Okul Başarısızlığı Nedenleri Ölçeği (Percepted Causes of Underachievement Scale)

Özet

Okul Başarısızlığı Nedenleri Ölçeği (OBNÖ), öğrencilerin okul başarısızlıklarının altında yatan algılanan nedenleri sistematik olarak değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, N. Özabacı tarafından 1999 yılında tamamlanan bir doktora tezi kapsamında oluşturulmuştur. Temel olarak, öğrencilerin akademik başarısızlıklarını hangi içsel (yeteneğe bağlı) veya dışsal (şans, görev zorluğu) faktörlere atfettiklerini belirlemeyi hedefler. Bu ölçek, özellikle Atıf Kuramı (Attribution Theory) çerçevesinde, bireylerin başarısızlık algılarının motivasyon ve gelecek performansı üzerindeki etkilerini incelemek için kritik öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Okul Başarısızlığı, Atıf Kuramı, Algılanan Nedenler, Akademik Performans, Motivasyon, Öğrenci Başarısı, Psikometri.

Yazarlar

N. Özabacı

Amaç

Okul Başarısızlığı Nedenleri Ölçeği’nin temel amacı, öğrencilerin veya ilgili eğitimcilerin, öğrencinin akademik başarısızlığına yol açtığını düşündükleri faktörleri ölçmektir. Bu ölçek, başarısızlık atıflarını detaylı bir şekilde inceleyerek, eğitim psikolojisi alanında müdahale programlarının tasarlanmasına zemin hazırlar. Ölçek, başarısızlık nedenlerini sadece genel düzeyde değil, aynı zamanda Weiner’ın atıf boyutlarına (içsellik-dışsallık, istikrar-istikrarsızlık, kontrol edilebilirlik-kontrol edilemezlik) göre de sınıflandırmaya yardımcı olur.

Bu araç sayesinde, bir öğrencinin başarısızlığını sürekli olarak kontrol edilemez ve istikrarlı içsel nedenlere (örneğin, düşük yetenek) atfetme eğilimi gösterip göstermediği anlaşılabilir. Bu tür olumsuz atıf kalıplarının belirlenmesi, öğrencinin öz yeterlik inancını ve gelecekteki görevlere yönelik motivasyonunu artırmaya yönelik stratejilerin geliştirilmesini sağlar.

Yapı

Ölçek, sosyal psikoloji ve eğitim psikolojisinin kesişim noktasında yer alan Atıf Kuramı üzerine kurulmuştur. Kuramsal olarak, ölçek, bireylerin bir sonucu (bu durumda okul başarısızlığı) açıklamak için kullandıkları bilişsel süreçleri ölçer. Genellikle içsel (çaba, yetenek) ve dışsal (öğretmen, şans, görev zorluğu) olmak üzere iki ana atıf boyutunu kapsayan maddelerden oluşur.

Ölçeğin yapı geçerliği, öğrencilerin başarısızlığı algılama biçimlerinin farklı alt faktörlere ayrılıp ayrılmadığını incelemeyi gerektirir. Ölçeğin, başarı atıfları literatüründeki temel ayrım noktalarını (örneğin, yeteneği çabadan ayırma) yansıtacak şekilde yapılandırıldığı varsayılmaktadır. Bu yapı, eğitim araştırmalarında öğrenci motivasyonu ve akademik öz yeterlik arasındaki karmaşık ilişkileri anlamak için temel bir çerçeve sunar.

Geçerlik

Kaynak verilerde geçerlik bilgisine dair spesifik bir özet bulunmamaktadır (“-“). Ancak, doktora tezi kapsamında geliştirilen bir ölçek olduğu için, Özabacı (1999) çalışmasında kapsamlı geçerlik çalışmalarının (yapı geçerliği, ölçüt bağımlı geçerlik vb.) yapıldığı varsayılmalıdır.

Tipik olarak, bu tür bir psikometrik araçta, Geçerlik analizleri, ölçeğin gerçekten okul başarısızlığına yönelik algılanan nedenleri ölçtüğünü doğrulamak için Faktör Analizi yöntemleriyle desteklenmiştir. Yapı geçerliğinin incelenmesi sırasında, maddelerin teorik olarak öngörülen atıf boyutlarına (örneğin, içsel-istikrarlı, dışsal-istikrarsız) uygun şekilde yüklenip yüklenmediği test edilmiştir.

