Öğretim Programı Farkındalık Ölçeği (ÖPFÖ)

Özet

Öğretim Programı Farkındalık Ölçeği (ÖPFÖ), eğitim alanında çalışan veya çalışmaya hazırlanan bireylerin, uygulamakta oldukları veya gelecekte uygulayacakları öğretim programlarına yönelik bilgi, kavrayış ve uygulama yeterliliklerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, 2021 yılında Ömer Pektaş ve Ahmet Pesen tarafından yürütülen kapsamlı bir geçerlilik ve güvenilirlik çalışması sonucunda ortaya konmuştur. ÖPFÖ, öğretmen adaylarının ve mevcut öğretmenlerin, bir Öğretim Programının temel bileşenleri (amaçlar, içerik, öğrenme-öğretme süreçleri ve değerlendirme) hakkındaki farkındalık düzeylerini çok boyutlu olarak değerlendirmeyi hedefler. Ölçeğin geliştirilmesi, eğitim bilimleri alanında program farkındalığının önemini vurgulayan teorik temellere dayanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Öğretim programı, program farkındalığı, öğretmen yeterlilikleri, ölçek geliştirme, geçerlilik, güvenilirlik, eğitim psikolojisi.

Yazarlar

Ömer Pektaş, Ahmet Pesen.

Amaç

Öğretim Programı Farkındalık Ölçeği’nin temel amacı, öğretmenlerin ve öğretmen adaylarının sahip olduğu program farkındalığı düzeyini nesnel ve standart bir şekilde belirlemektir. Bu farkındalık, sadece programın içeriğini bilmekten öte, programın felsefi temellerini, uygulama süreçlerini ve programın öğrenci üzerindeki etkilerini analiz edebilme yeteneğini de içerir. Elde edilen veriler, eğitim fakültelerinde verilen program bilgisi derslerinin etkililiğini değerlendirmede ve öğretmenlerin mesleki gelişim ihtiyaçlarını saptamada kullanılmak üzere tasarlanmıştır. Ölçek, programın teorik ve pratik yönlerine dair derinlemesine bir anlayışın teşhis edilmesine olanak tanır.

Yapı

ÖPFÖ, eğitim psikolojisi ve program geliştirme literatüründe tanımlanan program farkındalığı kavramını temel almaktadır. Bu yapı, bilişsel ve davranışsal boyutları içeren karmaşık bir yeterliliktir. Ölçek, program farkındalığını genellikle üç temel alt boyutta incelemektedir:

• Programın İçeriği ve Amaçları: Öğretim programının hedeflerine, konularına ve düzenlenişine dair bilgi düzeyi.
• Programın Uygulanması ve Süreçleri: Öğrenme-öğretme yöntemlerinin seçimi, materyal geliştirme ve sınıf içi uygulamalara dair yeterlilik.
• Programın Felsefesi ve Temelleri: Programın dayandığı felsefi, sosyal ve psikolojik temelleri anlama ve eleştirel düşünme yeteneği.

Bu çok boyutlu yaklaşım, bireyin programı sadece bir doküman olarak değil, dinamik bir eğitim aracı olarak algılama yeteneğini ölçer.

Geçerlik

ÖPFÖ’nün geçerlilik çalışmaları, kapsamlı istatistiksel yöntemlerle desteklenmiştir. Ölçek, hem kapsam geçerliliği hem de yapı geçerliliği açısından incelenmiştir.

• Kapsam Geçerliliği: Maddelerin, ölçülmek istenen program farkındalığı yapısını ne ölçüde temsil ettiğini belirlemek amacıyla uzman görüşlerine başvurulmuştur. Uzman değerlendirmeleri sonucunda maddelerin ilgili literatürü yeterince kapsadığı doğrulanmıştır.
• Yapı Geçerliliği: Yapı geçerliliği, hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenmiştir. DFA sonuçları, ölçeğin teorik olarak öngörülen üç faktörlü yapısının örneklem verileriyle uyumlu olduğunu göstermiştir. Uyum indeksleri (RMSEA, CFI, TLI vb.) kabul edilebilir sınırlar içinde raporlanmıştır.

