Non-Motor Semptomlar Ölçeği

Özet

Non-Motor Semptomlar Ölçeği Türkçe Versiyonu (NMSÖ-TR), Parkinson Hastalığı (PH) olan bireylerde motor olmayan bulguların sıklığını ve şiddetini değerlendirmek amacıyla uyarlanmış bir ölçektir. Ölçeğin uyarlama çalışması 2016 yılında Burcu Bulut tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu ölçek, hastaların yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyen çeşitli motor dışı semptom alanlarını (gastrointestinal, uyku, duygudurum vb.) kapsamaktadır. Yapılan psikometrik çalışmalar, NMSÖ-TR’nin klinik ortamda ve araştırmalarda güvenilir ve geçerli bir araç olduğunu göstermiştir.

Ölçek, hastalığın evresi ilerledikçe non-motor semptomların ciddiyetinin arttığını istatistiksel olarak anlamlı bir şekilde ortaya koyarak, hastalığın progresyonu ile ilgili önemli klinik bilgiler sunmaktadır. Bu nedenle, NMSÖ-TR, PH yönetiminde ve tedavi etkinliğinin izlenmesinde kritik bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Non-Motor Semptomlar Ölçeği, NMSÖ-TR, Parkinson Hastalığı, Motor Olmayan Bulgular, Hoehn&Yahr, Geçerlilik, Güvenilirlik, KR-20.

Yazarlar

Burcu Bulut

Amaç

Non-Motor Semptomlar Ölçeği’nin temel amacı, Parkinson Hastalığı (PH) tanısı almış bireylerde görülen çeşitli non-motor semptomların (NMS) varlığını, sıklığını ve şiddetini sistematik olarak ölçmektir. Ölçeğin Türkçe versiyonunun (NMSÖ-TR) geliştirilmesi, bu semptomların Türk popülasyonunda güvenilir ve geçerli bir şekilde değerlendirilmesini sağlamayı hedeflemiştir. Bu değerlendirme, klinik tanı ve tedavi planlaması için hayati önem taşımaktadır.

Ayrıca, çalışmanın amaçlarından biri, non-motor semptomların şiddeti ile hastalığın klinik evresi arasındaki ilişkiyi incelemektir. Elde edilen bulgular, Hoehn&Yahr evrelemesi yükseldikçe NMS ciddiyetinin de arttığını göstermiştir, bu da ölçeğin hastalığın ilerlemesiyle ilişkili klinik durumu yansıttığını teyit etmektedir.

Yapı

Ölçek, non-motor semptomlar yapısını ölçmektedir. Bu yapı, Parkinson Hastalığında motor semptomların yanı sıra ortaya çıkan ve hastanın yaşam kalitesini ciddi şekilde düşüren geniş bir semptom yelpazesini ifade eder. NMSÖ-TR, bu semptomları çeşitli alt boyutlarda gruplandırarak değerlendirir.

Ölçeğin alt boyutları arasında; gastrointestinal işlevler, üriner işlevler, cinsel fonksiyon, kardiyovasküler/düşme riskleri, dikkat/bellek fonksiyonları, algı problemleri, duygudurum bozuklukları, uyku bozuklukları ve diğer semptom alanları bulunmaktadır. Bu çok boyutlu yapı, PH’nin nöropsikiyatrik ve otonomik yönlerinin kapsamlı bir şekilde incelenmesine olanak tanır.

Geçerlik

NMSÖ-TR’nin geçerlilik çalışmaları, özellikle ölçüt bağıntılı geçerlilik (criterion validity) üzerine odaklanmıştır. Ölçeğin güvenilirliğinin test edilmesinde KR-20 (Kuder-Richardson 20) formülünden yararlanılmıştır. Yapılan analizlerde, olguların NMSÖ-TR toplam puanları ile BPHD (Başka bir Parkinson Hastalığı Değerlendirme Ölçeği olduğu varsayılmaktadır) ölçeği toplam puanları arasında pozitif yönde, istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmıştır (r:0.589, p<0.001). Bu yüksek korelasyon, NMSÖ-TR’nin ilgili diğer klinik ölçütlerle uyumlu olduğunu göstermektedir.