Güvenirlik

Kaynak verilerde güvenirlik bilgisine dair spesifik bir özet bulunmamaktadır (“-“). Geliştirme aşamasındaki bir ölçek için güvenirlik, iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve test-tekrar test yöntemleri kullanılarak saptanmış olmalıdır.

Ölçeğin güvenilirliği, öğrencilerin başarısızlık nedenlerine ilişkin algılarının zaman içinde tutarlı olup olmadığını ve ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar iyi ölçtüğünü gösterir. Yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçeğin maddelerinin homojen olduğunu ve ölçülmek istenen psikolojik yapıyı güvenilir bir şekilde temsil ettiğini işaret eder.

Faktör Analizi

Okul Başarısızlığı Nedenleri Ölçeği’nin faktör yapısı, ölçeğin geliştirildiği doktora tezinin en önemli psikometrik aşamalarından birini oluşturur. Atıf Kuramına dayanan bu tür ölçeklerde genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılarak maddelerin ayrıldığı boyutlar belirlenir. Bu boyutlar genellikle Weiner’ın kuramına paralel olarak yetenek, çaba, şans ve görev zorluğu gibi ana atıf kategorilerini temsil eder.

Faktör analizinin amacı, çok sayıda başarısızlık nedenini daha az sayıda, anlamlı ve altında yatan faktörlere indirgemektir. Bu analiz, ölçeğin yapısal bütünlüğünü sağlamakta ve uygulayıcılara, öğrencilerin başarısızlık atıflarını hangi temel faktörler üzerinden yaptığını net bir şekilde görme imkanı sunmaktadır.

Araç

Test Type: Geliştirme (Developmental) – 1999 yılında bir doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir.

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği olduğu varsayılmaktadır. Öğrencilerin her bir başarısızlık nedenine ne ölçüde katıldıklarını veya onu ne kadar önemli bulduklarını belirtmeleri beklenir.

Language Available: Türkçe

Population Group: Öğrenciler (İlköğretim veya ortaöğretim seviyesindeki okul başarısızlığı yaşayan veya genel öğrenci popülasyonu).

Age Group: Genellikle 10-18 yaş aralığı (akademik başarısızlık ve atıf bilincinin geliştiği dönem).

Population Details: Ölçeğin orijinal uygulamasının İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’ne bağlı bir doktora tezi olduğu göz önüne alındığında, örneklem grubunun büyük olasılıkla İstanbul’daki çeşitli eğitim kurumlarından öğrenciler olduğu tahmin edilmektedir.

Test Methodology: Öz bildirim (Self-report) yöntemi. Öğrencilerden, akademik başarısızlık durumlarında akıllarına gelen veya en çok inanılan nedenleri derecelendirmeleri istenir.

Anahtar Kelimeler

Öğrenme Güçlüğü, Psikometri, Atıf Boyutları, Geçerlik, Güvenirlik, Doktora Tezi, Okul Başarısızlığı Nedenleri.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: Bilinmiyor

Correspondence Address: Özabacı, N. (1999). Çalışmanın yapıldığı dönemdeki kurumu: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 1999.

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik bir doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir. Genellikle bu tür araçların akademik ve araştırma amaçlı kullanımları için yazardan veya tez danışmanından izin alınması gerekmektedir. Ticari kullanım ücreti bilgisi mevcut değildir. Orijinal tez çalışmasına Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim mümkündür.

Orijinal tez kaynağına YÖK Tez Merkezi üzerinden ulaşılabilir: tez.yok.gov.tr

Kaynaklar

Özabacı, N. (1999). Okul başarısızlığının algılanan nedenleri (Doktora tezi). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.

Okul Başarısızlığı Nedenleri Ölçeği Maddeleri (Percepted Causes of Underachievement Scale)

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak metinde yer almamaktadır. Maddelerin tam listesi için N. Özabacı’nın 1999 tarihli doktora tezine başvurulması gerekmektedir.