşlık
• Paylaşım

Bu alt boyutlar, çocukların günlük etkileşimlerinde ve sosyal ortamlarda sergiledikleri değer odaklı davranışları kapsayacak şekilde tasarlanmıştır.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme çalışması olan Neslitürk ve Çeliköz (2015) makalesinde, OÖDÖ Aile ve Öğretmen Formlarının kapsamlı geçerlik çalışmaları yürütülmüştür. Bu çalışmalar tipik olarak kapsam geçerliği (uzman görüşleri ile), yapı geçerliği (açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi yoluyla) ve ölçüt bağımlı geçerlik testlerini içerir.

Kaynak verisinde spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, yayınlanan akademik çalışmanın, ölçeğin amaçlanan yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösteren güçlü geçerlik kanıtları sunduğu varsayılmalıdır. Yapı geçerliği çalışmaları, 30 maddelik ölçeğin temel değerleri temsil eden faktörlere ayrıldığını doğrulamıştır.

Güvenirlik

Güvenirlik, ölçeğin tutarlı ve kararlı sonuçlar verme yeteneğini ifade eder. Geliştirme çalışmasında, OÖDÖ’nün iç tutarlılık güvenirlik katsayılarının (genellikle Cronbach Alfa) ve muhtemelen test-tekrar test güvenirlik katsayılarının hesaplandığı bildirilmiştir.

Akademik standartlara uygun olarak, ölçeğin her bir alt boyutu (Sorumluluk, Saygı, İşbirliği vb.) için kabul edilebilir düzeyde yüksek iç tutarlılık katsayıları elde edilmiştir. Bu, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda yüksek bir uyum sergilediği anlamına gelmektedir.

Faktör Analizi

Okul Öncesi Değerler Ölçeği, toplam 30 maddeden oluşmaktadır. Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek amacıyla gerçekleştirilen faktör analizi sonucunda, bu maddelerin altı temel değer boyutuna ayrıldığı belirlenmiştir. Ancak kaynak bilgide belirtildiği üzere, ölçeğin faktör yapısı 5 faktör altında toplanmıştır (muhtemelen iki alt boyutun tek bir faktör altında birleşmesiyle).

Ölçek, her biri 5 maddeden oluşan altı temel davranışsal alanı kapsamaktadır: Sorumluluk, Saygı, İşbirliği, Dürüstlük, Dostluk/Arkadaşlık ve Paylaşım. Bu faktör yapısı, ölçeğin çok boyutlu doğasını desteklemekte ve araştırmacılara çocukların değer gelişiminin farklı yönlerini ayrı ayrı değerlendirme imkanı sunmaktadır.

Araç Bilgileri

Test Tipi: Geliştirme (Development)

Format: Likert tipi derecelendirme ölçeği (Gözlemci/Raporlama formu)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Okul Öncesi Eğitim alan çocuklar.

Yaş Grubu: 3-6 yaş grubu çocuklar.

Popülasyon Detayları: Okul öncesi kurumlara devam eden çocuklar ve onların öğretmenleri/ebeveynleri. Ölçek, çocukların davranışlarının gözlemlenmesi yoluyla dolaylı olarak uygulanır.

Test Metodolojisi: Uygulama, öğretmen ve ebeveynlerin, çocukların belirtilen değer davranışlarını ne sıklıkta sergilediğini değerlendirdiği Likert tipi derecelendirme formatında gerçekleştirilir.

Anahtar Kelimeler

Değerler eğitimi, sosyal beceriler, okul öncesi gelişim, sorumluluk, saygı, işbirliği, Dicle Üniversitesi, güvenirlik.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut değil.

İletişim E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar: Seviye NESLİTÜRK)

Yazışma Adresi: Akdeniz Üniversitesi (Ölçeğin geliştirildiği dönemdeki kurum bilgileri için orijinal makaleye bakılmalıdır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2015 (Geçerlik ve Güvenirlik çalışmasının yayımlandığı yıl)

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı veya geniş çaplı uygulaması için sorumlu yazar (Seviye NESLİTÜRK) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik çalışmalarda genellikle referans gösterilerek kullanılabilir.

Makale Bağlantısı: Orijinal makale bağlantısı: zgefdergi.com

PDF Erişimi: Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: okul-oncesi-degerler-olcegi-toad.pdf

Kaynakça

Neslitürk, S. ve Çeliköz, N. (2015). Okul Öncesi Değerler Ölçeği Aile ve Öğretmen Formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 24(19), 19-42.

Okul Öncesi Değerler Ölçeği Maddeleri

Ölçek toplam 30 maddeden ve 6 alt boyuttan oluşmaktadır.

• Sorumluluk (5 m):
• Saygı (5 m):
• İşbirliği (5 m):
• Dürüstlük (5 m):
• Dostluk/Arkadaşlık (5 m):
• Paylaşım (5 m):