Güvenirlik

ÖPFÖ’nün güvenirlik analizleri, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını kanıtlamıştır.

• İç Tutarlılık Güvenirliği: Ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) yüksek bulunmuştur (genellikle .90’ın üzerinde olduğu raporlanmıştır), bu da maddelerin aynı yapıyı ölçme konusunda yüksek bir uyum sergilediğini göstermektedir. Ayrıca, alt faktörlerin Cronbach Alfa değerleri de kabul edilebilir düzeydedir.
• Madde Toplam Korelasyonları: Madde-toplam korelasyonları incelenmiş ve tüm maddelerin ölçeğin tamamı ile anlamlı ve yeterli düzeyde korelasyon gösterdiği tespit edilmiştir, bu da maddelerin yapıya katkısını desteklemektedir.

Faktör Analizi

ÖPFÖ, geliştirme sürecinde uygulanan Faktör Analizi sonucunda çok boyutlu bir yapı sergilemiştir.

Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile 30 maddelik nihai formun üç temel faktör altında toplandığı belirlenmiştir. Bu faktörler, varyansın önemli bir kısmını açıklamaktadır. Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ise bu üç faktörlü modelin yapısal olarak geçerli olduğunu kanıtlamıştır. Bu faktörler, literatürde program farkındalığının temel bileşenleri olarak kabul edilen Programın İçeriği, Programın Uygulanması ve Programın Felsefi Temelleri boyutlarına karşılık gelmektedir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Developmental)

Format: Likert Ölçeği. Derecelendirme formatı 5’li veya 7’li Likert tipi olabilir (Kesinlikle Katılıyorum’dan Kesinlikle Katılmıyorum’a). (Orijinal kaynakta derecelendirme bilgisi boş bırakıldığı için standart Likert formatı varsayılmıştır.)

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Öğretmenler ve Öğretmen Adayları.

Yaş Grubu: Üniversite öğrencileri (Eğitim Fakültesi) ve Yetişkinler (Görev Başındaki Öğretmenler).

Popülasyon Detayları: Ölçek geliştirme çalışması genellikle çeşitli branşlardan eğitim fakültesi öğrencileri veya farklı kademelerde görev yapan öğretmenler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) yöntemiyle uygulanan kağıt-kalem veya dijital ortamda doldurulabilen bir envanterdir. Puanlama, ters maddeler dikkate alınarak gerçekleştirilir ve yüksek puanlar, program farkındalığının yüksek olduğunu gösterir.

Anahtar Kelimeler

ÖPFÖ, eğitimde ölçme, program değerlendirme, öğretmen eğitimi, psikometri, yapı geçerliliği.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Ömer Pektaş

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2021 yılında yayımlanan bir geliştirme çalışmasıdır. Kullanım ve izinler için sorumlu yazar Ömer Pektaş ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari olmayan akademik kullanımlarda izin prosedürleri yazarın takdirine bağlıdır. Ölçeğin yayımlandığı makaleye aşağıdaki bağlantılardan erişilebilir:

Makalenin orijinal linki: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: ogretim-programi-farkindalik-olcegiopfo-toad.pdf

Kaynaklar

Pektaş, Ö., ve Pesen, A. (2021). Öğretim Programı Farkındalık Ölçeği’nin (ÖPFÖ) geliştirilmesi: Geçerlilik ve güvenirlik çalışması. International Journal of Current Approaches in Language, Education and Social Sciences, 3(1), 115-132.

Öğretim Programı Farkındalık Ölçeği (ÖPFÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçeğin orijinal maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelerin tam metnine erişim için yukarıda belirtilen referans makalenin incelenmesi gerekmektedir.