Ayrıca, NMSÖ-TR puanları ile hastalığın evresini belirleyen Hoehn&Yahr evrelemesi arasında güçlü bir lineer ilişki olduğu belirlenmiştir (p<0.001). Bu bulgu, ölçeğin klinik ciddiyeti doğru bir şekilde yansıttığını ve non-motor semptomlar ciddiyetinin Hoehn&Yahr evresi arttıkça yükseldiğini göstermektedir. Test-tekrar test güvenirlik analizi 49 olgu ile gerçekleştirilmiş ve güvenirlik analizinde Pearson korelasyon katsayısı kullanılmıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirlik analizleri, iç tutarlılık ve test-tekrar test yöntemleriyle incelenmiştir. İç tutarlılığın hesaplanmasında, dikotom maddeler için uygun olan KR-20 (Kuder-Richardson 20) formülü kullanılmıştır. NMSÖ-TR ölçeğinin genel iç tutarlılığının incelenmesi sonucunda α=0.802 güvenilirlik değeri elde edilmiştir. Bu değer, ölçeğin genel olarak yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Ölçek alt boyutlarının iç tutarlılık değerleri (KR-20) incelendiğinde ise farklı düzeylerde güvenilirlik değerleri saptanmıştır:

• Gastrointestinal alt boyutu: 0.560
• Üriner alt boyutu: 0.355
• Cinsel fonksiyon alt boyutu: 0.810
• Kardiyovasküler/Düşme alt boyutu: 0.253
• Dikkat/Bellek alt boyutu: 0.430
• Algı problemleri alt boyutu: 0.538
• Duygudurum alt boyutu: 0.610
• Uyku alt boyutu: 0.509
• Diğer alt boyutu: 0.427

Bu bulgular, cinsel fonksiyon alt boyutunun oldukça güçlü bir iç tutarlılığa sahip olduğunu (0.810), ancak üriner ve kardiyovasküler/düşme alt boyutlarının daha düşük tutarlılık gösterdiğini işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Kaynak içerikte ölçeğin faktör yapısına dair detaylı bir bilgi (Açımlayıcı veya Doğrulayıcı Faktör Analizi) bulunmamaktadır. Ancak ölçeğin orijinal yapısının, dokuz farklı alt boyutu içerdiği ve uyarlama çalışmasının bu alt boyutların iç tutarlılıklarını ayrı ayrı incelediği belirtilmiştir. Bu durum, ölçeğin orijinal yapısının korunduğunu ve alt boyutların klinik olarak tanımlanmış non-motor semptomlar alanlarını temsil ettiğini düşündürmektedir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Bildirime Dayalı Ölçek (Self-Report/Clinical Rating Scale)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Parkinson Hastalığı (PH) tanısı almış hastalar.

Age Group: Yetişkinler (PH genellikle ileri yaş grubunda görüldüğünden, PH hastaları).

Population Details: Uyarlama çalışması Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi bünyesinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Ölçek maddeleri, hastaların semptomlarının varlığını ve şiddetini belirtmelerine dayalıdır. Derecelendirme sistemi 2 puanlık bir skalaya sahiptir (Kaynaktaki “Derecelendirme: 2” bilgisine dayanarak).

Anahtar Kelimeler

Parkinson, NMS, Nörolojik Değerlendirme, Hoehn&Yahr, KR-20, İç Tutarlılık, Adaptasyon, Tıpta Uzmanlık Tezi.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: Bilgi mevcut değildir.

Correspondence Address: Burcu Bulut, Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi, İstanbul (Tez referansına dayanarak).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2016 (Uyarlama çalışmasının tamamlanma yılı).

İzinler ve Ücret: İzin ve ücret bilgisi kaynakta belirtilmemiştir. Ancak ölçeğin Türkçe versiyonu, Tıpta Uzmanlık Tezi kapsamında geliştirilmiş ve YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişime açılmıştır.

The original PDF can be downloaded here: non-motor-semptomlar-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Bulut, B. (2016). Parkinson Hastalığı Non-motor Semptomlar (motor olmayan bulgular) Ölçeği Türkçe versiyonunun geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. (Tıpta uzmanlık). Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi, İstanbul. Tez, YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişilebilir: tez.yok.gov.tr

Non-Motor Semptomlar Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

1. Salya
2. Tat/Koku
3. Yutma
4. Bulantı/Kusma
5. Konstipasyon